Zadanie 28, matura maj 2019, matematyka podstawowa
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
2 punktyWykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
I sposób
Przekształcamy równoważnie nierówność i otrzymujemy kolejno:
3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0,
2a2 + a2 − 2ab + b2 + 2b2 ≥ 0,
2a2 + (a − b)2 + 2b2 ≥ 0.
Lewa strona nierówności jest sumą trzech liczb nieujemnych: 2a2 – jako wielokrotność kwadratu liczby, (a − b)2 – jako kwadrat liczby, 2b2 – jako wielokrotność kwadratu liczby. Zatem z lewej strony nierówności występuje wyrażenie przyjmujące wartość nieujemną, czyli nierówność jest prawdziwa dla dowolnych rzeczywistych liczb a i b. To kończy dowód.
Uwaga: całe rozumowanie można zapisać w postaci 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ a2 − 2ab + b2 = (a − b)2 ≥ 0, co jest prawdą dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b.
II sposób
Przekształcamy równoważnie nierówność i otrzymujemy kolejno:
3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0,
,
,
.
Lewa strona nierówności jest sumą dwóch liczb nieujemnych: – jako kwadrat liczby, – jako wielokrotność kwadratu liczby. Zatem nierówność jest prawdziwa dla dowolnych rzeczywistych liczb a i b. To kończy dowód.
III sposób
Wyrażenie z lewej strony jest trójmianem kwadratowym dla zmiennej a, z parametrem b. Obliczamy wyróżnik tego trójmianu kwadratowego:
Δ = (−2b)2 − 4 ⋅ 3 ⋅ 3b2 = 4b2 − 36b2 = −32b2.
Obliczony wyróżnik jest niedodatni dla dowolnej liczby rzeczywistej b. Zatem trójmian kwadratowy nie ma pierwiastków lub ma jeden pierwiastek rzeczywisty. Przy najwyższej potędze trójmianu stoi liczba dodatnia 3, zatem lewa strona nierówności przyjmuje wartości nieujemne dla dowolnej zmiennej rzeczywistej a. Oznacza to, że nierówność jest prawdziwa dla dowolnych rzeczywistych liczb a i b. To kończy dowód.
IV sposób
Rozważmy dwa przypadki: 1. b = 0, 2. b ≠ 0.
W pierwszym przypadku otrzymujemy nierówność 3a2 ≥ 0, która jest prawdziwa dla dowolnej liczby rzeczywistej a, bo wyrażenie po lewej stronie jest wielokrotnością kwadratu liczby.
W drugim przypadku dzielimy obie strony nierówności przez b2 i otrzymujemy . Obliczamy wyróżnik trójmianu kwadratowego zmiennej : Δ = (−2)2 − 4 ⋅ 3 ⋅ 3 = 4 − 36 = −32. Wyróżnik jest ujemny, więc trójmian nie ma pierwiastków rzeczywistych, a przy najwyższej potędze stoi liczba dodatnia 3, zatem lewa strona nierówności przyjmuje zawsze wartość dodatnią. Nierówność jest więc prawdziwa dla dowolnej liczby a i dowolnej liczby b różnej od zera.
Z rozważonych dwóch przypadków wynika, że nierówność jest prawdziwa dla dowolnych rzeczywistych liczb a i b. To kończy dowód.
V sposób (przypadki ze względu na znak ab)
1. Gdy ab ≤ 0. Wtedy nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0 jest prawdziwa, gdyż po jej lewej stronie jest suma trzech nieujemnych składników 3a2, −2ab, 3b2.
2. Gdy ab > 0. Wtedy nierówność zapisujemy w postaci równoważnej 3a2 + 3b2 ≥ 2ab. Obie strony dzielimy przez dodatnią liczbę 3ab i otrzymujemy . Z twierdzenia o sumie liczby dodatniej i jej odwrotności wynika, że . To kończy dowód.
VI sposób (dowód nie wprost)
Załóżmy, nie wprost, że dla pewnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 < 0. Ponieważ 2a2 + 2b2 ≥ 0, więc nierówność ta byłaby prawdziwa tylko wtedy, gdyby a2 − 2ab + b2 < 0, czyli (a − b)2 < 0, co jest nieprawdą. Otrzymana sprzeczność oznacza, że nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 < 0 jest fałszywa. Prawdziwa zatem jest nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0. To kończy dowód.
VII sposób
Dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b prawdziwe są nierówności (a − b)2 ≥ 0 oraz 2a2 + 2b2 ≥ 0, czyli a2 − 2ab + b2 ≥ 0 oraz 2a2 + 2b2 ≥ 0. Dodając te nierówności stronami (są tak samo skierowane), otrzymujemy a2 − 2ab + b2 + 2a2 + 2b2 ≥ 0, czyli 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0. To kończy dowód.
Schemat punktowania
gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.
gdy zdający:
• zapisze nierówność w postaci, zawierającej po jednej stronie 0, a po drugiej sumę wyrażeń algebraicznych, będących wielokrotnościami kwadratów liczb lub stanowiących jedną stronę wzoru skróconego mnożenia, którego druga strona jest kwadratem, np.: 2a2 + a2 − 2ab + b2 + 2b2 ≥ 0
• zapisze oszacowanie 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ a2 − 2ab + b2
ALBO
• obliczy wyróżnik trójmianu kwadratowego w zależności od zmiennej a lub b, występującego po jednej stronie nierówności, gdy po drugiej stronie jest 0, i stwierdzi, że jest on niedodatni
ALBO
• rozważa dwa przypadki: w pierwszym stwierdza, że gdy ab ≤ 0, to nierówność jest prawdziwa, a w drugim doprowadza nierówność do postaci
ALBO
• rozważa dwa przypadki: w jednym dzieli stronami nierówność przez b2 lub przez a2, a w drugim przyjmuje, że a lub b jest równe 0, oraz w przypadku, w którym dzieli stronami nierówność, obliczy wyróżnik otrzymanego trójmianu kwadratowego
ALBO
• zapisze, że prawdziwa jest nierówność 2a2 + 2b2 ≥ 0 oraz zapisze, że prawdziwa jest nierówność (a − b)2 ≥ 0 i przedstawi tę nierówność w postaci równoważnej a2 − 2ab + b2 ≥ 0
ALBO
• wskaże, że przeprowadza dowód nie wprost, zapisze nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 < 0 oraz zapisze jeden z dwóch poniższych komentarzy:
– nierówność (a − b)2 < 0 jest nieprawdziwa;
– nierówność (a − b)2 ≥ 0 jest prawdziwa oraz nierówność 2a2 + 2b2 < 0 jest nieprawdziwa
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwagi:
1. Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
2. Jeżeli zdający zakończy rozumowanie, zapisując nierówność 2a2 + (a − b)2 + 2b2 ≥ 0 lub i nie przedstawi komentarza uzasadniającego przyjmowanie wyłącznie nieujemnych wartości przez wyrażenie zapisane po lewej stronie nierówności, to otrzymuje 1 punkt.
3. Jeżeli zdający w IV sposobie rozwiązania pominie przypadek b = 0 lub a = 0, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 1 punkt.
4. Jeżeli zdający w V sposobie rozwiązania pominie przypadek ab ≤ 0, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 1 punkt, o ile wykaże prawdziwość nierówności w przypadku ab > 0.
5. Jeżeli zdający po uzasadnieniu prawdziwości nierówności a2 − 2ab + b2 ≥ 0 zapisze nierówność 3a2 − 2ab + 3b2 ≥ 0 i na tym zakończy, to za całe rozwiązanie otrzymuje 1 punkt.
Uwagi ogólne:
Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
Komentarz. Jeżeli zdający zakończy rozumowanie, zapisując nierówność (a − b)2 + 2ab + 2b2 ≥ 0 lub i nie przedstawi komentarza uzasadniającego przyjmowanie wyłącznie nieujemnych wartości przez wyrażenie zapisane po lewej stronie nierówności, to otrzymuje 1 punkt.