Zadanie 28, matura czerwiec 2020, matematyka podstawowa
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
2 punktyWykaż, że dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
I sposób
Przekształcamy równoważnie nierówność i otrzymujemy kolejno:
a2 − 2ab + 2b2 > 0,
a2 − 2ab + b2 + b2 > 0,
(a − b)2 + b2 > 0.
Nierówność (a − b)2 + b2 > 0 jest prawdziwa, ponieważ:
1) wyrażenie (a − b)2 jest dodatnie, gdyż z założenia wynika a − b ≠ 0 i kwadrat każdej liczby rzeczywistej różnej od zera jest dodatni,
2) wyrażenie b2 jest nieujemne,
3) suma dwóch liczb rzeczywistych, z których jedna jest liczbą dodatnią, a druga liczbą nieujemną, jest liczbą dodatnią.
To kończy dowód.
II sposób
Przekształcamy równoważnie nierówność i otrzymujemy: a2 − 2ab + 2b2 > 0.
Wyrażenie a2 − 2ab + 2b2 traktujemy jako trójmian kwadratowy jednej zmiennej, np. a.
Wyróżnik trójmianu kwadratowego a2 − 2ab + 2b2 jest równy: Δ = 4b2 − 8b2 = −4b2.
Ten wyróżnik jest niedodatni dla każdej rzeczywistej wartości b.
Gdy Δ < 0, to a2 − 2ab + 2b2 > 0 dla każdej rzeczywistej wartości a.
Gdy Δ = 0, to b = 0, stąd a2 > 0, ponieważ z założenia a ≠ b.
Oznacza to, że dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność a2 − 2ab + 2b2 > 0.
To kończy dowód.
III sposób
Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: a2 − 2ab + 2b2 > 0.
Z założenia wynika, że liczby a i b nie mogą jednocześnie przyjmować wartości 0.
Jeżeli b ≠ 0, to b2 > 0. Dzielimy obie strony nierówności przez b2 i otrzymujemy nierówność równoważną .
Niech . Otrzymujemy nierówność kwadratową x2 − 2x + 2 > 0 z niewiadomą x. Zauważamy, że ta nierówność jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x, bo z równości x2 − 2x + 2 = (x − 1)2 + 1 wnioskujemy, że (x − 1)2 + 1 > 0, wobec oczywistej nierówności (x − 1)2 ≥ 0.
Natomiast jeżeli a ≠ 0, to a2 > 0. Dzielimy obie strony nierówności przez a2 i otrzymujemy nierówność równoważną .
Niech teraz . Otrzymujemy nierówność kwadratową 2x2 − 2x + 1 > 0 z niewiadomą x. Ponieważ wyróżnik trójmianu 2x2 − 2x + 1 jest ujemny oraz współczynnik przy najwyższej potędze trójmianu jest dodatni, więc ten trójmian przyjmuje tylko wartości dodatnie dla każdej liczby rzeczywistej x.
Z rozważonych przypadków wynika, że nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b.
To kończy dowód.
IV sposób
Niech a ≠ b. Rozważmy następujące przypadki:
Przypadek I: a ⋅ b > 0.
Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: .
Stąd .
Wyrażenie jest nieujemne. Wyrażenie jest ujemne, ponieważ i z założenia ab > 0.
Nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ⋅ b > 0 i a ≠ b.
Przypadek II: a ⋅ b < 0.
Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: .
Stąd .
Wyrażenie jest nieujemne. Wyrażenie jest ujemne, ponieważ i z założenia ab < 0.
Nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ⋅ b < 0 i a ≠ b.
Przypadek III: a ⋅ b = 0.
Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: a2 − 2ab + 2b2 > 0.
Ponieważ a ⋅ b = 0, więc nierówność a2 − 2ab + 2b2 > 0 możemy zapisać w postaci a2 + 2b2 > 0.
Suma kwadratów dwóch dowolnych liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ≠ b, jest dodatnia.
Nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ⋅ b = 0 i a ≠ b.
To kończy dowód.
V sposób (dowód nie wprost)
Załóżmy, że istnieją różne liczby rzeczywiste a i b, dla których prawdziwa jest nierówność a(a − 2b) + 2b2 ≤ 0.
Powyższa nierówność jest równoważna nierównościom: a2 − 2ab + 2b2 ≤ 0, (a − b)2 + b2 ≤ 0.
Ponieważ lewa strona tej nierówności jest sumą dwóch liczb nieujemnych (a − b)2 i b2, więc może zachodzić jedynie przypadek (a − b)2 + b2 = 0. Wynika stąd, że a − b = 0 i b = 0. Zatem a = 0 i b = 0, co przeczy założeniu, że liczby a i b są różne.
Otrzymana sprzeczność oznacza, że nierówność a(a − 2b) + 2b2 ≤ 0 jest fałszywa. Prawdziwa zatem jest nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b.
To kończy dowód.
VI sposób (szacowanie)
Nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 jest równoważna nierówności a2 + 2b2 > 2ab.
Dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b prawdziwe są nierówności a2 + 2b2 ≥ a2 + b2 oraz a2 + b2 ≥ 2ab, przy czym a2 + b2 = 2ab tylko wtedy, gdy a = b. Ale z założenia a ≠ b, więc otrzymujemy a2 + 2b2 ≥ a2 + b2 > 2ab.
To kończy dowód.
Schemat punktowania
Zasady oceniania I i II sposobu rozwiązania
gdy zdający poda pełne uzasadnienie.
gdy zdający:
• zapisze nierówność w postaci (a − b)2 + b2 > 0
• obliczy wyróżnik trójmianu kwadratowego w zależności od zmiennej a lub b, występującego po jednej stronie nierówności, gdy po drugiej stronie jest 0, i stwierdzi, że jest on niedodatni
ALBO
• obliczy wyróżnik trójmianu kwadratowego w zależności od zmiennej a lub b, występującego po jednej stronie nierówności, gdy po drugiej stronie jest 0, oraz rozważy jeden z przypadków Δ < 0 lub Δ = 0 i w tym przypadku doprowadzi rozumowanie do końca
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Zasady oceniania III sposobu rozwiązania
gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.
gdy zdający rozważy dwa przypadki: w jednym, dla a ≠ 0, podzieli stronami nierówność przez a2, w drugim, dla b ≠ 0, podzieli stronami nierówność przez b2, i w jednym przypadku doprowadzi rozumowanie do końca.
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Zasady oceniania IV sposobu rozwiązania
gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.
gdy zdający:
• rozważy trzy przypadki i zapisze nierówności , , a2 + 2b2 > 0 i na tym zakończy lub dalej popełni błędy
• przeprowadzi pełne rozumowanie w dwóch spośród trzech przypadków i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Zasady oceniania V sposobu rozwiązania
gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.
gdy zdający, przeprowadzając dowód nie wprost, zapisze nierówność a(a − 2b) + 2b2 ≤ 0 w postaci (a − b)2 + b2 ≤ 0 i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Zasady oceniania VI sposobu rozwiązania
gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.
gdy zdający zapisze nierówność w postaci równoważnej a2 + 2b2 > 2ab oraz zapisze, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b prawdziwe są nierówności: a2 + 2b2 ≥ a2 + b2 oraz a2 + b2 ≥ 2ab, i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Komentarz. Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.