Zadanie 28, matura czerwiec 2020, matematyka podstawowa

2 pktotwartetrudne 20%Czerwiec 2020

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

2 punkty

Wykaż, że dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

I sposób

Przekształcamy równoważnie nierówność i otrzymujemy kolejno:

a2 − 2ab + 2b2 > 0,

a2 − 2ab + b2 + b2 > 0,

(a − b)2 + b2 > 0.

Nierówność (a − b)2 + b2 > 0 jest prawdziwa, ponieważ:

1) wyrażenie (a − b)2 jest dodatnie, gdyż z założenia wynika a − b ≠ 0 i kwadrat każdej liczby rzeczywistej różnej od zera jest dodatni,

2) wyrażenie b2 jest nieujemne,

3) suma dwóch liczb rzeczywistych, z których jedna jest liczbą dodatnią, a druga liczbą nieujemną, jest liczbą dodatnią.

To kończy dowód.

II sposób

Przekształcamy równoważnie nierówność i otrzymujemy: a2 − 2ab + 2b2 > 0.

Wyrażenie a2 − 2ab + 2b2 traktujemy jako trójmian kwadratowy jednej zmiennej, np. a.

Wyróżnik trójmianu kwadratowego a2 − 2ab + 2b2 jest równy: Δ = 4b2 − 8b2 = −4b2.

Ten wyróżnik jest niedodatni dla każdej rzeczywistej wartości b.

Gdy Δ < 0, to a2 − 2ab + 2b2 > 0 dla każdej rzeczywistej wartości a.

Gdy Δ = 0, to b = 0, stąd a2 > 0, ponieważ z założenia a ≠ b.

Oznacza to, że dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność a2 − 2ab + 2b2 > 0.

To kończy dowód.

III sposób

Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: a2 − 2ab + 2b2 > 0.

Z założenia wynika, że liczby a i b nie mogą jednocześnie przyjmować wartości 0.

Jeżeli b ≠ 0, to b2 > 0. Dzielimy obie strony nierówności przez b2 i otrzymujemy nierówność równoważną (ab)2−2ab+2>0\left(\frac{a}{b}\right)^2 - 2\frac{a}{b} + 2 > 0.

Niech x=abx = \frac{a}{b}. Otrzymujemy nierówność kwadratową x2 − 2x + 2 > 0 z niewiadomą x. Zauważamy, że ta nierówność jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x, bo z równości x2 − 2x + 2 = (x − 1)2 + 1 wnioskujemy, że (x − 1)2 + 1 > 0, wobec oczywistej nierówności (x − 1)2 ≥ 0.

Natomiast jeżeli a ≠ 0, to a2 > 0. Dzielimy obie strony nierówności przez a2 i otrzymujemy nierówność równoważną 2(ba)2−2ba+1>02\left(\frac{b}{a}\right)^2 - 2\frac{b}{a} + 1 > 0.

Niech teraz x=bax = \frac{b}{a}. Otrzymujemy nierówność kwadratową 2x2 − 2x + 1 > 0 z niewiadomą x. Ponieważ wyróżnik trójmianu 2x2 − 2x + 1 jest ujemny oraz współczynnik przy najwyższej potędze trójmianu jest dodatni, więc ten trójmian przyjmuje tylko wartości dodatnie dla każdej liczby rzeczywistej x.

Z rozważonych przypadków wynika, że nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b.

To kończy dowód.

IV sposób

Niech a ≠ b. Rozważmy następujące przypadki:

Przypadek I: a ⋅ b > 0.

Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: a2+2b2−22ab>2ab−22aba^2 + 2b^2 - 2\sqrt{2}ab > 2ab - 2\sqrt{2}ab.

Stąd (a−2b)2>2ab(1−2)\left(a - \sqrt{2}b\right)^2 > 2ab\left(1 - \sqrt{2}\right).

Wyrażenie (a−2b)2\left(a - \sqrt{2}b\right)^2 jest nieujemne. Wyrażenie 2ab(1−2)2ab\left(1 - \sqrt{2}\right) jest ujemne, ponieważ 1−2<01 - \sqrt{2} < 0 i z założenia ab > 0.

Nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ⋅ b > 0 i a ≠ b.

Przypadek II: a ⋅ b < 0.

Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: a2+2b2+22ab>2ab+22aba^2 + 2b^2 + 2\sqrt{2}ab > 2ab + 2\sqrt{2}ab.

Stąd (a+2b)2>2ab(1+2)\left(a + \sqrt{2}b\right)^2 > 2ab\left(1 + \sqrt{2}\right).

Wyrażenie (a+2b)2\left(a + \sqrt{2}b\right)^2 jest nieujemne. Wyrażenie 2ab(1+2)2ab\left(1 + \sqrt{2}\right) jest ujemne, ponieważ 1+2>01 + \sqrt{2} > 0 i z założenia ab < 0.

Nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ⋅ b < 0 i a ≠ b.

Przypadek III: a ⋅ b = 0.

Przekształcamy równoważnie nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 i otrzymujemy: a2 − 2ab + 2b2 > 0.

Ponieważ a ⋅ b = 0, więc nierówność a2 − 2ab + 2b2 > 0 możemy zapisać w postaci a2 + 2b2 > 0.

Suma kwadratów dwóch dowolnych liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ≠ b, jest dodatnia.

Nierówność jest prawdziwa dla każdych dwóch liczb rzeczywistych a i b, takich, że a ⋅ b = 0 i a ≠ b.

To kończy dowód.

V sposób (dowód nie wprost)

Załóżmy, że istnieją różne liczby rzeczywiste a i b, dla których prawdziwa jest nierówność a(a − 2b) + 2b2 ≤ 0.

Powyższa nierówność jest równoważna nierównościom: a2 − 2ab + 2b2 ≤ 0, (a − b)2 + b2 ≤ 0.

Ponieważ lewa strona tej nierówności jest sumą dwóch liczb nieujemnych (a − b)2 i b2, więc może zachodzić jedynie przypadek (a − b)2 + b2 = 0. Wynika stąd, że a − b = 0 i b = 0. Zatem a = 0 i b = 0, co przeczy założeniu, że liczby a i b są różne.

Otrzymana sprzeczność oznacza, że nierówność a(a − 2b) + 2b2 ≤ 0 jest fałszywa. Prawdziwa zatem jest nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 dla każdych dwóch różnych liczb rzeczywistych a i b.

To kończy dowód.

VI sposób (szacowanie)

Nierówność a(a − 2b) + 2b2 > 0 jest równoważna nierówności a2 + 2b2 > 2ab.

Dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b prawdziwe są nierówności a2 + 2b2 ≥ a2 + b2 oraz a2 + b2 ≥ 2ab, przy czym a2 + b2 = 2ab tylko wtedy, gdy a = b. Ale z założenia a ≠ b, więc otrzymujemy a2 + 2b2 ≥ a2 + b2 > 2ab.

To kończy dowód.

Schemat punktowania

Zasady oceniania I i II sposobu rozwiązania

2 pkt

gdy zdający poda pełne uzasadnienie.

1 pkt

gdy zdający:

• zapisze nierówność w postaci (a − b)2 + b2 > 0

• obliczy wyróżnik trójmianu kwadratowego w zależności od zmiennej a lub b, występującego po jednej stronie nierówności, gdy po drugiej stronie jest 0, i stwierdzi, że jest on niedodatni

ALBO

• obliczy wyróżnik trójmianu kwadratowego w zależności od zmiennej a lub b, występującego po jednej stronie nierówności, gdy po drugiej stronie jest 0, oraz rozważy jeden z przypadków Δ < 0 lub Δ = 0 i w tym przypadku doprowadzi rozumowanie do końca

i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Zasady oceniania III sposobu rozwiązania

2 pkt

gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.

1 pkt

gdy zdający rozważy dwa przypadki: w jednym, dla a ≠ 0, podzieli stronami nierówność przez a2, w drugim, dla b ≠ 0, podzieli stronami nierówność przez b2, i w jednym przypadku doprowadzi rozumowanie do końca.

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Zasady oceniania IV sposobu rozwiązania

2 pkt

gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.

1 pkt

gdy zdający:

• rozważy trzy przypadki i zapisze nierówności (a−2b)2>2ab(1−2)\left(a - \sqrt{2}b\right)^2 > 2ab\left(1 - \sqrt{2}\right), (a+2b)2>2ab(1+2)\left(a + \sqrt{2}b\right)^2 > 2ab\left(1 + \sqrt{2}\right), a2 + 2b2 > 0 i na tym zakończy lub dalej popełni błędy

• przeprowadzi pełne rozumowanie w dwóch spośród trzech przypadków i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Zasady oceniania V sposobu rozwiązania

2 pkt

gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.

1 pkt

gdy zdający, przeprowadzając dowód nie wprost, zapisze nierówność a(a − 2b) + 2b2 ≤ 0 w postaci (a − b)2 + b2 ≤ 0 i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Zasady oceniania VI sposobu rozwiązania

2 pkt

gdy zdający zapisze pełne rozumowanie.

1 pkt

gdy zdający zapisze nierówność w postaci równoważnej a2 + 2b2 > 2ab oraz zapisze, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b prawdziwe są nierówności: a2 + 2b2 ≥ a2 + b2 oraz a2 + b2 ≥ 2ab, i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Komentarz. Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości a i b, otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.