Zadanie 35, matura maj 2022, matematyka podstawowa

5 pktobliczeniowetrudne 28%Maj 2022

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

5 punktów

Wykres funkcji kwadratowej f określonej wzorem f(x) = ax2 + bx + c ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny. Punkty A = (−5, 0) i B = (3, 0) należą do wykresu funkcji f. Oblicz wartości współczynników a, b oraz c.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a=−38a=-\frac{3}{8}, b=−34b=-\frac{3}{4}, c=458c=\frac{45}{8}

Sposób 1.

Ponieważ parabola, która jest wykresem funkcji f, przecina oś Ox układu współrzędnych w punktach A = (−5, 0) i B = (3, 0), więc pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3. Zatem wzór funkcji f możemy zapisać w postaci iloczynowej f(x) = a(x + 5)(x − 3).

Znając pierwiastki trójmianu, obliczamy odciętą p wierzchołka tej paraboli: p=x1+x22=−5+32=−1p=\frac{x_1+x_2}{2}=\frac{-5+3}{2}=-1

Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc rzędna q wierzchołka tej paraboli jest równa 6. Podstawiając współrzędne wierzchołka paraboli do wzoru funkcji f, otrzymujemy

6 = a(−1 + 5)(−1 − 3)

6 = −16a

a=−616=−38a=-\frac{6}{16}=-\frac{3}{8}

Zapisujemy funkcję kwadratową w postaci ogólnej: f(x)=−38(x+5)(x−3)=−38x2−34x+458f(x)=-\frac{3}{8}(x+5)(x-3)=-\frac{3}{8}x^2-\frac{3}{4}x+\frac{45}{8}

Stąd odczytujemy wartości współczynników trójmianu: a=−38a=-\frac{3}{8}, b=−34b=-\frac{3}{4}, c=458c=\frac{45}{8}.

Sposób 2.

Pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3, więc odcięta wierzchołka paraboli: p=x1+x22=−5+32=−1p=\frac{x_1+x_2}{2}=\frac{-5+3}{2}=-1. Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc rzędna q wierzchołka tej paraboli jest równa 6.

Zapisujemy wzór funkcji f w postaci kanonicznej f(x) = a(x + 1)2 + 6. Ponieważ f(3) = 0, więc

0 = a(3 + 1)2 + 6

0 = 16a + 6

a=−616=−38a=-\frac{6}{16}=-\frac{3}{8}

Zatem f(x)=−38(x+1)2+6=−38(x2+2x+1)+6=−38x2−34x+458f(x)=-\frac{3}{8}(x+1)^2+6=-\frac{3}{8}(x^2+2x+1)+6=-\frac{3}{8}x^2-\frac{3}{4}x+\frac{45}{8}.

Stąd a=−38a=-\frac{3}{8}, b=−34b=-\frac{3}{4}, c=458c=\frac{45}{8}.

Sposób 3.

Punkty A = (−5, 0) i B = (3, 0) należą do wykresu funkcji f, więc a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0.

Odejmując stronami te dwa równania, otrzymujemy (25a − 5b + c) − (9a + 3b + c) = 0, czyli 16a − 8b = 0, więc b = 2a.

Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc rzędna q wierzchołka paraboli jest równa 6. Zatem q=−Δ4aq=\frac{-\Delta}{4a}, czyli 6=−(b2−4ac)4a6=\frac{-(b^2-4ac)}{4a}.

Podstawiamy w miejsce b wyrażenie 2a i otrzymujemy

6=−((2a)2−4ac)4a=−4a2+4ac4a=4a(−a+c)4a6=\frac{-((2a)^2-4ac)}{4a}=\frac{-4a^2+4ac}{4a}=\frac{4a(-a+c)}{4a}

6 = −a + c, czyli c = 6 + a.

Z równań a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0, b = 2a i c = 6 + a obliczamy a:

a ⋅ 32 + 2a ⋅ 3 + 6 + a = 0

16a = −6

a=−616=−38a=-\frac{6}{16}=-\frac{3}{8}

Stąd b=2a=2⋅(−38)=−34b=2a=2\cdot\left(-\frac{3}{8}\right)=-\frac{3}{4} oraz c=6+a=6−38=458c=6+a=6-\frac{3}{8}=\frac{45}{8}.

Sposób 4.

Pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3, więc f(x) = a(x + 5)(x − 3), czyli po rozwinięciu f(x) = ax2 + 2ax − 15a.

Ponieważ rzędna q wierzchołka paraboli jest równa 6, więc wzór funkcji f możemy zapisać w postaci kanonicznej f(x) = a(x − p)2 + 6, czyli po rozwinięciu f(x) = ax2 − 2apx + ap2 + 6.

Z twierdzenia o równości wielomianów otrzymujemy układ równań 2a = −2ap oraz −15a = ap2 + 6.

Z pierwszego równania otrzymujemy p = −1, więc z drugiego równania −15a = a + 6, −16a = 6, a=−616=−38a=-\frac{6}{16}=-\frac{3}{8}.

Zatem f(x)=−38x2+2⋅(−38)x−15⋅(−38)=−38x2−34x+458f(x)=-\frac{3}{8}x^2+2\cdot\left(-\frac{3}{8}\right)x-15\cdot\left(-\frac{3}{8}\right)=-\frac{3}{8}x^2-\frac{3}{4}x+\frac{45}{8}.

Stąd a=−38a=-\frac{3}{8}, b=−34b=-\frac{3}{4}, c=458c=\frac{45}{8}.

Sposób 5.

Pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3, więc f(x) = a(x + 5)(x − 3).

Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc równanie a(x + 5)(x − 3) = 6 ma dokładnie jedno rozwiązanie. Przekształcając kolejno, otrzymujemy

a(x2 + 2x − 15) = 6

ax2 + 2ax − 15a − 6 = 0

Równanie to ma dokładnie jedno rozwiązanie, gdy Δ = 0. Zatem

Δ = (2a)2 − 4a(−15a − 6) = 64a2 + 24a

64a2 + 24a = 0

Stąd a = 0 lub a=−616=−38a=-\frac{6}{16}=-\frac{3}{8}. Wartość a = 0 nie spełnia warunków zadania.

Zapisujemy wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej: f(x)=−38(x+5)(x−3)=−38x2−34x+458f(x)=-\frac{3}{8}(x+5)(x-3)=-\frac{3}{8}x^2-\frac{3}{4}x+\frac{45}{8}.

Stąd a=−38a=-\frac{3}{8}, b=−34b=-\frac{3}{4}, c=458c=\frac{45}{8}.

Schemat punktowania

Zasady oceniania dla sposobów 1.–5.

5 pkt

obliczenie współczynników a, b oraz c: a=−38a=-\frac{3}{8}, b=−34b=-\frac{3}{4}, c=458c=\frac{45}{8}.

4 pkt

zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 5)(x − 3) i obliczenie współczynnika a: a=−38a=-\frac{3}{8}

– zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 1)2 + 6 i obliczenie współczynnika a: a=−38a=-\frac{3}{8},

ALBO

– poprawne obliczenie tylko dwóch współczynników spośród a, b oraz c, z pominięciem w obliczeniach trzeciego współczynnika,

ALBO

– obliczenie współczynników a, b oraz c z popełnieniem w trakcie rozwiązywania jedynie błędów rachunkowych.

albo

3 pkt

zapisanie równania z jedną niewiadomą a, np. 6 = a(−1 + 5)(−1 − 3) lub 0 = a(3 + 1)2 + 6, lub 0 = a(−5 + 1)2 + 6

– zapisanie układu trzech niezależnych równań z trzema niewiadomymi a, b, c prowadzącego do obliczenia wartości współczynników a, b oraz c, np. a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0 i 6=−(b2−4ac)4a6=\frac{-(b^2-4ac)}{4a} LUB −ba=−2-\frac{b}{a}=-2 i ca=−15\frac{c}{a}=-15 i 6=−(b2−4ac)4a6=\frac{-(b^2-4ac)}{4a}, LUB a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0 i 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c, LUB −b2a=−1-\frac{b}{2a}=-1 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0 i 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c, LUB a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i −b2a=−1-\frac{b}{2a}=-1 i 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c,

ALBO

– uzależnienie współczynników b oraz c od a i zapisanie współrzędnych wierzchołka paraboli, np. b = 2a oraz c = −15a oraz W = (−1, 6),

ALBO

– zapisanie wzoru funkcji w postaci f(x) = ax2 + 2ax − 15a oraz zapisanie współrzędnych wierzchołka paraboli: W = (−1, 6) (lub zapisanie wzoru funkcji w postaci f(x) = ax2 + 2ax + a + 6 oraz zapisanie równości f(−5) = 0 lub f(3) = 0),

ALBO

– zapisanie wzoru funkcji w postaciach f(x) = ax2 − 2apx + ap2 + 6 i f(x) = ax2 + 2ax − 15a oraz zapisanie układu równań −2ap = 2a i ap2 + 6 = −15a,

ALBO

– uzależnienie współczynników b oraz c od a (np. b = 2a oraz c = −15a) oraz zapisanie związków Δ = 64a2 i q = 6,

ALBO

– zapisanie, że wyróżnik trójmianu ax2 + 2ax − 15a − 6 musi być równy 0 (dla sposobu 5.).

albo

2 pkt

zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 5)(x − 3) lub w postaci f(x) = ax2 + 2ax − 15a oraz zapisanie, że rzędna wierzchołka paraboli jest równa 6

– zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 1)2 + 6,

ALBO

– podanie/obliczenie odciętej wierzchołka paraboli i podanie rzędnej wierzchołka paraboli: p = −1, q = 6,

ALBO

– zapisanie układu dwóch równań z trzema niewiadomymi a, b, c, z których jedno jest jednym z równań 6=−(b2−4ac)4a6=\frac{-(b^2-4ac)}{4a} lub 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c, natomiast drugie jest jednym z równań a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 lub a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0, lub −b2a=−1-\frac{b}{2a}=-1, lub −ba=−2-\frac{b}{a}=-2, lub ca=−15\frac{c}{a}=-15,

ALBO

– zapisanie równania a(x + 5)(x − 3) − 6 = 0 (dla sposobu 5.).

albo

1 pkt

zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 5)(x − 3)

– podanie/obliczenie odciętej p wierzchołka paraboli: p = −1,

ALBO

– zapisanie jednego równania z niewiadomymi a, b oraz c wynikającego z treści zadania, np. a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 lub a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0, lub 6=−(b2−4ac)4a6=\frac{-(b^2-4ac)}{4a}, lub −ba=−2-\frac{b}{a}=-2, lub ca=−15\frac{c}{a}=-15,

ALBO

– zapisanie, że rzędna q wierzchołka paraboli jest równa 6: q = 6.

albo

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeśli zdający poprawnie obliczy/poda obie współrzędne wierzchołka paraboli, ale zapisze błędne równanie 0 = a(3 − 1)2 + 6 lub 0 = a(−5 − 1)2 + 6, a następnie konsekwentnie do popełnionego błędu rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty za całe rozwiązanie.

2. Jeśli zdający poprawnie zidentyfikuje miejsca zerowe funkcji, ale zapisze błędne równanie 6 = a(−1 − 5)(−1 − 3) i konsekwentnie do popełnionego błędu rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty za całe rozwiązanie.

3. Jeśli zdający ustali poprawną wartość współczynnika a i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, nie popełniając błędu, to może otrzymać 5 punktów za całe rozwiązanie.

4. Jeśli zdający przyjmie współrzędne wierzchołka paraboli (6, −1) i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty za całe rozwiązanie.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający poprawnie rozwiąże zadanie i otrzyma poprawny wynik, lecz w końcowym zapisie przekształca ten wynik i popełnia przy tym błąd, to może uzyskać maksymalną liczbę punktów.

3. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Typowe błędy: niedocenienie, że warunek styku z prostą y = 6 oznacza q = 6; błędy w obliczeniu współrzędnych wierzchołka; zapisanie równania 0 = a(3 − 1)2 + 6 lub 0 = a(−5 − 1)2 + 6 (błędne odległości od wierzchołka) – takie rozwiązanie przeprowadzone konsekwentnie daje 3 pkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.