Zadanie 35, matura maj 2022, matematyka podstawowa
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
5 punktówWykres funkcji kwadratowej f określonej wzorem f(x) = ax2 + bx + c ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny. Punkty A = (−5, 0) i B = (3, 0) należą do wykresu funkcji f. Oblicz wartości współczynników a, b oraz c.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
, ,
Sposób 1.
Ponieważ parabola, która jest wykresem funkcji f, przecina oś Ox układu współrzędnych w punktach A = (−5, 0) i B = (3, 0), więc pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3. Zatem wzór funkcji f możemy zapisać w postaci iloczynowej f(x) = a(x + 5)(x − 3).
Znając pierwiastki trójmianu, obliczamy odciętą p wierzchołka tej paraboli:
Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc rzędna q wierzchołka tej paraboli jest równa 6. Podstawiając współrzędne wierzchołka paraboli do wzoru funkcji f, otrzymujemy
6 = a(−1 + 5)(−1 − 3)
6 = −16a
Zapisujemy funkcję kwadratową w postaci ogólnej:
Stąd odczytujemy wartości współczynników trójmianu: , , .
Sposób 2.
Pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3, więc odcięta wierzchołka paraboli: . Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc rzędna q wierzchołka tej paraboli jest równa 6.
Zapisujemy wzór funkcji f w postaci kanonicznej f(x) = a(x + 1)2 + 6. Ponieważ f(3) = 0, więc
0 = a(3 + 1)2 + 6
0 = 16a + 6
Zatem .
Stąd , , .
Sposób 3.
Punkty A = (−5, 0) i B = (3, 0) należą do wykresu funkcji f, więc a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0.
Odejmując stronami te dwa równania, otrzymujemy (25a − 5b + c) − (9a + 3b + c) = 0, czyli 16a − 8b = 0, więc b = 2a.
Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc rzędna q wierzchołka paraboli jest równa 6. Zatem , czyli .
Podstawiamy w miejsce b wyrażenie 2a i otrzymujemy
6 = −a + c, czyli c = 6 + a.
Z równań a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0, b = 2a i c = 6 + a obliczamy a:
a ⋅ 32 + 2a ⋅ 3 + 6 + a = 0
16a = −6
Stąd oraz .
Sposób 4.
Pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3, więc f(x) = a(x + 5)(x − 3), czyli po rozwinięciu f(x) = ax2 + 2ax − 15a.
Ponieważ rzędna q wierzchołka paraboli jest równa 6, więc wzór funkcji f możemy zapisać w postaci kanonicznej f(x) = a(x − p)2 + 6, czyli po rozwinięciu f(x) = ax2 − 2apx + ap2 + 6.
Z twierdzenia o równości wielomianów otrzymujemy układ równań 2a = −2ap oraz −15a = ap2 + 6.
Z pierwszego równania otrzymujemy p = −1, więc z drugiego równania −15a = a + 6, −16a = 6, .
Zatem .
Stąd , , .
Sposób 5.
Pierwiastkami trójmianu są liczby x1 = −5 oraz x2 = 3, więc f(x) = a(x + 5)(x − 3).
Ponieważ parabola ma z prostą o równaniu y = 6 dokładnie jeden punkt wspólny, więc równanie a(x + 5)(x − 3) = 6 ma dokładnie jedno rozwiązanie. Przekształcając kolejno, otrzymujemy
a(x2 + 2x − 15) = 6
ax2 + 2ax − 15a − 6 = 0
Równanie to ma dokładnie jedno rozwiązanie, gdy Δ = 0. Zatem
Δ = (2a)2 − 4a(−15a − 6) = 64a2 + 24a
64a2 + 24a = 0
Stąd a = 0 lub . Wartość a = 0 nie spełnia warunków zadania.
Zapisujemy wzór funkcji kwadratowej w postaci ogólnej: .
Stąd , , .
Schemat punktowania
Zasady oceniania dla sposobów 1.–5.
obliczenie współczynników a, b oraz c: , , .
zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 5)(x − 3) i obliczenie współczynnika a:
– zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 1)2 + 6 i obliczenie współczynnika a: ,
ALBO
– poprawne obliczenie tylko dwóch współczynników spośród a, b oraz c, z pominięciem w obliczeniach trzeciego współczynnika,
ALBO
– obliczenie współczynników a, b oraz c z popełnieniem w trakcie rozwiązywania jedynie błędów rachunkowych.
albo
zapisanie równania z jedną niewiadomą a, np. 6 = a(−1 + 5)(−1 − 3) lub 0 = a(3 + 1)2 + 6, lub 0 = a(−5 + 1)2 + 6
– zapisanie układu trzech niezależnych równań z trzema niewiadomymi a, b, c prowadzącego do obliczenia wartości współczynników a, b oraz c, np. a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0 i LUB i i , LUB a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0 i 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c, LUB i a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0 i 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c, LUB a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 i i 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c,
ALBO
– uzależnienie współczynników b oraz c od a i zapisanie współrzędnych wierzchołka paraboli, np. b = 2a oraz c = −15a oraz W = (−1, 6),
ALBO
– zapisanie wzoru funkcji w postaci f(x) = ax2 + 2ax − 15a oraz zapisanie współrzędnych wierzchołka paraboli: W = (−1, 6) (lub zapisanie wzoru funkcji w postaci f(x) = ax2 + 2ax + a + 6 oraz zapisanie równości f(−5) = 0 lub f(3) = 0),
ALBO
– zapisanie wzoru funkcji w postaciach f(x) = ax2 − 2apx + ap2 + 6 i f(x) = ax2 + 2ax − 15a oraz zapisanie układu równań −2ap = 2a i ap2 + 6 = −15a,
ALBO
– uzależnienie współczynników b oraz c od a (np. b = 2a oraz c = −15a) oraz zapisanie związków Δ = 64a2 i q = 6,
ALBO
– zapisanie, że wyróżnik trójmianu ax2 + 2ax − 15a − 6 musi być równy 0 (dla sposobu 5.).
albo
zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 5)(x − 3) lub w postaci f(x) = ax2 + 2ax − 15a oraz zapisanie, że rzędna wierzchołka paraboli jest równa 6
– zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 1)2 + 6,
ALBO
– podanie/obliczenie odciętej wierzchołka paraboli i podanie rzędnej wierzchołka paraboli: p = −1, q = 6,
ALBO
– zapisanie układu dwóch równań z trzema niewiadomymi a, b, c, z których jedno jest jednym z równań lub 6 = a ⋅ (−1)2 + b ⋅ (−1) + c, natomiast drugie jest jednym z równań a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 lub a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0, lub , lub , lub ,
ALBO
– zapisanie równania a(x + 5)(x − 3) − 6 = 0 (dla sposobu 5.).
albo
zapisanie wzoru funkcji f w postaci f(x) = a(x + 5)(x − 3)
– podanie/obliczenie odciętej p wierzchołka paraboli: p = −1,
ALBO
– zapisanie jednego równania z niewiadomymi a, b oraz c wynikającego z treści zadania, np. a ⋅ (−5)2 + b ⋅ (−5) + c = 0 lub a ⋅ 32 + b ⋅ 3 + c = 0, lub , lub , lub ,
ALBO
– zapisanie, że rzędna q wierzchołka paraboli jest równa 6: q = 6.
albo
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwagi:
1. Jeśli zdający poprawnie obliczy/poda obie współrzędne wierzchołka paraboli, ale zapisze błędne równanie 0 = a(3 − 1)2 + 6 lub 0 = a(−5 − 1)2 + 6, a następnie konsekwentnie do popełnionego błędu rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty za całe rozwiązanie.
2. Jeśli zdający poprawnie zidentyfikuje miejsca zerowe funkcji, ale zapisze błędne równanie 6 = a(−1 − 5)(−1 − 3) i konsekwentnie do popełnionego błędu rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty za całe rozwiązanie.
3. Jeśli zdający ustali poprawną wartość współczynnika a i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, nie popełniając błędu, to może otrzymać 5 punktów za całe rozwiązanie.
4. Jeśli zdający przyjmie współrzędne wierzchołka paraboli (6, −1) i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty za całe rozwiązanie.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający poprawnie rozwiąże zadanie i otrzyma poprawny wynik, lecz w końcowym zapisie przekształca ten wynik i popełnia przy tym błąd, to może uzyskać maksymalną liczbę punktów.
3. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Typowe błędy: niedocenienie, że warunek styku z prostą y = 6 oznacza q = 6; błędy w obliczeniu współrzędnych wierzchołka; zapisanie równania 0 = a(3 − 1)2 + 6 lub 0 = a(−5 − 1)2 + 6 (błędne odległości od wierzchołka) – takie rozwiązanie przeprowadzone konsekwentnie daje 3 pkt.