Zadanie 9, matura czerwiec 2016, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
4 punktyRozwiąż nierówność ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: .
I sposób rozwiązania
Zauważmy, że nierówność możemy zapisać w postaci równoważnej kolejno jako:
∣x − 1∣ ⋅ ∣x − 2∣ ≥ ∣x − 1∣,
∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0.
Ponieważ dla dowolnej liczby rzeczywistej x prawdziwa jest nierówność ∣x − 1∣ ≥ 0, więc nierówność ∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0 jest równoważna nierówności ∣x − 2∣ − 1 ≥ 0, czyli ∣x − 2∣ ≥ 1. Z geometrycznej interpretacji wartości bezwzględnej otrzymujemy .
II sposób rozwiązania
Naszkicujmy w układzie współrzędnych wykresy funkcji y = ∣x2 − 3x + 2∣ oraz y = ∣x − 1∣. Rozważmy nierówność kolejno w przedziałach (−∞, 1), oraz .
Gdy , to wtedy ∣x2 − 3x + 2∣ = x2 − 3x + 2 oraz ∣x − 1∣ = −(x − 1), a nierówność przyjmuje postać
x2 − 3x + 2 ≥ −x + 1,
x2 − 2x + 1 ≥ 0,
(x − 1)2 ≥ 0.
Nierówność ta jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x, zatem każda liczba jest rozwiązaniem nierówności.
Gdy , to wtedy ∣x2 − 3x + 2∣ = −(x2 − 3x + 2) oraz ∣x − 1∣ = x − 1, a nierówność przyjmuje postać
−x2 + 3x − 2 ≥ x − 1,
x2 − 2x + 1 ≤ 0,
(x − 1)2 ≤ 0.
Nierówność ta jest prawdziwa tylko dla x = 1. Zatem w przedziale tylko liczba x = 1 jest rozwiązaniem nierówności.
Gdy , to wtedy ∣x2 − 3x + 2∣ = x2 − 3x + 2 oraz ∣x − 1∣ = x − 1, a nierówność przyjmuje postać
x2 − 3x + 2 ≥ x − 1,
x2 − 4x + 3 ≥ 0,
(x − 1)(x − 3) ≥ 0,
.
Zatem w przedziale rozwiązaniem nierówności jest każda liczba .
W rezultacie rozwiązaniem nierówności ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣ jest każda liczba .
III sposób rozwiązania
Ponieważ obie strony nierówności ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣ są nieujemne, więc podnosząc je do kwadratu otrzymujemy nierówność równoważną
(x2 − 3x + 2)2 ≥ (x − 1)2,
x4 − 6x3 + 13x2 − 12x + 4 ≥ x2 − 2x + 1,
x4 − 6x3 + 12x2 − 10x + 3 ≥ 0.
Zauważmy, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W(x) = x4 − 6x3 + 12x2 − 10x + 3, gdyż 14 − 6 ⋅ 13 + 12 ⋅ 12 − 10 ⋅ 1 + 3 = 0. Zatem wielomian W jest podzielny przez dwumian x − 1. Stosując algorytm Hornera, otrzymujemy W(x) = (x − 1)(x3 − 5x2 + 7x − 3). Liczba 1 jest też pierwiastkiem wielomianu P(x) = x3 − 5x2 + 7x − 3, gdyż 13 − 5 ⋅ 12 + 7 ⋅ 1 − 3 = 0. Dzieląc ten wielomian przez x − 1, otrzymujemy W(x) = (x − 1)2(x2 − 4x + 3). Trójmian kwadratowy x2 − 4x + 3 ma dwa pierwiastki x1 = 1, x2 = 3, więc W(x) = (x − 1)3(x − 3).
Ponieważ dla każdej liczby rzeczywistej x prawdziwa jest nierówność (x − 1)2 ≥ 0, więc nierówność W(x) ≥ 0 jest równoważna nierówności kwadratowej (x − 1)(x − 3) ≥ 0, której rozwiązaniem jest każda liczba .
Uwaga: Nierówność (x2 − 3x + 2)2 ≥ (x − 1)2 możemy też przekształcić równoważnie
(x2 − 3x + 2)2 − (x − 1)2 ≥ 0,
(x2 − 3x + 2 − x + 1)(x2 − 3x + 2 + x − 1) ≥ 0,
(x2 − 4x + 3)(x2 − 2x + 1) ≥ 0,
(x − 1)(x − 3)(x − 1)2 ≥ 0,
a dalej tak samo jak w III sposobie rozwiązania.
IV sposób rozwiązania
Naszkicujmy w układzie współrzędnych wykresy funkcji f(x) = ∣x2 − 3x + 2∣ oraz g(x) = ∣x − 1∣, przekształcając odpowiednio parabolę o równaniu y = x2 − 3x + 2 oraz prostą o równaniu y = x − 1. Ponieważ , więc parabola przecina oś Ox w punktach (1, 0) i (2, 0), a jej wierzchołkiem jest punkt .
Wykresy funkcji f i g przecinają się tylko w dwóch punktach: (1, 0), (3, 2). Wystarczy wykazać, że równanie ∣x2 − 3x + 2∣ = ∣x − 1∣ ma tylko dwa rozwiązania. Równanie to jest równoważne alternatywie równań
x2 − 3x + 2 = x − 1 lub x2 − 3x + 2 = −x + 1,
x2 − 4x + 3 = 0 lub x2 − 2x + 1 = 0,
(x − 1)(x − 3) = 0 lub (x − 1)2 = 0.
Stąd x = 1 lub x = 3. Zatem f(x) ≥ g(x) dla .
Schemat punktowania
Schemat oceniania I i II sposobu rozwiązania
zapisanie rozwiązania nierówności, np.: .
zapisanie, że nierówność ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣ jest równoważna nierówności ∣x − 2∣ ≥ 1
– poprawne zapisanie nierówności w każdym z przedziałów (−∞, 1), , i poprawne rozwiązanie tej nierówności w jednym lub dwóch spośród tych przedziałów.
albo
zapisanie nierówności w postaci iloczynowej: ∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0
– poprawne zapisanie nierówności w każdym z przedziałów: (−∞, 1), , .
albo
zapisanie, że ∣x − 1∣ ⋅ ∣x − 2∣ = ∣x2 − 3x + 2∣
– zapisanie, że nierówność należy rozważyć w każdym z przedziałów (−∞, 1), , .
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi
1. Jeżeli zdający rozważy wszystkie przedziały otwarte, tj. (−∞, 1), (1, 2), (2, +∞), to otrzymuje o 1 punkt mniej, niż wynika to z osiągniętego przez niego etapu rozwiązania zadania.
2. Jeżeli zdający podzieli obie strony nierówności ∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0 przez ∣x − 1∣, nie zakładając, że ∣x − 1∣ > 0, i konsekwentnie rozwiąże nierówność do końca, to otrzymuje 3 punkty.
Schemat oceniania III sposobu rozwiązania
wyznaczenie zbioru rozwiązań nierówności: .
zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x − 1)3(x − 3) ≥ 0
– wyznaczenie wszystkich pierwiastków wielomianu W(x) = x4 − 6x3 + 12x2 − 10x + 3 i naszkicowanie wykresu tego wielomianu (lub wykresów odpowiednich czynników tego wielomianu).
albo
zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x − 1)(x3 − 5x2 + 7x − 3) ≥ 0
– zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x2 − 3x + 2 − x + 1)(x2 − 3x + 2 + x − 1) ≥ 0.
albo
zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x2 − 3x + 2)2 ≥ (x − 1)2.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania IV sposobu rozwiązania
odczytanie z rysunku zbioru rozwiązań nierówności f(x) ≥ g(x): oraz uzasadnienie, że wykresy funkcji f i g mają tylko dwa punkty wspólne.
odczytanie z rysunku zbioru rozwiązań nierówności f(x) ≥ g(x): , ale bez uzasadnienia, że wykresy funkcji f i g mają tylko dwa punkty wspólne.
narysowanie w tym samym układzie współrzędnych wykresów funkcji f(x) = ∣x2 − 3x + 2∣ i g(x) = ∣x − 1∣.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi
1. Akceptujemy przyjęcie bez uzasadnienia, że dla x > 2 wykresy funkcji f i g przecinają się w jednym punkcie (3, 2). Wymagamy natomiast uzasadnienia, że dla x ≤ 2 wykresy tych funkcji mają tylko jeden punkt wspólny. Zdający może np. zauważyć, że prosta o równaniu y = x − 1 jest styczna do paraboli o równaniu y = −x2 + 3x − 2 w punkcie (1, 0) tej paraboli, gdyż pochodna funkcji kwadratowej h(x) = −x2 + 3x − 2 jest równa h′(x) = −2x + 3, a punkt (1, 0) leży na prostej o równaniu y = x − 1, na wykresie funkcji h oraz h′(1) = −2 ⋅ 1 + 3 = 1.
2. Jeżeli zdający błędnie odczyta odciętą jednego z punktów wspólnych wykresów funkcji f i g i nie uzasadni, że wykresy tych funkcji mają tylko dwa punkty przecięcia, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
Komentarz. Jeśli zdający rozpatrzy wszystkie przedziały otwarte, otrzymuje 1 punkt mniej. Jeśli podzieli przez (1 − x) bez założenia o jego znaku i konsekwentnie rozwiąże, otrzymuje co najwyżej 3 punkty.