Zadanie 9, matura czerwiec 2016, matematyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2016

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

Rozwiąż nierówność ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

I sposób rozwiązania

Zauważmy, że nierówność możemy zapisać w postaci równoważnej kolejno jako:

∣x − 1∣ ⋅ ∣x − 2∣ ≥ ∣x − 1∣,

∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0.

Ponieważ dla dowolnej liczby rzeczywistej x prawdziwa jest nierówność ∣x − 1∣ ≥ 0, więc nierówność ∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0 jest równoważna nierówności ∣x − 2∣ − 1 ≥ 0, czyli ∣x − 2∣ ≥ 1. Z geometrycznej interpretacji wartości bezwzględnej otrzymujemy x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

II sposób rozwiązania

Naszkicujmy w układzie współrzędnych wykresy funkcji y = ∣x2 − 3x + 2∣ oraz y = ∣x − 1∣. Rozważmy nierówność kolejno w przedziałach (−∞, 1), ⟨1,2)\langle 1, 2) oraz ⟨2,+∞)\langle 2, +\infty).

Gdy x∈(−∞,1)x \in (-\infty, 1), to wtedy ∣x2 − 3x + 2∣ = x2 − 3x + 2 oraz ∣x − 1∣ = −(x − 1), a nierówność przyjmuje postać

x2 − 3x + 2 ≥ −x + 1,

x2 − 2x + 1 ≥ 0,

(x − 1)2 ≥ 0.

Nierówność ta jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x, zatem każda liczba x∈(−∞,1)x \in (-\infty, 1) jest rozwiązaniem nierówności.

Gdy x∈⟨1,2)x \in \langle 1, 2), to wtedy ∣x2 − 3x + 2∣ = −(x2 − 3x + 2) oraz ∣x − 1∣ = x − 1, a nierówność przyjmuje postać

−x2 + 3x − 2 ≥ x − 1,

x2 − 2x + 1 ≤ 0,

(x − 1)2 ≤ 0.

Nierówność ta jest prawdziwa tylko dla x = 1. Zatem w przedziale ⟨1,2)\langle 1, 2) tylko liczba x = 1 jest rozwiązaniem nierówności.

Gdy x∈⟨2,+∞)x \in \langle 2, +\infty), to wtedy ∣x2 − 3x + 2∣ = x2 − 3x + 2 oraz ∣x − 1∣ = x − 1, a nierówność przyjmuje postać

x2 − 3x + 2 ≥ x − 1,

x2 − 4x + 3 ≥ 0,

(x − 1)(x − 3) ≥ 0,

x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

Zatem w przedziale ⟨2,+∞)\langle 2, +\infty) rozwiązaniem nierówności jest każda liczba x∈⟨3,+∞)x \in \langle 3, +\infty).

W rezultacie rozwiązaniem nierówności ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣ jest każda liczba x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

III sposób rozwiązania

Ponieważ obie strony nierówności ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣ są nieujemne, więc podnosząc je do kwadratu otrzymujemy nierówność równoważną

(x2 − 3x + 2)2 ≥ (x − 1)2,

x4 − 6x3 + 13x2 − 12x + 4 ≥ x2 − 2x + 1,

x4 − 6x3 + 12x2 − 10x + 3 ≥ 0.

Zauważmy, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W(x) = x4 − 6x3 + 12x2 − 10x + 3, gdyż 14 − 6 ⋅ 13 + 12 ⋅ 12 − 10 ⋅ 1 + 3 = 0. Zatem wielomian W jest podzielny przez dwumian x − 1. Stosując algorytm Hornera, otrzymujemy W(x) = (x − 1)(x3 − 5x2 + 7x − 3). Liczba 1 jest też pierwiastkiem wielomianu P(x) = x3 − 5x2 + 7x − 3, gdyż 13 − 5 ⋅ 12 + 7 ⋅ 1 − 3 = 0. Dzieląc ten wielomian przez x − 1, otrzymujemy W(x) = (x − 1)2(x2 − 4x + 3). Trójmian kwadratowy x2 − 4x + 3 ma dwa pierwiastki x1 = 1, x2 = 3, więc W(x) = (x − 1)3(x − 3).

Ponieważ dla każdej liczby rzeczywistej x prawdziwa jest nierówność (x − 1)2 ≥ 0, więc nierówność W(x) ≥ 0 jest równoważna nierówności kwadratowej (x − 1)(x − 3) ≥ 0, której rozwiązaniem jest każda liczba x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

Uwaga: Nierówność (x2 − 3x + 2)2 ≥ (x − 1)2 możemy też przekształcić równoważnie

(x2 − 3x + 2)2 − (x − 1)2 ≥ 0,

(x2 − 3x + 2 − x + 1)(x2 − 3x + 2 + x − 1) ≥ 0,

(x2 − 4x + 3)(x2 − 2x + 1) ≥ 0,

(x − 1)(x − 3)(x − 1)2 ≥ 0,

a dalej tak samo jak w III sposobie rozwiązania.

IV sposób rozwiązania

Naszkicujmy w układzie współrzędnych wykresy funkcji f(x) = ∣x2 − 3x + 2∣ oraz g(x) = ∣x − 1∣, przekształcając odpowiednio parabolę o równaniu y = x2 − 3x + 2 oraz prostą o równaniu y = x − 1. Ponieważ x2−3x+2=(x−1)(x−2)=(x−32)2−14x^2 - 3x + 2 = (x - 1)(x - 2) = \left(x - \frac{3}{2}\right)^2 - \frac{1}{4}, więc parabola przecina oś Ox w punktach (1, 0) i (2, 0), a jej wierzchołkiem jest punkt (32,−14)\left(\frac{3}{2}, -\frac{1}{4}\right).

Wykresy funkcji f i g przecinają się tylko w dwóch punktach: (1, 0), (3, 2). Wystarczy wykazać, że równanie ∣x2 − 3x + 2∣ = ∣x − 1∣ ma tylko dwa rozwiązania. Równanie to jest równoważne alternatywie równań

x2 − 3x + 2 = x − 1 lub x2 − 3x + 2 = −x + 1,

x2 − 4x + 3 = 0 lub x2 − 2x + 1 = 0,

(x − 1)(x − 3) = 0 lub (x − 1)2 = 0.

Stąd x = 1 lub x = 3. Zatem f(x) ≥ g(x) dla x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

Schemat punktowania

Schemat oceniania I i II sposobu rozwiązania

4 pkt

zapisanie rozwiązania nierówności, np.: x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

3 pkt

zapisanie, że nierówność ∣x2 − 3x + 2∣ ≥ ∣x − 1∣ jest równoważna nierówności ∣x − 2∣ ≥ 1

– poprawne zapisanie nierówności w każdym z przedziałów (−∞, 1), ⟨1,2)\langle 1, 2), ⟨2,+∞)\langle 2, +\infty) i poprawne rozwiązanie tej nierówności w jednym lub dwóch spośród tych przedziałów.

albo

2 pkt

zapisanie nierówności w postaci iloczynowej: ∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0

– poprawne zapisanie nierówności w każdym z przedziałów: (−∞, 1), ⟨1,2)\langle 1, 2), ⟨2,+∞)\langle 2, +\infty).

albo

1 pkt

zapisanie, że ∣x − 1∣ ⋅ ∣x − 2∣ = ∣x2 − 3x + 2∣

– zapisanie, że nierówność należy rozważyć w każdym z przedziałów (−∞, 1), ⟨1,2)\langle 1, 2), ⟨2,+∞)\langle 2, +\infty).

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi

1. Jeżeli zdający rozważy wszystkie przedziały otwarte, tj. (−∞, 1), (1, 2), (2, +∞), to otrzymuje o 1 punkt mniej, niż wynika to z osiągniętego przez niego etapu rozwiązania zadania.

2. Jeżeli zdający podzieli obie strony nierówności ∣x − 1∣ ⋅ (∣x − 2∣ − 1) ≥ 0 przez ∣x − 1∣, nie zakładając, że ∣x − 1∣ > 0, i konsekwentnie rozwiąże nierówność do końca, to otrzymuje 3 punkty.

Schemat oceniania III sposobu rozwiązania

4 pkt

wyznaczenie zbioru rozwiązań nierówności: x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty).

3 pkt

zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x − 1)3(x − 3) ≥ 0

– wyznaczenie wszystkich pierwiastków wielomianu W(x) = x4 − 6x3 + 12x2 − 10x + 3 i naszkicowanie wykresu tego wielomianu (lub wykresów odpowiednich czynników tego wielomianu).

albo

2 pkt

zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x − 1)(x3 − 5x2 + 7x − 3) ≥ 0

– zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x2 − 3x + 2 − x + 1)(x2 − 3x + 2 + x − 1) ≥ 0.

albo

1 pkt

zapisanie nierówności w postaci równoważnej (x2 − 3x + 2)2 ≥ (x − 1)2.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat oceniania IV sposobu rozwiązania

4 pkt

odczytanie z rysunku zbioru rozwiązań nierówności f(x) ≥ g(x): x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty) oraz uzasadnienie, że wykresy funkcji f i g mają tylko dwa punkty wspólne.

3 pkt

odczytanie z rysunku zbioru rozwiązań nierówności f(x) ≥ g(x): x∈(−∞,1⟩∪⟨3,+∞)x \in (-\infty, 1\rangle \cup \langle 3, +\infty), ale bez uzasadnienia, że wykresy funkcji f i g mają tylko dwa punkty wspólne.

1 pkt

narysowanie w tym samym układzie współrzędnych wykresów funkcji f(x) = ∣x2 − 3x + 2∣ i g(x) = ∣x − 1∣.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi

1. Akceptujemy przyjęcie bez uzasadnienia, że dla x > 2 wykresy funkcji f i g przecinają się w jednym punkcie (3, 2). Wymagamy natomiast uzasadnienia, że dla x ≤ 2 wykresy tych funkcji mają tylko jeden punkt wspólny. Zdający może np. zauważyć, że prosta o równaniu y = x − 1 jest styczna do paraboli o równaniu y = −x2 + 3x − 2 w punkcie (1, 0) tej paraboli, gdyż pochodna funkcji kwadratowej h(x) = −x2 + 3x − 2 jest równa h′(x) = −2x + 3, a punkt (1, 0) leży na prostej o równaniu y = x − 1, na wykresie funkcji h oraz h′(1) = −2 ⋅ 1 + 3 = 1.

2. Jeżeli zdający błędnie odczyta odciętą jednego z punktów wspólnych wykresów funkcji f i g i nie uzasadni, że wykresy tych funkcji mają tylko dwa punkty przecięcia, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

Komentarz. Jeśli zdający rozpatrzy wszystkie przedziały otwarte, otrzymuje 1 punkt mniej. Jeśli podzieli przez (1 − x) bez założenia o jego znaku i konsekwentnie rozwiąże, otrzymuje co najwyżej 3 punkty.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.