Zadanie 14, matura czerwiec 2016, matematyka rozszerzona

4 pktobliczenioweśrednie (szac.)Czerwiec 2016

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

W trójkącie prostokątnym stosunek różnicy długości przyprostokątnych do długości przeciwprostokątnej jest równy 12\frac{1}{2}. Oblicz cosinusy kątów ostrych tego trójkąta.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: cos⁡α=−1+74\cos\alpha = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4}, cos⁡β=1+74\cos\beta = \frac{1 + \sqrt{7}}{4}.

Rozwiązanie (I sposób)

Sporządzamy rysunek pomocniczy i wprowadzamy oznaczenia: a, b – przyprostokątne, c – przeciwprostokątna, α – kąt ostry leżący naprzeciw przyprostokątnej a, β – kąt ostry leżący naprzeciw przyprostokątnej b.

Bez zmniejszania ogólności rozwiązania możemy założyć, że a > b. Otrzymujemy zatem równanie a−bc=12\frac{a - b}{c} = \frac{1}{2}, które jest równoważne równaniu ac−bc=12\frac{a}{c} - \frac{b}{c} = \frac{1}{2}.

Oznacza to, że sin⁡α−cos⁡α=12\sin\alpha - \cos\alpha = \frac{1}{2}, a stąd wynika, że sin⁡α=cos⁡α+12\sin\alpha = \cos\alpha + \frac{1}{2}. Podstawiamy tę zależność do tożsamości sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2\alpha + \cos^2\alpha = 1 i otrzymujemy równanie

2cos⁡2α+cos⁡α−34=02\cos^2\alpha + \cos\alpha - \frac{3}{4} = 0.

To równanie ma dwa rozwiązania: cos⁡α=−1+74\cos\alpha = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4}, cos⁡α=−1−74\cos\alpha = \frac{-1 - \sqrt{7}}{4}.

Ponieważ α jest kątem ostrym, więc drugie rozwiązanie należy odrzucić. Pozostaje obliczyć cosinus drugiego kąta ostrego. Ale β = 90° − α, więc cos⁡β=sin⁡α\cos\beta = \sin\alpha. Z równości sin⁡α=cos⁡α+12\sin\alpha = \cos\alpha + \frac{1}{2} otrzymujemy cos⁡β=sin⁡α=−1+74+12=1+74\cos\beta = \sin\alpha = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4} + \frac{1}{2} = \frac{1 + \sqrt{7}}{4}.

Rozwiązanie (II sposób)

Oznaczenia jak w I sposobie, a > b. Z równania a−bc=12\frac{a - b}{c} = \frac{1}{2} wyznaczamy a=b+c2a = b + \frac{c}{2}. Ponieważ dany trójkąt jest trójkątem prostokątnym, więc stosujemy twierdzenie Pitagorasa i mamy:

(b+c2)2+b2=c2\left(b + \frac{c}{2}\right)^2 + b^2 = c^2,

które jest równoważne równaniu 3c2 − 4bc − 8b2 = 0.

Otrzymane równanie można potraktować jako równanie kwadratowe z niewiadomą c i parametrem b. Wyróżnik trójmianu stojącego po lewej stronie równania Δ=112b2=(4b7)2\Delta = 112b^2 = \left(4b\sqrt{7}\right)^2 jest liczbą dodatnią (b > 0), więc istnieją dwa rozwiązania tego równania:

c1=4b+4b76=2b(1+7)3c_1 = \frac{4b + 4b\sqrt{7}}{6} = \frac{2b\left(1 + \sqrt{7}\right)}{3} oraz c2=4b−4b76=2b(1−7)3c_2 = \frac{4b - 4b\sqrt{7}}{6} = \frac{2b\left(1 - \sqrt{7}\right)}{3}.

Ponieważ c2 < 0, więc to rozwiązanie należy odrzucić, bo c jest długością boku w trójkącie. Obliczamy zatem cosinusy obu kątów ostrych tego trójkąta, stosując definicję funkcji cosinus w trójkącie prostokątnym:

cos⁡α=bc=b2b(1+7)3=32(1+7)=3(1−7)−12=−1+74\cos\alpha = \frac{b}{c} = \frac{b}{\frac{2b\left(1 + \sqrt{7}\right)}{3}} = \frac{3}{2\left(1 + \sqrt{7}\right)} = \frac{3\left(1 - \sqrt{7}\right)}{-12} = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4}.

Podstawiamy c=2b(1+7)3c = \frac{2b\left(1 + \sqrt{7}\right)}{3} do równości a=b+c2a = b + \frac{c}{2} i otrzymujemy a=b(4+7)3a = \frac{b\left(4 + \sqrt{7}\right)}{3}. Zatem cosinus drugiego kąta ostrego jest równy:

cos⁡β=ac=b(4+7)32b(1+7)3=4+72(1+7)=−3(1+7)−12=1+74\cos\beta = \frac{a}{c} = \frac{\frac{b\left(4 + \sqrt{7}\right)}{3}}{\frac{2b\left(1 + \sqrt{7}\right)}{3}} = \frac{4 + \sqrt{7}}{2\left(1 + \sqrt{7}\right)} = \frac{-3\left(1 + \sqrt{7}\right)}{-12} = \frac{1 + \sqrt{7}}{4}.

Schemat punktowania

Schemat oceniania I sposobu rozwiązania

4 pkt

obliczenie i zapisanie cosinusów obu kątów ostrych tego trójkąta: cos⁡α=−1+74\cos\alpha = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4}, cos⁡β=1+74\cos\beta = \frac{1 + \sqrt{7}}{4}.

3 pkt

zapisanie dwóch rozwiązań równania: cos⁡α=−1+74\cos\alpha = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4}, cos⁡α=−1−74\cos\alpha = \frac{-1 - \sqrt{7}}{4} oraz odrzucenie ujemnego rozwiązania tego równania (i na tym zakończenie lub dalsze błędy).

2 pkt

podstawienie równości sin⁡α−cos⁡α=12\sin\alpha - \cos\alpha = \frac{1}{2} do tożsamości sin⁡2α+cos⁡2α=1\sin^2\alpha + \cos^2\alpha = 1 i doprowadzenie otrzymanego równania do postaci uporządkowanego równania kwadratowego, np. 2cos⁡2α+cos⁡α−34=02\cos^2\alpha + \cos\alpha - \frac{3}{4} = 0 (i na tym zakończenie lub dalsze błędy).

1 pkt

zapisanie równości a−bc=12\frac{a - b}{c} = \frac{1}{2} w postaci sin⁡α−cos⁡α=12\sin\alpha - \cos\alpha = \frac{1}{2} (i na tym zakończenie lub dalsze błędy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat oceniania II sposobu rozwiązania

4 pkt

obliczenie i zapisanie cosinusów obu kątów ostrych tego trójkąta: cos⁡α=−1+74\cos\alpha = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4}, cos⁡β=1+74\cos\beta = \frac{1 + \sqrt{7}}{4}.

3 pkt

zapisanie dodatniego rozwiązania równania c1=2b(1+7)3c_1 = \frac{2b\left(1 + \sqrt{7}\right)}{3}, a następnie obliczenie cosinusa kąta α: cos⁡α=bc=−1+74\cos\alpha = \frac{b}{c} = \frac{-1 + \sqrt{7}}{4} (i na tym zakończenie lub dalsze błędy).

2 pkt

skorzystanie z twierdzenia Pitagorasa i doprowadzenie równania (b+c2)2+b2=c2\left(b + \frac{c}{2}\right)^2 + b^2 = c^2 do równania kwadratowego z niewiadomą c i parametrem b: 3c2 − 4bc − 8b2 = 0 (i na tym zakończenie lub dalsze błędy).

1 pkt

zapisanie równości a−bc=12\frac{a - b}{c} = \frac{1}{2}, a następnie wyznaczenie z niej jednej zmiennej, np. a=b+c2a = b + \frac{c}{2} (i na tym zakończenie lub dalsze błędy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Alternatywa: II sposób (użycie twierdzenia Pitagorasa zamiast tożsamości trygonometrycznej).

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.