Zadanie 8, matura maj 2016, matematyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne 20%Maj 2016

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych x i y takich, że x2 + y2 = 2, prawdziwa jest nierówność x + y ≤ 2.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Rozwiązanie (I sposób)

Dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna kolejno nierównościom

(x + y)2 ≤ 4,

x2 + 2xy + y2 ≤ 4,

x2 + 2xy + y2 ≤ 2 ⋅ 2,

x2 + y2 + 2xy ≤ 2(x2 + y2),

x2 + y2 + 2xy ≤ 2x2 + 2y2,

x2 + y2 − 2xy ≥ 0,

(x − y)2 ≥ 0.

Ta ostatnia nierówność jest prawdziwa dla dowolnych liczb rzeczywistych x i y. To kończy dowód.

Rozwiązanie (II sposób)

Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x2 + y2 = 2.

Obie strony nierówności x + y ≤ 2 są dodatnie, więc podnosząc obie strony nierówności do kwadratu otrzymujemy nierówność równoważną

x2 + y2 + 2xy ≤ 4.

Stąd otrzymujemy 2 + 2xy ≤ 4, więc xy ≤ 1.

Obie strony tej nierówności xy ≤ 1 są dodatnie, więc podnosząc obie strony nierówności do kwadratu otrzymujemy nierówność równoważną

x2y2 ≤ 1.

Z założenia y2 = 2 − x2. Wówczas nierówność x2y2 ≤ 1 jest równoważna nierównościom

x2(2 − x2) ≤ 1,

−x4 + 2x2 ≤ 1,

x4 − 2x2 + 1 ≥ 0,

(x2 − 1)2 ≥ 0.

Ta ostatnia nierówność jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x. To kończy dowód.

Rozwiązanie (III sposób)

Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x2 + y2 = 2. Wykorzystując nierówność między średnią arytmetyczną i średnią kwadratową, otrzymujemy

x+y2≤x2+y22\frac{x + y}{2} \le \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{2}}.

Stąd i z równości x2 + y2 = 2 wynika, że x+y2≤22=1\frac{x + y}{2} \le \sqrt{\frac{2}{2}} = 1, czyli x + y ≤ 2. To kończy dowód.

Rozwiązanie (IV sposób)

Dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna kolejno nierównościom

(x + y)2 ≤ 4,

x2 + 2xy + y2 ≤ 4,

2 + 2xy ≤ 4,

xy ≤ 1,

x2y2 ≤ 1.

Możemy przyjąć, że x2 = 1 − p oraz y2 = 1 + p, gdzie −1 < p < 1. Zatem nierówność x2y2 ≤ 1 przyjmuje postać (1 − p)(1 + p) ≤ 1, czyli 1 − p2 ≤ 1, co jest prawdą dla każdej liczby rzeczywistej p, więc, w szczególności, dla każdej liczby −1 < p < 1. To kończy dowód.

Rozwiązanie (V sposób)

Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x2 + y2 = 2. Stąd

x2 + 2xy + y2 = 2 + 2xy,

(x + y)2 = 2 + 2xy,

x+y=2+2xyx + y = \sqrt{2 + 2xy}.

Dla dowolnych liczb rzeczywistych x i y prawdziwa jest nierówność (x − y)2 ≥ 0, a stąd kolejno

x2 − 2xy + y2 ≥ 0,

2xy ≤ x2 + y2.

Zatem dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych x i y takich, że x2 + y2 = 2 prawdziwa jest nierówność

2xy ≤ 2,

xy ≤ 1.

Stąd wynika, że

x+y=2+2xy≤2+2⋅1=4=2x + y = \sqrt{2 + 2xy} \le \sqrt{2 + 2 \cdot 1} = \sqrt{4} = 2.

To kończy dowód.

Rozwiązanie (VI sposób)

Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x2 + y2 = 2. To oznacza, że każda para liczb (x, y) spełniająca to równanie stanowi współrzędne punktu leżącego w I ćwiartce układu współrzędnych na okręgu o środku S = (0, 0) i promieniu r=2r = \sqrt{2}. Punkt A = (1, 1) leży na tym okręgu, więc prosta o równaniu y = x zawiera średnicę tego okręgu. Oznacza to, że prosta prostopadła do niej i przechodząca przez punkt A jest styczna do okręgu. Ma ona równanie y = −(x − 1) + 1, czyli x + y = 2. Ta prosta wyznacza dwie półpłaszczyzny, z których jedna opisana jest nierównością x + y ≤ 2. Środek S okręgu leży w tej półpłaszczyźnie, gdyż 0 + 0 = 0 < 2. Stąd wynika, że w tej półpłaszczyźnie leżą też wszystkie punkty okręgu (w zasadach oceniania ilustruje to rysunek: łuk okręgu w I ćwiartce i zakreskowana półpłaszczyzna x + y ≤ 2). To kończy dowód.

Rozwiązanie (VII sposób)

Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x2 + y2 = 2. Stąd otrzymujemy y2 = 2 − x2, więc y=2−x2y = \sqrt{2 - x^2} dla 0<x<20 < x < \sqrt{2}, gdyż y > 0. Wówczas nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności

x+2−x2≤2x + \sqrt{2 - x^2} \le 2,

2−x2≤2−x\sqrt{2 - x^2} \le 2 - x.

Obie strony tej nierówności są dodatnie, gdyż 0<x<20 < x < \sqrt{2}, więc, podnosząc obie strony nierówności do kwadratu, otrzymujemy nierówność równoważną

2 − x2 ≤ 4 − 4x + x2,

2x2 − 4x + 2 ≥ 0,

x2 − 2x + 1 ≥ 0,

(x − 1)2 ≥ 0,

która jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x. To kończy dowód.

Rozwiązanie (VIII sposób)

Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x2 + y2 = 2. Stąd otrzymujemy y=2−x2y = \sqrt{2 - x^2} dla 0<x<20 < x < \sqrt{2}, gdyż y > 0. Do obu stron równania x2 + y2 = 2 dodajemy 2xy, otrzymując

x2 + y2 + 2xy = 2 + 2xy,

(x + y)2 = 2 + 2xy.

Stąd

x+y=2+2xy=2+2x2−x2=2+22x2−x4x + y = \sqrt{2 + 2xy} = \sqrt{2 + 2x\sqrt{2 - x^2}} = \sqrt{2 + 2\sqrt{2x^2 - x^4}}.

Rozważmy funkcję f określoną dla 0<x<20 < x < \sqrt{2} wzorem f(x)=2+22x2−x4f(x) = 2 + 2\sqrt{2x^2 - x^4}. Wyznaczymy największą wartość tej funkcji. Ponieważ funkcja y=2+2ty = 2 + 2\sqrt{t} jest rosnąca, więc funkcja f osiąga największą wartość wtedy i tylko wtedy, gdy największą wartość osiąga funkcja g określona dla 0<x<20 < x < \sqrt{2} wzorem g(x) = 2x2 − x4. Obliczamy pochodną tej funkcji

g′(x) = 4x − 4x3 dla 0<x<20 < x < \sqrt{2}.

Obliczamy miejsca zerowe pochodnej i badamy jej znak.

Ponieważ g′(x) = 4x(1 − x)(1 + x) oraz 4x(1 + x) > 0 dla każdego 0<x<20 < x < \sqrt{2}, więc:

g′(x) = 0 wtedy i tylko wtedy, gdy 1 − x = 0, czyli x = 1,

g′(x) > 0 wtedy i tylko wtedy, gdy 1 − x > 0 i 0<x<20 < x < \sqrt{2}, czyli gdy 0 < x < 1,

g′(x) < 0 wtedy i tylko wtedy, gdy 1 − x < 0 i 0<x<20 < x < \sqrt{2}, czyli gdy 1<x<21 < x < \sqrt{2}.

Zatem w przedziale (0,1⟩(0, 1\rangle funkcja g jest rosnąca, w przedziale ⟨1,2)\langle 1, \sqrt{2}) jest malejąca, a w punkcie x = 1 przyjmuje maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą wartością tej funkcji.

Gdy x = 1, to

f(1)=2+22⋅12−14=4f(1) = 2 + 2\sqrt{2 \cdot 1^2 - 1^4} = 4.

Zatem

x+y≤4=2x + y \le \sqrt{4} = 2,

co kończy dowód.

Schemat punktowania

Schemat punktowania I sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

gdy zdający uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności x2 + y2 + 2xy ≤ 2(x2 + y2) i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności x2 + 2xy + y2 ≤ 2 ⋅ 2 i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania II sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

gdy zdający zapisze nierówność z jedną niewiadomą, np. x(2−x2)≤1x\left(\sqrt{2 - x^2}\right) \le 1 i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności xy ≤ 1 i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania III sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający zapisze nierówność między średnią arytmetyczną i średnią kwadratową i na tej podstawie uzasadni prawdziwość nierówności x + y ≤ 2.

2 pkt

gdy zdający zapisze nierówność między średnią arytmetyczną i średnią kwadratową x+y2≤x2+y22\frac{x + y}{2} \le \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{2}} i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania IV sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

gdy zdający uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności x2y2 ≤ 1 oraz przyjmie, że x2 = 1 − p oraz y2 = 1 + p, gdzie −1 < p < 1, i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności xy ≤ 1 i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania V sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

gdy zdający uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności xy ≤ 1 oraz zapisze sumę liczb x i y w postaci x+y=2+2xyx + y = \sqrt{2 + 2xy} i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający

• uzasadni, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 nierówność x + y ≤ 2 jest równoważna nierówności xy ≤ 1

• zapisze, że dla dowolnych liczb dodatnich x i y takich, że x2 + y2 = 2 suma liczb x i y jest równa x+y=2+2xyx + y = \sqrt{2 + 2xy}

i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania VI sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający zapisze, że wszystkie punkty P = (x, y), których współrzędne spełniają równanie x2 + y2 = 2, leżą na okręgu o środku S = (0, 0) i promieniu r=2r = \sqrt{2} oraz że każdy punkt okręgu leży w półpłaszczyźnie opisanej nierównością x + y ≤ 2, a także stwierdzi, że prosta o równaniu x + y = 2 jest styczna do tego okręgu.

2 pkt

gdy zdający zapisze, że wszystkie punkty P = (x, y), których współrzędne spełniają równanie x2 + y2 = 2, leżą na okręgu o środku S = (0, 0) i promieniu r=2r = \sqrt{2} oraz że każdy punkt okręgu leży w półpłaszczyźnie opisanej nierównością x + y ≤ 2, ale nie stwierdzi, że krawędź tej półpłaszczyzny jest styczna do okręgu i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający zapisze, że wszystkie punkty P = (x, y), których współrzędne spełniają równanie x2 + y2 = 2, leżą na okręgu o środku S = (0, 0) i promieniu r=2r = \sqrt{2} i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania VII sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

gdy zdający zapisze nierówność z jedną niewiadomą, np. x+2−x2≤2x + \sqrt{2 - x^2} \le 2 i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający wyznaczy z równości x2 + y2 = 2 jedną z liczb w zależności od drugiej: y=2−x2y = \sqrt{2 - x^2} dla 0<x<20 < x < \sqrt{2} i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania VIII sposobu rozwiązania

3 pkt

gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

gdy zdający obliczy miejsca zerowe pochodnej i zbada jej znak, np.: g′(x) = 0 dla x = 1, g′(x) > 0 dla 0 < x < 1, g′(x) < 0 dla 1<x<21 < x < \sqrt{2} i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

1 pkt

gdy zdający wyznaczy sumę liczb x i y w zależności od jednej zmiennej, np. x+y=2+2x2−x2x + y = \sqrt{2 + 2x\sqrt{2 - x^2}} dla 0<x<20 < x < \sqrt{2} i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli zdający jako jedyne uzasadnienie prawdziwości nierówności przywołuje „nierówność Cauchy’ego” i nie zapisuje tej nierówności ani żadnych wniosków płynących z zastosowania tej nierówności, to otrzymuje 0 punktów.

2. Jeżeli zdający, oprócz powołania się na nazwisko Cauchy, zapisze odpowiednią nierówność Cauchy’ego, to przedstawione rozwiązanie jest oceniane tak, jak to przewiduje schemat.

3. Jeżeli zdający nie zapisze koniecznego założenia o możliwych wartościach x przy wyznaczaniu y w zależności od x, to otrzymuje co najwyżej 2 punkty.

Komentarz. Akceptowane są różne podejścia: algebraiczne (przekształcenia równoważne), geometryczne (interpretacja na okręgu), lub wykorzystanie nierówności między średnimi. Ważne jest wykazanie każdego kroku.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.