Zadanie 9, matura maj 2016, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyDany jest prostokąt ABCD. Okrąg wpisany w trójkąt BCD jest styczny do przekątnej BD w punkcie N. Okrąg wpisany w trójkąt ABD jest styczny do boku AD w punkcie M, a środek S tego okręgu leży na odcinku MN, jak na rysunku.
PowiększWykaż, że ∣MN∣ = ∣AD∣.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Rozwiązanie (I sposób)
Poprowadźmy promienie SE i SF okręgu o środku S do punktów E i F styczności tego okręgu odpowiednio z przekątną BD i bokiem AB prostokąta. Niech G będzie rzutem punktu N na bok AB (rysunek pomocniczy w zasadach oceniania: odcinki DS, SE, SF, NG o długości r, kąty GBN i ENS oznaczone α).
Wówczas ∣SM∣ = ∣SE∣ = ∣SF∣ = ∣MA∣ = ∣NG∣ oraz ∣DE∣ = ∣BN∣.
Trójkąty DMS i DES są prostokątne, więc z twierdzenia Pitagorasa dla tych trójkątów otrzymujemy
.
Odcinek MN jest równoległy do AB, więc kąty GBN i ENS są równe. Trójkąty BGN i NES są prostokątne, więc kąty BNG i NSE także są równe. To z kolei wraz z równością ∣SE∣ = ∣NG∣ oznacza, że trójkąty BGN i NES są przystające. Zatem ∣BN∣ = ∣NS∣.
Stąd
∣MN∣ = ∣MS∣ + ∣SN∣ = ∣MA∣ + ∣BN∣ = ∣MA∣ + ∣DE∣ = ∣MA∣ + ∣DM∣ = ∣AD∣.
To kończy dowód.
Uwaga: Równość odcinków DM i DE wynika też bezpośrednio z twierdzenia o odcinkach stycznych.
Rozwiązanie (II sposób)
Poprowadźmy promienie SE i SF okręgu o środku S do punktów E i F styczności tego okręgu odpowiednio z przekątną BD i bokiem AB prostokąta. Połączmy punkty S oraz B.
Wówczas ∣SM∣ = ∣SE∣ = ∣SF∣ = ∣MA∣ oraz ∣DE∣ = ∣BN∣.
Ponieważ ∣MN∣ = r + ∣SN∣ oraz ∣AD∣ = r + ∣DM∣, wystarczy wykazać, że ∣DM∣ = ∣SN∣.
Z przystawania trójkątów prostokątnych BFS i BES (wspólna przeciwprostokątna i równe przyprostokątne ∣SF∣ = ∣SE∣) otrzymujemy .
Odcinek MN jest równoległy do AB, zatem kąty FBS i NSB są równe, jako kąty naprzemianległe, czyli kąty NSB i SBN także są równe. Wobec powyższego trójkąt BSN jest równoramienny i ∣BN∣ = ∣NS∣ oraz ∣BN∣ = ∣DM∣, a stąd wynika równość ∣DM∣ = ∣SN∣. To kończy dowód.
Rozwiązanie (III sposób)
Poprowadźmy promienie okręgu o środku S do punktów E i F styczności tego okręgu z bokami BD i AB trójkąta DAB. Niech r oznacza promień tego okręgu, x = ∣MD∣, y = ∣SN∣ i z = ∣EN∣.
Z twierdzenia o odcinkach stycznych wynika, że ∣ED∣ = ∣MD∣ = x. Trójkąty DAB i CBD są przystające, więc ∣NB∣ = ∣ED∣ = x. Czworokąt AFSM jest kwadratem, więc ∣MA∣ = ∣AF∣ = r. Ponadto ∣BF∣ = ∣BE∣ = x + z.
Trójkąty DAB i DMN są podobne (oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku D). Zatem
, czyli .
Stąd
(r + x)(x + z) = (2x + z)x,
rx + rz + x2 + xz = 2x2 + xz,
(1) .
Z podobieństwa trójkątów MDN i ESN (oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku N) wynika, że
, czyli .
Stąd i z (1) otrzymujemy
.
To oznacza, że ∣AD∣ = r + x = r + y = ∣MN∣. To kończy dowód.
Schemat punktowania
rozwiązanie pełne: zdający wykaże, że ∣MN∣ = ∣AD∣.
pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający
• zapisze, że trójkąty BGN i NES są przystające
• zapisze, że trójkąt BSN jest równoramienny i ∣BN∣ = ∣DM∣,
albo
• zapisze proporcje: i ,
albo
• zauważy, że ∣MN∣ = r + ∣SN∣ i ∣EN∣ = ∣AB∣ − ∣AD∣,
albo
• zapisze proporcje: i oraz zapisze równanie wynikające z twierdzenia Pitagorasa w jednym z trójkątów BGN i ENS
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający
• poprowadzi odcinki SE i NG
• zapisze równość ∣DM∣ = ∣DE∣,
albo
• zapisze równość ∣DE∣ = ∣BN∣,
albo
• zapisze równość ∣SM∣ = ∣SE∣ = ∣MA∣ = ∣NG∣,
albo
• zapisze, że trójkąty BFS i BES są przystające,
albo
• zapisze proporcję wynikającą z podobieństwa trójkątów DAB i DMN: ,
albo
• zapisze proporcję wynikającą z podobieństwa trójkątów MDN i ESN: ,
albo
• zauważy, że odcinek BS jest dwusieczną kąta ABD,
albo
• zapisze, że trójkąt BNS jest równoramienny
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Akceptowane są różne podejścia: wykorzystanie przystawania trójkątów, podobieństwa, własności okręgów wpisanych w trójkąty. Ważne jest wykazanie wszystkich kluczowych równości na drodze do tezy.