Zadanie 9, matura maj 2016, matematyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne 16%Maj 2016

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Dany jest prostokąt ABCD. Okrąg wpisany w trójkąt BCD jest styczny do przekątnej BD w punkcie N. Okrąg wpisany w trójkąt ABD jest styczny do boku AD w punkcie M, a środek S tego okręgu leży na odcinku MN, jak na rysunku.

prostokąt ABCD z przekątną BD, okręgi wpisane w trójkąty ABD i BCD, odcinek MN przechodzący przez środek SPowiększ
prostokąt ABCD z przekątną BD, okręgi wpisane w trójkąty ABD i BCD, odcinek MN przechodzący przez środek S

Wykaż, że ∣MN∣ = ∣AD∣.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Rozwiązanie (I sposób)

Poprowadźmy promienie SE i SF okręgu o środku S do punktów E i F styczności tego okręgu odpowiednio z przekątną BD i bokiem AB prostokąta. Niech G będzie rzutem punktu N na bok AB (rysunek pomocniczy w zasadach oceniania: odcinki DS, SE, SF, NG o długości r, kąty GBN i ENS oznaczone α).

Wówczas ∣SM∣ = ∣SE∣ = ∣SF∣ = ∣MA∣ = ∣NG∣ oraz ∣DE∣ = ∣BN∣.

Trójkąty DMS i DES są prostokątne, więc z twierdzenia Pitagorasa dla tych trójkątów otrzymujemy

∣DM∣=∣DS∣2−∣SM∣2=∣DS∣2−∣SE∣2=∣DE∣|DM| = \sqrt{|DS|^2 - |SM|^2} = \sqrt{|DS|^2 - |SE|^2} = |DE|.

Odcinek MN jest równoległy do AB, więc kąty GBN i ENS są równe. Trójkąty BGN i NES są prostokątne, więc kąty BNG i NSE także są równe. To z kolei wraz z równością ∣SE∣ = ∣NG∣ oznacza, że trójkąty BGN i NES są przystające. Zatem ∣BN∣ = ∣NS∣.

Stąd

∣MN∣ = ∣MS∣ + ∣SN∣ = ∣MA∣ + ∣BN∣ = ∣MA∣ + ∣DE∣ = ∣MA∣ + ∣DM∣ = ∣AD∣.

To kończy dowód.

Uwaga: Równość odcinków DM i DE wynika też bezpośrednio z twierdzenia o odcinkach stycznych.

Rozwiązanie (II sposób)

Poprowadźmy promienie SE i SF okręgu o środku S do punktów E i F styczności tego okręgu odpowiednio z przekątną BD i bokiem AB prostokąta. Połączmy punkty S oraz B.

Wówczas ∣SM∣ = ∣SE∣ = ∣SF∣ = ∣MA∣ oraz ∣DE∣ = ∣BN∣.

Ponieważ ∣MN∣ = r + ∣SN∣ oraz ∣AD∣ = r + ∣DM∣, wystarczy wykazać, że ∣DM∣ = ∣SN∣.

Z przystawania trójkątów prostokątnych BFS i BES (wspólna przeciwprostokątna i równe przyprostokątne ∣SF∣ = ∣SE∣) otrzymujemy ∣∢EBS∣=∣∢FBS∣=α|\sphericalangle EBS| = |\sphericalangle FBS| = \alpha.

Odcinek MN jest równoległy do AB, zatem kąty FBS i NSB są równe, jako kąty naprzemianległe, czyli kąty NSB i SBN także są równe. Wobec powyższego trójkąt BSN jest równoramienny i ∣BN∣ = ∣NS∣ oraz ∣BN∣ = ∣DM∣, a stąd wynika równość ∣DM∣ = ∣SN∣. To kończy dowód.

Rozwiązanie (III sposób)

Poprowadźmy promienie okręgu o środku S do punktów E i F styczności tego okręgu z bokami BD i AB trójkąta DAB. Niech r oznacza promień tego okręgu, x = ∣MD∣, y = ∣SN∣ i z = ∣EN∣.

Z twierdzenia o odcinkach stycznych wynika, że ∣ED∣ = ∣MD∣ = x. Trójkąty DAB i CBD są przystające, więc ∣NB∣ = ∣ED∣ = x. Czworokąt AFSM jest kwadratem, więc ∣MA∣ = ∣AF∣ = r. Ponadto ∣BF∣ = ∣BE∣ = x + z.

Trójkąty DAB i DMN są podobne (oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku D). Zatem

∣AD∣∣DB∣=∣MD∣∣DN∣\frac{|AD|}{|DB|} = \frac{|MD|}{|DN|}, czyli r+x2x+z=xx+z\frac{r + x}{2x + z} = \frac{x}{x + z}.

Stąd

(r + x)(x + z) = (2x + z)x,

rx + rz + x2 + xz = 2x2 + xz,

(1) z=x2−rxrz = \frac{x^2 - rx}{r}.

Z podobieństwa trójkątów MDN i ESN (oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku N) wynika, że

∣SE∣∣SN∣=∣MD∣∣DN∣\frac{|SE|}{|SN|} = \frac{|MD|}{|DN|}, czyli ry=xx+z\frac{r}{y} = \frac{x}{x + z}.

Stąd i z (1) otrzymujemy

y=r(x+z)x=rx+r⋅x2−rxrx=rx+x2−rxx=xy = \frac{r(x + z)}{x} = \frac{rx + r \cdot \frac{x^2 - rx}{r}}{x} = \frac{rx + x^2 - rx}{x} = x.

To oznacza, że ∣AD∣ = r + x = r + y = ∣MN∣. To kończy dowód.

Schemat punktowania

3 pkt

rozwiązanie pełne: zdający wykaże, że ∣MN∣ = ∣AD∣.

2 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

• zapisze, że trójkąty BGN i NES są przystające

• zapisze, że trójkąt BSN jest równoramienny i ∣BN∣ = ∣DM∣,

albo

• zapisze proporcje: r+x2x+z=xx+z\frac{r + x}{2x + z} = \frac{x}{x + z} i ry=xx+z\frac{r}{y} = \frac{x}{x + z},

albo

• zauważy, że ∣MN∣ = r + ∣SN∣ i ∣EN∣ = ∣AB∣ − ∣AD∣,

albo

• zapisze proporcje: r+xr+y+x2−r2=xr+y\frac{r + x}{r + y + \sqrt{x^2 - r^2}} = \frac{x}{r + y} i rz=xr+y\frac{r}{z} = \frac{x}{r + y} oraz zapisze równanie wynikające z twierdzenia Pitagorasa w jednym z trójkątów BGN i ENS

i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający

• poprowadzi odcinki SE i NG

• zapisze równość ∣DM∣ = ∣DE∣,

albo

• zapisze równość ∣DE∣ = ∣BN∣,

albo

• zapisze równość ∣SM∣ = ∣SE∣ = ∣MA∣ = ∣NG∣,

albo

• zapisze, że trójkąty BFS i BES są przystające,

albo

• zapisze proporcję wynikającą z podobieństwa trójkątów DAB i DMN: ∣AD∣∣DB∣=∣MD∣∣DN∣\frac{|AD|}{|DB|} = \frac{|MD|}{|DN|},

albo

• zapisze proporcję wynikającą z podobieństwa trójkątów MDN i ESN: ∣SE∣∣SN∣=∣MD∣∣DN∣\frac{|SE|}{|SN|} = \frac{|MD|}{|DN|},

albo

• zauważy, że odcinek BS jest dwusieczną kąta ABD,

albo

• zapisze, że trójkąt BNS jest równoramienny

i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Akceptowane są różne podejścia: wykorzystanie przystawania trójkątów, podobieństwa, własności okręgów wpisanych w trójkąty. Ważne jest wykazanie wszystkich kluczowych równości na drodze do tezy.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.