Zadanie 14, matura dodatkowa 2020, matematyka rozszerzona

6 pktobliczeniowetrudne (szac.)Dodatkowa 2020

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

Dany jest romb ABCD. Przez wierzchołki B i D poprowadzono dwie proste równoległe przecinające boki CD i AB – odpowiednio – w punktach M i N, tak, że podzieliły one ten romb na trzy figury AND, NBMD, BCM o równych polach. Ponadto wiadomo, że ∣MB∣ = ∣ND∣ = ∣BD∣ (zobacz rysunek). Oblicz cosinus kąta ostrego tego rombu.

romb ABCD z przekątną BD (linia przerywana) i dwiema równoległymi prostymi przez D i B, przecinającymi bok AB w punkcie N i bok CD w punkcie MPowiększ
romb ABCD z przekątną BD (linia przerywana) i dwiema równoległymi prostymi przez D i B, przecinającymi bok AB w punkcie N i bok CD w punkcie M

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: cos⁡α=56\cos\alpha = \frac{5}{6}.

Rozwiązanie (I sposób)

Przyjmijmy oznaczenia: a – długość boku rombu, m = ∣MB∣ = ∣ND∣ = ∣BD∣, α – kąt ostry rombu przy wierzchołku A, F – spodek wysokości DF trójkąta NBD.

Przekątna BD dzieli romb ABCD na dwa trójkąty o równych polach, a jednocześnie dzieli równoległobok BMDN na dwa trójkąty o równych polach. Ponieważ pole tego równoległoboku jest równe polu trójkąta AND, więc pole trójkąta AND jest dwa razy większe od pola trójkąta BDN. Trójkąty AND i BDN mają tę samą wysokość opuszczoną z wierzchołka D, więc stosunek ich pól jest równy stosunkowi długości ich podstaw, czyli

∣AN∣ = 2∣NB∣.

Zatem ∣NB∣=a3|NB| = \frac{a}{3}.

Trójkąt NBD jest równoramienny, więc spodek F jego wysokości DF jest środkiem podstawy NB. Stąd wynika, że ∣FB∣=a6|FB| = \frac{a}{6}, więc ∣AF∣=a−a6=56a|AF| = a - \frac{a}{6} = \frac{5}{6}a.

Z trójkąta prostokątnego AFD otrzymujemy

cos⁡α=∣AF∣∣AD∣=56aa=56\cos\alpha = \frac{|AF|}{|AD|} = \frac{\frac{5}{6}a}{a} = \frac{5}{6}.

Rozwiązanie (II sposób)

Przyjmijmy oznaczenia jak w I sposobie.

Przekątna BD dzieli romb ABCD na dwa trójkąty o równych polach, a jednocześnie dzieli równoległobok BMDN na dwa trójkąty o równych polach. Ponieważ pole tego równoległoboku jest równe polu trójkąta AND, więc pole trójkąta AND jest dwa razy większe od pola trójkąta BDN. Trójkąty AND i BDN mają tę samą wysokość opuszczoną z wierzchołka D, więc stosunek ich pól jest równy stosunkowi długości ich podstaw, czyli

∣AN∣ = 2∣NB∣.

Zatem ∣AN∣=23a|AN| = \frac{2}{3}a.

Z twierdzenia cosinusów dla trójkątów ABD i AND otrzymujemy

∣BD∣2=∣AB∣2+∣AD∣2−2∣AB∣⋅∣AD∣cos⁡α|BD|^2 = |AB|^2 + |AD|^2 - 2|AB| \cdot |AD|\cos\alpha oraz ∣ND∣2=∣AN∣2+∣AD∣2−2∣AN∣⋅∣AD∣cos⁡α|ND|^2 = |AN|^2 + |AD|^2 - 2|AN| \cdot |AD|\cos\alpha,

czyli

m2=a2+a2−2a⋅acos⁡αm^2 = a^2 + a^2 - 2a \cdot a\cos\alpha oraz m2=(23a)2+a2−2⋅23a⋅acos⁡αm^2 = \left(\frac{2}{3}a\right)^2 + a^2 - 2 \cdot \frac{2}{3}a \cdot a\cos\alpha,

m2=a2(2−2cos⁡α)m^2 = a^2(2 - 2\cos\alpha) oraz m2=a2(139−43cos⁡α)m^2 = a^2\left(\frac{13}{9} - \frac{4}{3}\cos\alpha\right).

Stąd

a2(2−2cos⁡α)=a2(139−43cos⁡α)a^2(2 - 2\cos\alpha) = a^2\left(\frac{13}{9} - \frac{4}{3}\cos\alpha\right),

2−2cos⁡α=139−43cos⁡α2 - 2\cos\alpha = \frac{13}{9} - \frac{4}{3}\cos\alpha,

23cos⁡α=59\frac{2}{3}\cos\alpha = \frac{5}{9},

cos⁡α=56\cos\alpha = \frac{5}{6}.

Uwaga

Obliczenie, jaką częścią boku rombu jest odcinek AN, możemy też wykonać, korzystając ze wzoru na pole trójkąta P=12absin⁡γP = \frac{1}{2}ab\sin\gamma. Niech ∣AN∣ = x. Wtedy pole rombu ABCD jest równe PABCD=a2sin⁡αP_{ABCD} = a^2\sin\alpha, a pole trójkąta AND jest równe PAND=12axsin⁡αP_{AND} = \frac{1}{2}ax\sin\alpha. Pole trójkąta AND to jedna trzecia pola rombu, więc 12axsin⁡α=13a2sin⁡α\frac{1}{2}ax\sin\alpha = \frac{1}{3}a^2\sin\alpha. Stąd x=23ax = \frac{2}{3}a.

Rozwiązanie (III sposób)

Przyjmijmy oznaczenia jak wyżej oraz S – punkt przecięcia przekątnych rombu.

Przekątna BD dzieli równoległobok BMDN na dwa trójkąty o równych polach. Ponieważ pole tego równoległoboku to jedna trzecia pola rombu, więc pole trójkąta NBD jest szóstą częścią pola rombu. Trójkąt NBD jest równoramienny, więc jego wysokość DF dzieli go na dwa trójkąty przystające. Zatem pole trójkąta FBD jest dwunastą częścią pola rombu.

Przekątne rombu dzielą go na cztery trójkąty przystające, więc pole trójkąta SBA jest czwartą częścią pola rombu.

Zauważmy teraz, że trójkąty FBD i SBA są podobne, gdyż oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku B. Skala s tego podobieństwa jest równa

s=∣DB∣∣AB∣=mas = \frac{|DB|}{|AB|} = \frac{m}{a}.

Kwadrat skali tego podobieństwa jest równy stosunkowi pól tych trójkątów, czyli

s2=PFBDPSBA=112PABCD14PABCD=13s^2 = \frac{P_{FBD}}{P_{SBA}} = \frac{\frac{1}{12}P_{ABCD}}{\frac{1}{4}P_{ABCD}} = \frac{1}{3}.

Zatem (ma)2=13\left(\frac{m}{a}\right)^2 = \frac{1}{3}, m2=13a2m^2 = \frac{1}{3}a^2. Stąd m=a3m = \frac{a}{\sqrt{3}}.

Z trójkąta SBA otrzymujemy

sin⁡α2=12ma=12⋅a3a=123\sin\frac{\alpha}{2} = \frac{\frac{1}{2}m}{a} = \frac{\frac{1}{2} \cdot \frac{a}{\sqrt{3}}}{a} = \frac{1}{2\sqrt{3}}.

Ze wzoru na cosinus podwojonego kąta mamy więc

cos⁡α=cos⁡2α2−sin⁡2α2=1−2sin⁡2α2=1−2⋅(123)2=1−212=56\cos\alpha = \cos^2\frac{\alpha}{2} - \sin^2\frac{\alpha}{2} = 1 - 2\sin^2\frac{\alpha}{2} = 1 - 2 \cdot \left(\frac{1}{2\sqrt{3}}\right)^2 = 1 - \frac{2}{12} = \frac{5}{6}.

Rozwiązanie (IV sposób)

Przyjmijmy oznaczenia jak wyżej.

Przekątna BD dzieli równoległobok BMDN na dwa trójkąty o równych polach oraz romb ABCD na dwa trójkąty o równych polach. Ponieważ pole tego równoległoboku to jedna trzecia pola rombu, więc pole trójkąta NBD jest trzecią częścią pola trójkąta BDA. Trójkąty NBD i BDA są równoramienne i mają ten sam kąt przy wierzchołku B, a jest to kąt przy podstawie każdego z tych trójkątów, więc trójkąty te są podobne. Skala s tego podobieństwa jest równa

s=∣DB∣∣AB∣=mas = \frac{|DB|}{|AB|} = \frac{m}{a}.

Kwadrat skali tego podobieństwa jest równy stosunkowi pól tych trójkątów, czyli

s2=PNBDPBDA=13PBDAPBDA=13s^2 = \frac{P_{NBD}}{P_{BDA}} = \frac{\frac{1}{3}P_{BDA}}{P_{BDA}} = \frac{1}{3}.

Zatem (ma)2=13\left(\frac{m}{a}\right)^2 = \frac{1}{3}, m2=13a2m^2 = \frac{1}{3}a^2.

Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta BDA otrzymujemy

∣BD∣2=∣AB∣2+∣AD∣2−2∣AB∣⋅∣AD∣cos⁡α|BD|^2 = |AB|^2 + |AD|^2 - 2|AB| \cdot |AD|\cos\alpha,

czyli

m2=a2+a2−2a⋅acos⁡αm^2 = a^2 + a^2 - 2a \cdot a\cos\alpha,

13a2=a2(2−2cos⁡α)\frac{1}{3}a^2 = a^2(2 - 2\cos\alpha),

13=2−2cos⁡α\frac{1}{3} = 2 - 2\cos\alpha,

2cos⁡α=532\cos\alpha = \frac{5}{3},

cos⁡α=56\cos\alpha = \frac{5}{6}.

Schemat punktowania

Schemat punktowania I sposobu rozwiązania

6 pkt

rozwiązanie pełne: zdający obliczy cos⁡α\cos\alpha: cos⁡α=56\cos\alpha = \frac{5}{6}.

5 pkt

rozwiązanie zadania do końca, lecz z usterkami, które jednak nie przekreślają poprawności rozwiązania (np. błędy rachunkowe).

4 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający wyznaczy długość odcinka FB w zależności od długości boku rombu i wykorzysta definicję cosinusa w trójkącie prostokątnym AFD: ∣FB∣=16a|FB| = \frac{1}{6}a i cos⁡α=∣AF∣∣AD∣\cos\alpha = \frac{|AF|}{|AD|}.

3 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający wyznaczy długość odcinka FB w zależności od długości boku rombu lub wykorzysta definicję cosinusa w trójkącie prostokątnym AFD: ∣FB∣=16a|FB| = \frac{1}{6}a lub cos⁡α=∣AF∣∣AD∣\cos\alpha = \frac{|AF|}{|AD|}.

2 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający wyznaczy długość odcinka AN (lub NB) w zależności od długości boku rombu: ∣AN∣=23a|AN| = \frac{2}{3}a (∣NB∣=13a|NB| = \frac{1}{3}a).

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający

• zapisze, że stosunek pól trójkątów AND i BDN jest równy stosunkowi długości ich podstaw zawartych w prostej AB

• zaznaczy wysokość DF trójkąta NBD i zapisze, że odcinki NF i FB są równe

ALBO

• zapisze układ równań pozwalający wyznaczyć długość odcinka AN (lub NB) w zależności od długości boku rombu: PABCD=a2sin⁡αP_{ABCD} = a^2\sin\alpha i PAND=12axsin⁡αP_{AND} = \frac{1}{2}ax\sin\alpha i PAND=13PABCDP_{AND} = \frac{1}{3}P_{ABCD}, gdzie x = ∣AN∣.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania II sposobu rozwiązania

6 pkt

rozwiązanie pełne: zdający obliczy cos⁡α\cos\alpha: cos⁡α=56\cos\alpha = \frac{5}{6}.

5 pkt

rozwiązanie zadania do końca, lecz z usterkami, które jednak nie przekreślają poprawności rozwiązania (np. błędy rachunkowe).

4 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający zapisze układ równań, pozwalający obliczyć cosinus kąta ostrego rombu: m2=a2(2−2cos⁡α)m^2 = a^2(2 - 2\cos\alpha) oraz m2=a2(139−43cos⁡α)m^2 = a^2\left(\frac{13}{9} - \frac{4}{3}\cos\alpha\right).

3 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający zapisze jedno z równań, które pozwala obliczyć cosinus kąta ostrego rombu: m2=a2(2−2cos⁡α)m^2 = a^2(2 - 2\cos\alpha) lub m2=a2(139−43cos⁡α)m^2 = a^2\left(\frac{13}{9} - \frac{4}{3}\cos\alpha\right).

2 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający wyznaczy długość odcinka AN (lub NB) w zależności od długości boku rombu: ∣AN∣=23a|AN| = \frac{2}{3}a (∣NB∣=13a|NB| = \frac{1}{3}a).

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający

• zapisze, że stosunek pól trójkątów AND i BDN jest równy stosunkowi długości ich podstaw zawartych w prostej AB

• zapisze dwa równania wynikające z twierdzenia cosinusów dla trójkątów ABD i AND: m2=a2+a2−2a⋅acos⁡αm^2 = a^2 + a^2 - 2a \cdot a\cos\alpha, m2=x2+a2−2⋅x⋅acos⁡αm^2 = x^2 + a^2 - 2 \cdot x \cdot a\cos\alpha, gdzie x = ∣AN∣

ALBO

• zapisze układ równań pozwalający wyznaczyć długość odcinka AN w zależności od długości boku rombu: PABCD=a2sin⁡αP_{ABCD} = a^2\sin\alpha i PAND=12axsin⁡αP_{AND} = \frac{1}{2}ax\sin\alpha i PAND=13PABCDP_{AND} = \frac{1}{3}P_{ABCD}.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania III i IV sposobu rozwiązania

6 pkt

rozwiązanie pełne: zdający obliczy cos⁡α\cos\alpha: cos⁡α=56\cos\alpha = \frac{5}{6}.

5 pkt

rozwiązanie zadania do końca, lecz z usterkami, które jednak nie przekreślają poprawności rozwiązania (np. błędy rachunkowe).

4 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

• zapisze układ równań z niewiadomymi m, a, cos⁡α\cos\alpha, np.: m2=13a2m^2 = \frac{1}{3}a^2 i m2=a2+a2−2a⋅acos⁡αm^2 = a^2 + a^2 - 2a \cdot a\cos\alpha

oraz

• obliczy wartość dowolnej funkcji trygonometrycznej kąta α2\frac{\alpha}{2}, np.: sin⁡α2=123\sin\frac{\alpha}{2} = \frac{1}{2\sqrt{3}}.

3 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

• zapisze układ równań z niewiadomymi m, a, cos⁡α\cos\alpha, np.: m2=13a2m^2 = \frac{1}{3}a^2 i m2=a2+a2−2a⋅acos⁡αm^2 = a^2 + a^2 - 2a \cdot a\cos\alpha

lub

• obliczy wartość dowolnej funkcji trygonometrycznej kąta α2\frac{\alpha}{2}, np.: sin⁡α2=123\sin\frac{\alpha}{2} = \frac{1}{2\sqrt{3}}.

2 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający

• zapisze, że trójkąty FBD i SBA są podobne i PFBD=112PABCDP_{FBD} = \frac{1}{12}P_{ABCD}, i PSBA=14PABCDP_{SBA} = \frac{1}{4}P_{ABCD}

• zapisze, że trójkąty NBD i BDA są podobne i PNBD=13PBDAP_{NBD} = \frac{1}{3}P_{BDA}.

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający

• zapisze, że pole trójkąta FBD jest dwunastą częścią pola rombu ABCD

• zapisze, że pole trójkąta SBA jest czwartą częścią pola rombu ABCD

ALBO

• zapisze, że pole trójkąta NBD jest trzecią częścią pola trójkąta BDA.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Warunek MB = ND = BD pozwala ustalić, że trójkąty NBD są równoramienne. Średnia trudność wymaga skombinowania informacji o równych polach trzech figur.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.