Zadanie 15, matura dodatkowa 2020, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówRozpatrujemy wszystkie ostrosłupy prawidłowe czworokątne, w których suma promienia okręgu opisanego na podstawie i długości krawędzi bocznej jest równa d. Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozpatrywanych ostrosłupów, który ma największą objętość. Oblicz tę największą objętość.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: Największą objętość ma ostrosłup o krawędzi podstawy , objętość ta jest równa .
Rozwiązanie (I sposób)
Wprowadzamy oznaczenia: r – promień okręgu opisanego na podstawie ostrosłupa, b – krawędź boczna, a – krawędź podstawy, H – wysokość ostrosłupa (S – środek podstawy, W – wierzchołek ostrosłupa, C – wierzchołek podstawy).
Z zależności r + b = d wyznaczamy b = d − r. W trójkącie SCW stosujemy tw. Pitagorasa:
H2 = b2 − r2 = (b − r)(b + r) = d(b − r) = d(d − r − r) = d(d − 2r),
skąd wyznaczamy .
Zauważamy, że r > 0 oraz d − 2r > 0, czyli .
Wyznaczamy a w zależności od r: i zapisujemy objętość ostrosłupa w zależności od zmiennej r.
dla .
Rozważamy funkcję pomocniczą f(r) = r4d2 − 2r5d, której dziedziną jest przedział .
Aby znaleźć maksimum lokalne tej funkcji, wyznaczamy jej pochodną
f′(r) = 4r3d2 − 10r4d = 2r3d(2d − 5r)
Jedynym miejscem zerowym z przedziału jest (r = 0 nie należy do dziedziny funkcji f).
Analizujemy monotoniczność funkcji f (np. na podstawie wykresu znaku pochodnej):
f′(r) > 0 dla (funkcja w tym przedziale rośnie),
f′(r) < 0 dla (funkcja w tym przedziale maleje).
Wnioskujemy, że funkcja osiąga maksimum lokalne dla . Z analizy monotoniczności funkcji w dziedzinie wynika, że jest to jednocześnie największa wartość funkcji w dziedzinie.
Ponieważ funkcja jest funkcją rosnącą, funkcja V oraz funkcja f są rosnące i malejące w tych samych przedziałach i przyjmują maksimum lokalne dla tego samego argumentu.
Wobec tego ostrosłup ma największą objętość dla , czyli dla . Wysokość tego ostrosłupa jest równa . Szukana objętość jest równa .
Rozwiązanie (II sposób)
Wprowadzamy oznaczenia jak w I sposobie.
Z zależności r + b = d wyznaczamy b = d − r. W trójkącie SCW stosujemy tw. Pitagorasa:
H2 = d(d − 2r), dzielimy przez d (d ≠ 0):
Obliczamy pole podstawy ostrosłupa oraz objętość
Z warunków geometrycznych H > 0 i H < r + b (nierówność trójkąta w trójkącie SWC) wyznaczamy dziedzinę funkcji V: .
Aby znaleźć maksimum lokalne tej funkcji, wyznaczamy jej pochodną
Obliczamy miejsca zerowe i analizujemy znak pochodnej:
Podstawiamy H2 = t: 5t2 − 6d2t + d4 = 0, stąd lub t = d2, czyli
, , H = −d, H = d.
Jedynym miejscem zerowym pochodnej w przedziale (0, d) jest .
V′(H) > 0 dla (funkcja V w tym przedziale rośnie),
V′(H) < 0 dla (funkcja V w tym przedziale maleje).
Wnioskujemy, że funkcja V osiąga maksimum lokalne dla . Z analizy monotoniczności funkcji V w dziedzinie wynika, że jest to jednocześnie największa wartość funkcji w przedziale (0, d).
Ostrosłup ma największą objętość dla , czyli dla . Największa objętość jest równa .
Schemat punktowania
Schemat oceniania I sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów. Punkty za poszczególne części sumują się.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
a) wyznaczenie długości krawędzi podstawy ostrosłupa oraz wysokości w zależności od długości promienia okręgu opisanego na podstawie: , ,
b) zapisanie objętości ostrosłupa jako funkcji zmiennej r: ,
c) określenie dziedziny funkcji V: .
Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie.
Drugi etap składa się z trzech części:
a) wprowadzenie funkcji pomocniczej f(r) = r4d2 − 2r5d i wyznaczenie pochodnej f′(r) = 4r3d2 − 10r4d = 2r3d(2d − 5r),
b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej ,
c) uzasadnienie, że dla funkcja f osiąga największą wartość oraz że dla takiej wartości promienia objętość ostrosłupa jest największa.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Uwaga
Jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V, to nie może otrzymać punktu za ostatnią część etapu drugiego (uzasadnienie).
Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi podstawy ostrosłupa o największej objętości: . Wyznaczenie największej objętości ostrosłupa: .
Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
Schemat oceniania II sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów. Punkty za poszczególne części sumują się.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
a) wyznaczenie długości promienia okręgu opisanego na podstawie ostrosłupa oraz pola podstawy w zależności od długości wysokości ostrosłupa,
b) zapisanie objętości ostrosłupa jako funkcji zmiennej H: ,
c) określenie dziedziny funkcji V: .
Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie.
Drugi etap składa się z trzech części:
a) wyznaczenie pochodnej ,
b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej ,
c) uzasadnienie, że dla objętość ostrosłupa jest największa.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Uwaga
Jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V, to nie może otrzymać punktu za ostatnią część etapu drugiego (uzasadnienie).
Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi podstawy ostrosłupa o największej objętości: . Wyznaczenie największej objętości ostrosłupa: .
Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
Komentarz. Alternatywna metoda: zastosować warunki optymalizacji geometrycznej. Sprawdzić, że dla znalezionej wartości a wysokość h > 0.