Zadanie 15, matura dodatkowa 2020, matematyka rozszerzona

7 pktobliczeniowetrudne (szac.)Dodatkowa 2020

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Rozpatrujemy wszystkie ostrosłupy prawidłowe czworokątne, w których suma promienia okręgu opisanego na podstawie i długości krawędzi bocznej jest równa d. Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozpatrywanych ostrosłupów, który ma największą objętość. Oblicz tę największą objętość.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: Największą objętość ma ostrosłup o krawędzi podstawy a=225da = \frac{2\sqrt{2}}{5}d, objętość ta jest równa V=85375d3V = \frac{8\sqrt{5}}{375}d^3.

Rozwiązanie (I sposób)

Wprowadzamy oznaczenia: r – promień okręgu opisanego na podstawie ostrosłupa, b – krawędź boczna, a – krawędź podstawy, H – wysokość ostrosłupa (S – środek podstawy, W – wierzchołek ostrosłupa, C – wierzchołek podstawy).

Z zależności r + b = d wyznaczamy b = d − r. W trójkącie SCW stosujemy tw. Pitagorasa:

H2 = b2 − r2 = (b − r)(b + r) = d(b − r) = d(d − r − r) = d(d − 2r),

skąd wyznaczamy H=d(d−2r)H = \sqrt{d(d - 2r)}.

Zauważamy, że r > 0 oraz d − 2r > 0, czyli r∈(0,d2)r \in \left(0, \frac{d}{2}\right).

Wyznaczamy a w zależności od r: a=r2a = r\sqrt{2} i zapisujemy objętość ostrosłupa w zależności od zmiennej r.

V(r)=13r2⋅2d2−2dr=23r4d2−2r5dV(r) = \frac{1}{3}r^2 \cdot 2\sqrt{d^2 - 2dr} = \frac{2}{3}\sqrt{r^4 d^2 - 2r^5 d} dla r∈(0,d2)r \in \left(0, \frac{d}{2}\right).

Rozważamy funkcję pomocniczą f(r) = r4d2 − 2r5d, której dziedziną jest przedział (0,d2)\left(0, \frac{d}{2}\right).

Aby znaleźć maksimum lokalne tej funkcji, wyznaczamy jej pochodną

f′(r) = 4r3d2 − 10r4d = 2r3d(2d − 5r)

Jedynym miejscem zerowym z przedziału (0,d2)\left(0, \frac{d}{2}\right) jest r=25dr = \frac{2}{5}d (r = 0 nie należy do dziedziny funkcji f).

Analizujemy monotoniczność funkcji f (np. na podstawie wykresu znaku pochodnej):

f′(r) > 0 dla r∈(0,25d)r \in \left(0, \frac{2}{5}d\right) (funkcja w tym przedziale rośnie),

f′(r) < 0 dla r∈(25d,12d)r \in \left(\frac{2}{5}d, \frac{1}{2}d\right) (funkcja w tym przedziale maleje).

Wnioskujemy, że funkcja osiąga maksimum lokalne dla r=25dr = \frac{2}{5}d. Z analizy monotoniczności funkcji w dziedzinie wynika, że jest to jednocześnie największa wartość funkcji w dziedzinie.

Ponieważ funkcja g(x)=xg(x) = \sqrt{x} jest funkcją rosnącą, funkcja V oraz funkcja f są rosnące i malejące w tych samych przedziałach i przyjmują maksimum lokalne dla tego samego argumentu.

Wobec tego ostrosłup ma największą objętość dla r=25dr = \frac{2}{5}d, czyli dla a=225da = \frac{2\sqrt{2}}{5}d. Wysokość tego ostrosłupa jest równa H=d(d−45d)=55dH = \sqrt{d\left(d - \frac{4}{5}d\right)} = \frac{\sqrt{5}}{5}d. Szukana objętość jest równa V=85375d3V = \frac{8\sqrt{5}}{375}d^3.

Rozwiązanie (II sposób)

Wprowadzamy oznaczenia jak w I sposobie.

Z zależności r + b = d wyznaczamy b = d − r. W trójkącie SCW stosujemy tw. Pitagorasa:

H2 = d(d − 2r), dzielimy przez d (d ≠ 0):

H2d=d−2r\frac{H^2}{d} = d - 2r

r=12(d−H2d)=12d(d2−H2)r = \frac{1}{2}\left(d - \frac{H^2}{d}\right) = \frac{1}{2d}(d^2 - H^2)

Obliczamy pole podstawy ostrosłupa PP=12⋅2r⋅2r=2r2P_P = \frac{1}{2} \cdot 2r \cdot 2r = 2r^2 oraz objętość

V=13⋅2r2H=23⋅14d2(d2−H2)2⋅HV = \frac{1}{3} \cdot 2r^2 H = \frac{2}{3} \cdot \frac{1}{4d^2}(d^2 - H^2)^2 \cdot H

V(H)=16d2(d4H−2d2H3+H5)V(H) = \frac{1}{6d^2}(d^4 H - 2d^2 H^3 + H^5)

Z warunków geometrycznych H > 0 i H < r + b (nierówność trójkąta w trójkącie SWC) wyznaczamy dziedzinę funkcji V: H∈(0,d)H \in (0, d).

Aby znaleźć maksimum lokalne tej funkcji, wyznaczamy jej pochodną

V′(H)=16d2(5H4−6d2H2+d4)V'(H) = \frac{1}{6d^2}(5H^4 - 6d^2 H^2 + d^4)

Obliczamy miejsca zerowe i analizujemy znak pochodnej:

V′(H)=0  ⟺  5H4−6d2H2+d4=0V'(H) = 0 \iff 5H^4 - 6d^2 H^2 + d^4 = 0

Podstawiamy H2 = t: 5t2 − 6d2t + d4 = 0, stąd t=15d2t = \frac{1}{5}d^2 lub t = d2, czyli

H=−55dH = -\frac{\sqrt{5}}{5}d, H=55dH = \frac{\sqrt{5}}{5}d, H = −d, H = d.

Jedynym miejscem zerowym pochodnej w przedziale (0, d) jest H=55dH = \frac{\sqrt{5}}{5}d.

V′(H) > 0 dla H∈(0,55d)H \in \left(0, \frac{\sqrt{5}}{5}d\right) (funkcja V w tym przedziale rośnie),

V′(H) < 0 dla H∈(55d,d)H \in \left(\frac{\sqrt{5}}{5}d, d\right) (funkcja V w tym przedziale maleje).

Wnioskujemy, że funkcja V osiąga maksimum lokalne dla H=55dH = \frac{\sqrt{5}}{5}d. Z analizy monotoniczności funkcji V w dziedzinie wynika, że jest to jednocześnie największa wartość funkcji w przedziale (0, d).

Ostrosłup ma największą objętość dla H=55dH = \frac{\sqrt{5}}{5}d, czyli dla a=225da = \frac{2\sqrt{2}}{5}d. Największa objętość jest równa V=85375d3V = \frac{8\sqrt{5}}{375}d^3.

Schemat punktowania

Schemat oceniania I sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów. Punkty za poszczególne części sumują się.

Pierwszy etap składa się z trzech części:

a) wyznaczenie długości krawędzi podstawy ostrosłupa oraz wysokości w zależności od długości promienia okręgu opisanego na podstawie: a=r2a = r\sqrt{2}, H=d(d−2r)H = \sqrt{d(d - 2r)},

b) zapisanie objętości ostrosłupa jako funkcji zmiennej r: V(r)=23r4d2−2r5dV(r) = \frac{2}{3}\sqrt{r^4 d^2 - 2r^5 d},

c) określenie dziedziny funkcji V: r∈(0,d2)r \in \left(0, \frac{d}{2}\right).

Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie.

Drugi etap składa się z trzech części:

a) wprowadzenie funkcji pomocniczej f(r) = r4d2 − 2r5d i wyznaczenie pochodnej f′(r) = 4r3d2 − 10r4d = 2r3d(2d − 5r),

b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej r=25dr = \frac{2}{5}d,

c) uzasadnienie, że dla r=25dr = \frac{2}{5}d funkcja f osiąga największą wartość oraz że dla takiej wartości promienia objętość ostrosłupa jest największa.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Uwaga

Jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V, to nie może otrzymać punktu za ostatnią część etapu drugiego (uzasadnienie).

Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi podstawy ostrosłupa o największej objętości: a=225da = \frac{2\sqrt{2}}{5}d. Wyznaczenie największej objętości ostrosłupa: V=85375d3V = \frac{8\sqrt{5}}{375}d^3.

Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

Schemat oceniania II sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów. Punkty za poszczególne części sumują się.

Pierwszy etap składa się z trzech części:

a) wyznaczenie długości promienia okręgu opisanego na podstawie ostrosłupa oraz pola podstawy w zależności od długości wysokości ostrosłupa,

b) zapisanie objętości ostrosłupa jako funkcji zmiennej H: V(H)=16d2(d4H−2d2H3+H5)V(H) = \frac{1}{6d^2}(d^4 H - 2d^2 H^3 + H^5),

c) określenie dziedziny funkcji V: H∈(0,d)H \in (0, d).

Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie.

Drugi etap składa się z trzech części:

a) wyznaczenie pochodnej V′(H)=16d2(5H4−6d2H2+d4)V'(H) = \frac{1}{6d^2}(5H^4 - 6d^2 H^2 + d^4),

b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej H=55dH = \frac{\sqrt{5}}{5}d,

c) uzasadnienie, że dla H=55dH = \frac{\sqrt{5}}{5}d objętość ostrosłupa jest największa.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Uwaga

Jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V, to nie może otrzymać punktu za ostatnią część etapu drugiego (uzasadnienie).

Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi podstawy ostrosłupa o największej objętości: a=225da = \frac{2\sqrt{2}}{5}d. Wyznaczenie największej objętości ostrosłupa: V=85375d3V = \frac{8\sqrt{5}}{375}d^3.

Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

Komentarz. Alternatywna metoda: zastosować warunki optymalizacji geometrycznej. Sprawdzić, że dla znalezionej wartości a wysokość h > 0.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.