Zadanie 8, matura maj 2021, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyDany jest trójkąt równoboczny ABC. Na bokach AB i AC wybrano punkty – odpowiednio – D i E takie, że . Odcinki CD i BE przecinają się w punkcie P (zobacz rysunek).
PowiększWykaż, że pole trójkąta DBP jest 21 razy mniejsze od pola trójkąta ABC.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Sposób 1.
Trójkąty ABE i BCD są przystające, gdyż ∣AB∣ = ∣BC∣, oraz ∣AE∣ = ∣BD∣. Zatem oraz . Stąd wynika (cecha KKK), że trójkąt DBP jest podobny do trójkąta DCB, a skala tego podobieństwa jest równa
.
Niech ∣DB∣ = a. Wtedy ∣BC∣ = 3a. Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta DBC otrzymujemy
Zatem .
Pole trójkąta DBC jest trzecią częścią pola trójkąta ABC, gdyż oba te trójkąty mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka C oraz .
Ponieważ stosunek pól figur podobnych jest równy kwadratowi skali ich podobieństwa, więc
To należało wykazać.
Uwagi:
1. Po wyznaczeniu długości ∣CD∣ = ∣BE∣ można wyznaczyć sinus kąta DBE, korzystając z twierdzenia sinusów. Wtedy otrzymujemy
,
skąd , więc
2. Długość odcinka CD możemy też obliczyć w inny sposób. Poniżej przedstawiamy dwa z tych sposobów:
a) Niech M oznacza spodek wysokości trójkąta ABC opuszczonej z wierzchołka C. Wtedy
oraz
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta MDC otrzymujemy
b) Z twierdzenia Stewarta otrzymujemy
(3a)2 ⋅ 2a + (3a)2 ⋅ a = 3a ⋅ (∣CD∣2 + 2a ⋅ a)
3a ⋅ 2a + 3a ⋅ a = ∣CD∣2 + 2a2
∣CD∣2 = 7a2
Sposób 2.
Przyjmijmy, że PΔABC = S, PΔDBP = Q, PΔAPE = Y, PΔBCP = X.
W dalszym ciągu rozumowania będziemy wielokrotnie korzystać z faktu, że stosunek pól trójkątów o wspólnej wysokości jest równy stosunkowi długości podstaw, na które ta wysokość jest opuszczona.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC z odcinkami CD, BE, AP przecinającymi się w punkcie P).
Zatem , , , . Ponadto
oraz
Otrzymaliśmy więc układ równań
Wyznaczając wielkość X z pierwszego równania i wielkość Y z trzeciego oraz wstawiając wyznaczone wielkości do równania drugiego, otrzymujemy:
To należało wykazać.
Sposób 3.
Trójkąty ABE i BCD są przystające, gdyż ∣AB∣ = ∣BC∣, oraz ∣AE∣ = ∣BD∣. Zatem oraz . Stąd wynika (cecha KKK), że trójkąt DBP jest podobny do trójkąta DCB.
Zatem , więc ∣BP∣ = 3∣DP∣ oraz . Oznaczmy ∣DP∣ = m. Wtedy ∣BP∣ = 3m.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC o boku a z zaznaczonymi długościami , , ∣DP∣ = m, ∣BP∣ = 3m).
Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta DBP otrzymujemy
,
czyli
Stąd
Pole trójkąta DBP jest równe
To należało wykazać.
Sposób 4.
Oznaczmy przez a długość boku trójkąta ABC. Prowadzimy odcinek EF równoległy do boku AB trójkąta ABC.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC, odcinek EF równoległy do AB, F na boku BC, G – punkt przecięcia EF z CD; , ).
Trójkąty ADC i EGC są podobne (cecha KKK), więc
oraz
Stąd
oraz
Z drugiej równości wynika, że .
Trójkąty DBP i GEP są podobne (cecha KKK), więc
Zatem
Trójkąty DBP i DBC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka B, więc
, czyli .
Ponadto , gdyż trójkąty DBC i ABC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka C i , więc
.
To należało wykazać.
Sposób 5.
Oznaczmy przez a długość boku trójkąta ABC. Prowadzimy odcinek DF równoległy do boku AC trójkąta ABC. Niech G oznacza punkt przecięcia odcinków BE i DF.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC, F na boku BC, , ).
Trójkąt DBF jest równoboczny, a jego bok ma długość .
Trójkąty DBG i ABE są podobne (cecha KKK), więc
Stąd
Trójkąty DGP i CEP są podobne (cecha KKK), więc
Zatem .
Trójkąty DBP i DBC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka B, więc
, czyli .
Ponadto , gdyż trójkąty DBC i ABC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka C i , więc
.
To należało wykazać.
Sposób 6.
Oznaczmy przez a długość boku trójkąta ABC. Wtedy oraz . Prowadzimy odcinek EF równoległy do boku CD trójkąta ACD.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC, punkt F na boku AB między A i D, odcinek EF równoległy do CD).
Trójkąty AFE i ADC są podobne (cecha KKK), więc
oraz
Stąd
oraz
Zatem .
Trójkąty FBE i DBP są podobne (cecha KKK), więc
Stąd
Trójkąty DBP i DBC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka B, więc
, czyli .
Ponadto , gdyż trójkąty DBC i ABC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka C i , więc
.
To należało wykazać.
Sposób 7.
Przez punkt P prowadzimy odcinek GF równoległy do boku AC trójkąta ABC. Trójkąt GFB jest równoboczny. Oznaczmy długość boku trójkąta ABC przez a i odcinka BF przez x.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC, punkt G na boku AB między A i D, punkt F na boku BC, ∣BF∣ = x).
Trójkąty GBP i ABE są podobne (cecha KKK), więc
Stąd .
Trójkąty GDP i ADC są podobne (cecha KKK), więc
oraz
Stąd , więc
Zatem , czyli .
Korzystając z proporcji , otrzymujemy
Trójkąty DBP i DBC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka B, więc
, czyli .
Ponadto , gdyż trójkąty DBC i ABC mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka C i , więc
.
To należało wykazać.
Sposób 8.
Przez punkt P prowadzimy odcinki MH, GL i FK równoległe do boków – odpowiednio – AB, BC i AC trójkąta ABC. Podzieliliśmy w ten sposób trójkąt ABC na trzy trójkąty równoboczne FGP, PHK, MPL i trzy równoległoboki BGPH, PKCL i AFPM. Oznaczmy pole trójkąta DGP przez x.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC z odcinkami MH, GL, FK przez punkt P; M i L na boku AC, H i K na boku BC, F i G na boku AB, punkt D między F i G; obok powiększenie: PFDP = 2x, PDGP = x).
Trójkąty FBP i ABE są podobne (cecha KKK). Zatem , więc , gdyż trójkąt FBK jest równoboczny. Stąd .
Tak samo wnioskujemy, że .
Trójkąty FDP i ADC są podobne (cecha KKK), więc , a stąd wynika, że .
Trójkąty FDP i DGP mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka P, więc , więc PFDP = 2x, skąd PFGP = 3x.
Trójkąty równoboczne są podobne, więc stosunek ich pól jest równy kwadratowi skali ich podobieństwa. Zatem
, więc PPHK = 4PFGP = 4 ⋅ 3x = 12x
oraz
, więc PMPL = 4PPHK = 4 ⋅ 12x = 48x
Trójkąty FGP i GBP mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka P, więc . Trójkąty PHK i BHP również mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka P, więc .
Zatem, wobec ∣FG∣ = ∣PG∣ = ∣BH∣ oraz ∣GB∣ = ∣PH∣ = ∣KH∣, otrzymujemy
Ponieważ PGBP = PBHP, więc .
Analogicznie otrzymujemy oraz .
Zatem
,
,
.
Pole trójkąta ABC jest więc równe
PABC = PFGP + PPKH + PMPL + 2PGBP + 2PKPC + 2PAFP = 3x + 12x + 48x + 2 ⋅ 6x + 2 ⋅ 24x + 2 ⋅ 12x = 147x
Natomiast pole trójkąta DBP jest równe
PDBP = PDGP + PGBP = x + 6x = 7x
Wobec tego .
To należało wykazać.
Sposób 9.
Oznaczmy długość boku trójkąta ABC przez a. Umieszczamy trójkąt ABC w układzie współrzędnych tak, aby A = (0, 0) i B = (a, 0), a wierzchołek C leżał w pierwszej ćwiartce układu współrzędnych.
Wtedy , , .
Współczynniki kierunkowe prostych CD i BE są równe
oraz .
Zatem prosta CD ma równanie , natomiast prosta BE ma równanie .
Obliczamy współrzędne punktu P, rozwiązując układ równań . Stąd otrzymujemy oraz , więc . Zatem
,
czyli .
To należało wykazać.
Sposób 10.
Trójkąt ABC umieszczamy na sieci złożonej z przystających trójkątów równobocznych (jak na rysunku). Punkty F, G, H, R, S to wybrane węzły sieci.
(Rysunek pomocniczy klucza: trójkąt ABC o wierzchołkach w węzłach sieci trójkątnej, którego boki nie leżą na liniach sieci; zaznaczone węzły F, G, H, R, S oraz punkty D, E, P).
Niech jednostką pola będzie pole jednego elementarnego trójkąta sieci.
Trójkąt DBP jest podobny do trójkąta DAF (cecha KKK), więc . Stąd ∣FD∣ = 2∣DP∣, więc . Trójkąty DBP oraz PFB mają wspólną wysokość opuszczoną z wierzchołka B, więc , czyli .
Ponieważ
,
więc
Zatem . To należało wykazać.
Schemat punktowania
gdy przeprowadzi pełne rozumowanie.
gdy zapisze, że trójkąty DBP i DCB (lub EBA) są podobne i obliczy skalę ich podobieństwa:
– zapisze układ nie więcej niż czterech niezależnych równań liniowych prowadzących do uzasadnienia tezy
ALBO
– zapisze równanie z dwiema niewiadomymi m i a, np. (sposób 3.) oraz zapisze, że pole trójkąta DBP jest równe
ALBO
– wyznaczy stosunek długości odcinka DP do długości odcinka CD: (sposoby 4., 5., 6. i 7.)
ALBO
– zapisze w zależności od x = PDGP pola trójkątów: FGP, PHK, MPL, DBP i co najmniej jednego z trójkątów AFP (lub APM), PKC (lub PCL): PFGP = 3x, PPHK = 12x, PMPL = 48x, PDBP = 7x, PGBP = 6x, PPKC = 24x (sposób 8.)
ALBO
– obliczy drugą współrzędną punktu P w zależności od przyjętej zmiennej: (sposób 9.)
ALBO
– zapisze i PABC = PPRS + PABS + PBCP + PCAR (sposób 10.).
albo
gdy zapisze, że trójkąty ABE i BCD (lub EBC i DCA) są przystające
– zapisze, że trójkąty DBP i DCB (lub EBA) są podobne lub zapisze odpowiednie proporcje wynikające z tego podobieństwa
ALBO
– wyznaczy długość odcinka CD w zależności od ∣DB∣:
ALBO
– zastosuje twierdzenie o stosunku pól trójkątów o tych samych wysokościach (np. w sposobie 8. zapisze, że )
ALBO
– umieści trójkąt ABC w układzie współrzędnych i wyznaczy współrzędne punktów D i E w zależności od długości boku trójkąta ABC
ALBO
– narysuje odcinek DF równoległy do AC (sposób 5.) i zapisze, że trójkąty DGP i CEP (lub trójkąty DBG i ABE) są podobne
ALBO
– narysuje odcinek GF równoległy do AC (sposób 7.) i zapisze, że trójkąty GDP i ADC (lub trójkąty GBP i ABE) są podobne
ALBO
– narysuje odcinek EF równoległy do AB (sposób 4.) i zapisze, że trójkąty ADC i EGC (lub DBC i GFC, lub trójkąty DBP i GEP) są podobne
ALBO
– zapisze, że trójkąty DBP i DAF są podobne (sposób 10.) lub zapisze odpowiednie proporcje wynikające z tego podobieństwa.
albo
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Po wyznaczeniu długości ∣CD∣ = ∣BE∣ można wyznaczyć sinus kąta DBE, korzystając z twierdzenia sinusów. Alternatywnie, długość odcinka CD można obliczyć, umieszczając punkt M jako spodek wysokości i stosując twierdzenie Pitagorasa lub twierdzenie Stewarta.