Zadanie 15, matura maj 2021, matematyka rozszerzona

7 pktobliczeniowełatwe 80%Maj 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Pewien zakład otrzymał zamówienie na wykonanie prostopadłościennego zbiornika (całkowicie otwartego od góry) o pojemności 144 m3. Dno zbiornika ma być kwadratem. Żaden z wymiarów zbiornika (krawędzi prostopadłościanu) nie może przekraczać 9 metrów. Całkowity koszt wykonania zbiornika ustalono w następujący sposób:

– 100 zł za 1 m2 dna

– 75 zł za 1 m2 ściany bocznej.

Oblicz wymiary zbiornika, dla którego tak ustalony koszt wykonania będzie najmniejszy.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: wymiary zbiornika, dla którego koszt wykonania jest najmniejszy: 6 m × 6 m × 4 m (krawędź dna 6 m, wysokość 4 m).

Sposób 1.

Przyjmujemy następujące oznaczenia:

x – długość krawędzi podstawy zbiornika (w metrach),

h – wysokość zbiornika (w metrach).

Pojemność zbiornika ma wynosić 144 m3, więc 144 = x2 ⋅ h. Stąd h=144x2h = \frac{144}{x^2}.

Koszt f wykonania zbiornika jest równy f = 100x2 + 75 ⋅ 4xh, więc

f(x)=100x2+4x⋅144x2⋅75f(x) = 100x^2 + 4x \cdot \frac{144}{x^2} \cdot 75,

gdzie x∈[4,9]x \in [4, 9].

Obliczamy pochodną funkcji f:

f′(x)=200x−43200x2f'(x) = 200x - \frac{43200}{x^2}

Miejscem zerowym pochodnej funkcji f jest x = 6.

Badamy monotoniczność funkcji f:

f′(x) > 0 dla x∈(6,9)x \in (6, 9),

f′(x) < 0 dla x∈(4,6)x \in (4, 6).

Zatem

funkcja f jest malejąca w przedziale x∈[4,6]x \in [4, 6],

funkcja f jest rosnąca w przedziale x∈[6,9]x \in [6, 9].

Stąd funkcja f przyjmuje najmniejszą wartość dla argumentu 6. Wtedy h = 4.

Wymiary zbiornika, dla którego koszt wykonania jest najmniejszy: 6 m × 6 m × 4 m.

Sposób 2.

Przyjmujemy następujące oznaczenia:

x – długość krawędzi podstawy zbiornika (w metrach),

h – wysokość zbiornika (w metrach).

Pojemność zbiornika ma wynosić 144 m3, więc 144 = x2 ⋅ h. Stąd x=144hx = \sqrt{\frac{144}{h}}.

Koszt f wykonania zbiornika jest równy f = 100x2 + 75 ⋅ 4xh, więc

f(h)=100⋅144h+4h⋅144h⋅75f(h) = 100 \cdot \frac{144}{h} + 4h \cdot \sqrt{\frac{144}{h}} \cdot 75,

gdzie h∈[169,9]h \in \left[\frac{16}{9}, 9\right].

Obliczamy pochodną funkcji f:

f′(h)=−14400h2+36002h=−14400h2+1800hf'(h) = -\frac{14400}{h^2} + \frac{3600}{2\sqrt{h}} = -\frac{14400}{h^2} + \frac{1800}{\sqrt{h}}

Miejscem zerowym pochodnej funkcji f jest h = 4.

Badamy monotoniczność funkcji f:

f′(h) > 0 dla h∈(4,9)h \in (4, 9),

f′(h) < 0 dla h∈(169,4)h \in \left(\frac{16}{9}, 4\right).

Zatem

funkcja f jest malejąca w przedziale h∈[169,4]h \in \left[\frac{16}{9}, 4\right],

funkcja f jest rosnąca w przedziale h∈[4,9]h \in [4, 9].

Stąd funkcja f przyjmuje najmniejszą wartość dla argumentu h = 4. Wtedy x = 6.

Wymiary zbiornika, dla których koszt wykonania jest najmniejszy: 6 m × 6 m × 4 m.

Uwaga:

Zdający może rozwiązywać zadanie sposobem – za pomocą nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną, np.:

f(x)=100x2+4x⋅144x2⋅75=100x2+43200xf(x) = 100x^2 + 4x \cdot \frac{144}{x^2} \cdot 75 = 100x^2 + \frac{43200}{x}

f(x)=100(x2+432x)=100(x2+216x+216x)f(x) = 100\left(x^2 + \frac{432}{x}\right) = 100\left(x^2 + \frac{216}{x} + \frac{216}{x}\right)

x2+216x+216x3≥x2⋅216x⋅216x3=63⋅633=36\frac{x^2 + \frac{216}{x} + \frac{216}{x}}{3} \ge \sqrt[3]{x^2 \cdot \frac{216}{x} \cdot \frac{216}{x}} = \sqrt[3]{6^3 \cdot 6^3} = 36

Stąd f(x) ≥ 100 ⋅ 3 ⋅ 36 i funkcja f(x) osiąga wartość najmniejszą, gdy x2=216xx^2 = \frac{216}{x}, tj. dla x = 6. Wtedy h = 4.

Schemat punktowania

Rozwiązanie zadania optymalizacyjnego składa się z trzech etapów:

– zbudowanie modelu opisującego sytuację podaną w zadaniu

– zbadanie modelu i jego własności

– przeprowadzenie końcowych obliczeń.

Pełne rozwiązanie: 7 pkt (I etap – trzy kroki po 1 pkt, II etap – trzy kroki po 1 pkt, III etap – 1 pkt).

Pierwszy etap składa się z trzech kroków.

Krok pierwszy: przyjęcie jednego z wymiarów zbiornika (x – długość krawędzi podstawy zbiornika, h – wysokość zbiornika) za zmienną badanej funkcji i obliczenie drugiego wymiaru zbiornika: h=144x2h = \frac{144}{x^2} lub x=144hx = \sqrt{\frac{144}{h}}.

Krok drugi: zapisanie funkcji kosztu wykonania f zbiornika za pomocą jednej zmiennej: f(x)=100x2+4x⋅144x2⋅75f(x) = 100x^2 + 4x \cdot \frac{144}{x^2} \cdot 75 lub f(h)=100⋅144h+4⋅144h⋅h⋅75f(h) = 100 \cdot \frac{144}{h} + 4 \cdot \sqrt{\frac{144}{h}} \cdot h \cdot 75.

Krok trzeci: ustalenie dziedziny funkcji f: Dx = [4, 9] lub Dh=[169,9]D_h = \left[\frac{16}{9}, 9\right].

Drugi etap składa się z trzech kroków.

Krok pierwszy: wyznaczenie pochodnej funkcji f: f′(x)=200x−43200x2=200(x−216x2)f'(x) = 200x - \frac{43200}{x^2} = 200\left(x - \frac{216}{x^2}\right) lub f′(h)=−14400h2+1800hf'(h) = -\frac{14400}{h^2} + \frac{1800}{\sqrt{h}}.

Krok drugi: zastosowanie warunku koniecznego istnienia ekstremum funkcji f – obliczenie miejsc zerowych pochodnej: x = 6 (lub h = 4).

Krok trzeci: zbadanie znaku pochodnej funkcji f: f′(x) > 0 dla x∈(6,9)x \in (6, 9), f′(x) < 0 dla x∈(4,6)x \in (4, 6) lub f′(h) > 0 dla h∈(4,9)h \in (4, 9), f′(h) < 0 dla h∈(169,4)h \in \left(\frac{16}{9}, 4\right) oraz wyznaczenie (z uzasadnieniem) wartości zmiennej x (lub zmiennej h), dla której funkcja f przyjmuje wartość najmniejszą, np.: funkcja f zmiennej x (określona na przedziale [4, 9]) jest malejąca w przedziale [4, 6] oraz rosnąca w przedziale [6, 9], więc w punkcie x = 6 funkcja f osiąga najmniejszą wartość

LUB

funkcja f zmiennej h (określona na przedziale [169,9]\left[\frac{16}{9}, 9\right]) jest malejąca w przedziale [169,4]\left[\frac{16}{9}, 4\right] oraz rosnąca w przedziale [4, 9], więc w punkcie h = 4 funkcja f osiąga najmniejszą wartość.

Za poprawne wykonanie każdego z tych kroków zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednie kroki też były wykonane poprawnie.

Etap trzeci polega na obliczeniu wymiarów zbiornika, przy których koszt wykonania zbiornika jest najmniejszy: x = 6, h = 4.

Za poprawne wykonanie trzeciego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

Uwagi:

1. Badanie znaku pochodnej zdający może opisać w inny sposób, np. szkicując wykres funkcji, która w ten sam sposób jak pochodna zmienia znak.

2. Za poprawne uzasadnienie, że rozważana funkcja posiada wartość najmniejszą dla wyznaczonej wartości x (czy też h), przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuacje, gdy zdający:

a) opisuje słownie lub graficznie (np. przy użyciu strzałek) monotoniczność funkcji f;

LUB

b) zapisuje, że dla wyznaczonej wartości x (czy też h) funkcja f ma minimum lokalne i jest to jednocześnie jej najmniejsza wartość.

Jeżeli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to za II etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

3. Jeżeli zdający wyznacza metodą prób i błędów wymiary zbiornika, przy których koszt wykonania zbiornika będzie najmniejszy, to otrzymuje 0 punktów za II i III etap.

4. Jeżeli zdający rozpatruje funkcję kosztów postaci f(x)=ax2+bxf(x) = ax^2 + \frac{b}{x} (gdzie a > 0, b > 0), nie uwzględniając wszystkich ścian bocznych lub uwzględniając dwie podstawy, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktów za drugi krok pierwszego etapu oraz za trzeci etap).

5. Jeżeli zdający rozpatruje funkcję pola zamiast funkcji kosztów, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktów za drugi krok pierwszego etapu oraz za trzeci etap). Jeżeli zdający rozpatruje funkcję pola postaci f(x)=ax2+bxf(x) = ax^2 + \frac{b}{x} (gdzie a > 0, b > 0), nie uwzględniając wszystkich ścian bocznych lub uwzględniając dwie podstawy, to może otrzymać co najwyżej 4 punkty za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktów za drugi krok pierwszego etapu, trzeci krok drugiego etapu oraz za trzeci etap).

6. Jeżeli zdający uzasadnia istnienie najmniejszej wartości funkcji kosztów w zbiorze R∖{0}\mathbb{R} \setminus \{0\}, to nie otrzymuje punktu za trzeci krok drugiego etapu.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Dziedzina funkcji musi uwzględniać zarówno warunek a ≤ 9, jak i warunek h ≤ 9. Sprawdzenie, że znalezione ekstremum należy do dziedziny, jest istotne.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.