Zadanie 15, matura maj 2021, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówPewien zakład otrzymał zamówienie na wykonanie prostopadłościennego zbiornika (całkowicie otwartego od góry) o pojemności 144 m3. Dno zbiornika ma być kwadratem. Żaden z wymiarów zbiornika (krawędzi prostopadłościanu) nie może przekraczać 9 metrów. Całkowity koszt wykonania zbiornika ustalono w następujący sposób:
– 100 zł za 1 m2 dna
– 75 zł za 1 m2 ściany bocznej.
Oblicz wymiary zbiornika, dla którego tak ustalony koszt wykonania będzie najmniejszy.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: wymiary zbiornika, dla którego koszt wykonania jest najmniejszy: 6 m × 6 m × 4 m (krawędź dna 6 m, wysokość 4 m).
Sposób 1.
Przyjmujemy następujące oznaczenia:
x – długość krawędzi podstawy zbiornika (w metrach),
h – wysokość zbiornika (w metrach).
Pojemność zbiornika ma wynosić 144 m3, więc 144 = x2 ⋅ h. Stąd .
Koszt f wykonania zbiornika jest równy f = 100x2 + 75 ⋅ 4xh, więc
,
gdzie .
Obliczamy pochodną funkcji f:
Miejscem zerowym pochodnej funkcji f jest x = 6.
Badamy monotoniczność funkcji f:
f′(x) > 0 dla ,
f′(x) < 0 dla .
Zatem
funkcja f jest malejąca w przedziale ,
funkcja f jest rosnąca w przedziale .
Stąd funkcja f przyjmuje najmniejszą wartość dla argumentu 6. Wtedy h = 4.
Wymiary zbiornika, dla którego koszt wykonania jest najmniejszy: 6 m × 6 m × 4 m.
Sposób 2.
Przyjmujemy następujące oznaczenia:
x – długość krawędzi podstawy zbiornika (w metrach),
h – wysokość zbiornika (w metrach).
Pojemność zbiornika ma wynosić 144 m3, więc 144 = x2 ⋅ h. Stąd .
Koszt f wykonania zbiornika jest równy f = 100x2 + 75 ⋅ 4xh, więc
,
gdzie .
Obliczamy pochodną funkcji f:
Miejscem zerowym pochodnej funkcji f jest h = 4.
Badamy monotoniczność funkcji f:
f′(h) > 0 dla ,
f′(h) < 0 dla .
Zatem
funkcja f jest malejąca w przedziale ,
funkcja f jest rosnąca w przedziale .
Stąd funkcja f przyjmuje najmniejszą wartość dla argumentu h = 4. Wtedy x = 6.
Wymiary zbiornika, dla których koszt wykonania jest najmniejszy: 6 m × 6 m × 4 m.
Uwaga:
Zdający może rozwiązywać zadanie sposobem – za pomocą nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną, np.:
Stąd f(x) ≥ 100 ⋅ 3 ⋅ 36 i funkcja f(x) osiąga wartość najmniejszą, gdy , tj. dla x = 6. Wtedy h = 4.
Schemat punktowania
Rozwiązanie zadania optymalizacyjnego składa się z trzech etapów:
– zbudowanie modelu opisującego sytuację podaną w zadaniu
– zbadanie modelu i jego własności
– przeprowadzenie końcowych obliczeń.
Pełne rozwiązanie: 7 pkt (I etap – trzy kroki po 1 pkt, II etap – trzy kroki po 1 pkt, III etap – 1 pkt).
Pierwszy etap składa się z trzech kroków.
Krok pierwszy: przyjęcie jednego z wymiarów zbiornika (x – długość krawędzi podstawy zbiornika, h – wysokość zbiornika) za zmienną badanej funkcji i obliczenie drugiego wymiaru zbiornika: lub .
Krok drugi: zapisanie funkcji kosztu wykonania f zbiornika za pomocą jednej zmiennej: lub .
Krok trzeci: ustalenie dziedziny funkcji f: Dx = [4, 9] lub .
Drugi etap składa się z trzech kroków.
Krok pierwszy: wyznaczenie pochodnej funkcji f: lub .
Krok drugi: zastosowanie warunku koniecznego istnienia ekstremum funkcji f – obliczenie miejsc zerowych pochodnej: x = 6 (lub h = 4).
Krok trzeci: zbadanie znaku pochodnej funkcji f: f′(x) > 0 dla , f′(x) < 0 dla lub f′(h) > 0 dla , f′(h) < 0 dla oraz wyznaczenie (z uzasadnieniem) wartości zmiennej x (lub zmiennej h), dla której funkcja f przyjmuje wartość najmniejszą, np.: funkcja f zmiennej x (określona na przedziale [4, 9]) jest malejąca w przedziale [4, 6] oraz rosnąca w przedziale [6, 9], więc w punkcie x = 6 funkcja f osiąga najmniejszą wartość
LUB
funkcja f zmiennej h (określona na przedziale ) jest malejąca w przedziale oraz rosnąca w przedziale [4, 9], więc w punkcie h = 4 funkcja f osiąga najmniejszą wartość.
Za poprawne wykonanie każdego z tych kroków zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednie kroki też były wykonane poprawnie.
Etap trzeci polega na obliczeniu wymiarów zbiornika, przy których koszt wykonania zbiornika jest najmniejszy: x = 6, h = 4.
Za poprawne wykonanie trzeciego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
Uwagi:
1. Badanie znaku pochodnej zdający może opisać w inny sposób, np. szkicując wykres funkcji, która w ten sam sposób jak pochodna zmienia znak.
2. Za poprawne uzasadnienie, że rozważana funkcja posiada wartość najmniejszą dla wyznaczonej wartości x (czy też h), przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuacje, gdy zdający:
a) opisuje słownie lub graficznie (np. przy użyciu strzałek) monotoniczność funkcji f;
LUB
b) zapisuje, że dla wyznaczonej wartości x (czy też h) funkcja f ma minimum lokalne i jest to jednocześnie jej najmniejsza wartość.
Jeżeli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to za II etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
3. Jeżeli zdający wyznacza metodą prób i błędów wymiary zbiornika, przy których koszt wykonania zbiornika będzie najmniejszy, to otrzymuje 0 punktów za II i III etap.
4. Jeżeli zdający rozpatruje funkcję kosztów postaci (gdzie a > 0, b > 0), nie uwzględniając wszystkich ścian bocznych lub uwzględniając dwie podstawy, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktów za drugi krok pierwszego etapu oraz za trzeci etap).
5. Jeżeli zdający rozpatruje funkcję pola zamiast funkcji kosztów, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktów za drugi krok pierwszego etapu oraz za trzeci etap). Jeżeli zdający rozpatruje funkcję pola postaci (gdzie a > 0, b > 0), nie uwzględniając wszystkich ścian bocznych lub uwzględniając dwie podstawy, to może otrzymać co najwyżej 4 punkty za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktów za drugi krok pierwszego etapu, trzeci krok drugiego etapu oraz za trzeci etap).
6. Jeżeli zdający uzasadnia istnienie najmniejszej wartości funkcji kosztów w zbiorze , to nie otrzymuje punktu za trzeci krok drugiego etapu.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Dziedzina funkcji musi uwzględniać zarówno warunek a ≤ 9, jak i warunek h ≤ 9. Sprawdzenie, że znalezione ekstremum należy do dziedziny, jest istotne.