Zadanie 14, matura maj 2021, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
6 punktówDane są parabola o równaniu y = x2 oraz punkty A = (0, 2) i B = (1, 3) (zobacz rysunek). Rozpatrujemy wszystkie trójkąty ABC, których wierzchołek C leży na tej paraboli. Niech m oznacza pierwszą współrzędną punktu C.
a) Wyznacz pole P trójkąta ABC jako funkcję zmiennej m.
b) Wyznacz wszystkie wartości m, dla których trójkąt ABC jest ostrokątny.
PowiększKorepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: a) dla m ≠ −1 i m ≠ 2; b) .
a)
Sposób 1.
Niech C będzie dowolnym punktem leżącym na paraboli. Wtedy C = (m, m2), gdzie m jest dowolną liczbą rzeczywistą.
Długość odcinka AB jest równa , a prosta AB ma równanie postaci y = x + 2, czyli x − y + 2 = 0.
Wysokość hC trójkąta ABC opuszczona z wierzchołka C jest równa odległości punktu C od prostej AB, więc ze wzoru na odległość punktu od prostej otrzymujemy
Zatem pole P trójkąta ABC jest równe
dla m ≠ −1 oraz m ≠ 2 (gdy punkt C leży na prostej AB, a więc gdy m − m2 + 2 = 0, to trójkąt ABC nie istnieje).
Sposób 2.
Niech C będzie dowolnym punktem leżącym na paraboli. Wtedy C = (m, m2), gdzie m jest dowolną liczbą rzeczywistą. Współrzędne wektorów i są równe
oraz
Zatem pole P trójkąta ABC jest równe
dla m ≠ −1 oraz m ≠ 2 (gdy punkt C leży na prostej AB, a więc gdy m − m2 + 2 = 0, to trójkąt ABC nie istnieje).
b)
Sposób 1.
Zauważmy, że trójkąt ABC jest ostrokątny wtedy i tylko wtedy, gdy punkt C leży na jednym z fragmentów M1M2 lub N1N2 paraboli, gdzie końce tych fragmentów to punkty przecięcia prostych prostopadłych do prostej AB, przechodzących przez punkty A i B, z parabolą (kąt przy wierzchołku C tego trójkąta zawsze będzie kątem ostrym).
(Rysunek pomocniczy klucza: parabola y = x2, punkty A i B, proste prostopadłe do AB przez A i przez B przecinające parabolę w punktach M1, N1 oraz M2, N2, przykładowe trójkąty ABC1 i ABC2).
Wystarczy w tym celu pokazać, że punkt C nie leży w kole, którego średnicą jest odcinek AB. Promień tego koła jest równy , a środkiem koła jest punkt , więc koło jest opisane nierównością
czyli
Ponieważ
i wyróżnik trójmianu 0,2m2 − m + 1,59 jest ujemny, więc
dla każdego .
To oznacza, że współrzędne punktu C = (m, m2) leżącego na paraboli, nie spełniają nierówności koła, czyli C nie leży w kole, którego średnicą jest odcinek AB.
Współczynnik kierunkowy prostej AB jest równy 1, więc prosta prostopadła do AB i przechodząca przez punkt A ma równanie y = −x + 2, natomiast prosta prostopadła do AB i przechodząca przez punkt B ma równanie y = −x + 4.
Pierwsze współrzędne punktów M1 i N1 przecięcia prostej o równaniu y = −x + 2 z parabolą obliczymy, rozwiązując równanie otrzymane z przyrównania prawych stron równań y = −x + 2 i y = x2. Otrzymujemy x2 = −x + 2, więc xM₁ = 1 oraz xN₁ = −2.
Podobnie obliczymy pierwsze współrzędne punktów M2 i N2. Po przyrównaniu prawych stron równań y = −x + 4 i y = x2 otrzymujemy x2 = −x + 4, więc oraz .
Zatem trójkąt ABC jest ostrokątny tylko wtedy, gdy .
Uwagi:
1. Uzasadnienie, że punkt C nie leży w kole o średnicy AB można przeprowadzić też w następujący sposób. Promień tego koła jest równy , a środkiem tego koła jest punkt . Rozważmy kwadrat opisany na tym kole, przy czym odcinek AB łączy środki dwóch przeciwległych boków tego kwadratu. Wierzchołkami tego kwadratu są punkty , , , . Obszar ograniczony parabolą, w którym zawarty jest odcinek AB, jest opisany nierównością y > x2. Ponieważ , , oraz , więc każdy z punktów E, F, G i H leży w tym obszarze. Obszar ten jest figurą wypukłą, więc kwadrat EFGH jest zawarty w tym obszarze. Zatem koło wpisane w ten kwadrat również jest w tym obszarze zawarte. To oznacza, że żaden z punktów C nie leży w kole o środku S i średnicy AB.
2. Uzasadnienie, że wyrażenie m4 − 4m2 − m + 6 przyjmuje dla każdego wartości dodatnie, można przeprowadzić też następująco. Gdy m < 2, to wówczas 2 − m > 0, więc m4 − 4m2 − m + 6 = (m2 − 2)2 + 2 − m > 0. Dla m ≥ 2 mamy z kolei m2 − 2 ≥ 2, więc
(m2 − 2)2 + 2 − m ≥ 2(m2 − 2) + 2 − m = 2m2 − m − 2 ≥ 2 ⋅ 22 − 2 − 2 > 0.
Sposób 2.
Aby wyznaczyć wszystkie wartości m, dla których trójkąt ABC jest ostrokątny, wystarczy wyznaczyć te wartości m, dla których kąty CAB, ABC i ACB są ostre. Tak jest wtedy, gdy cosinusy tych kątów są dodatnie, czyli gdy
i i .
Stąd i z twierdzenia cosinusów otrzymujemy
i i
gdzie a2 = ∣BC∣2 = (m − 1)2 + (m2 − 3)2, b2 = ∣AC∣2 = m2 + (m2 − 2)2 oraz c2 = ∣AB∣2 = 2.
Zatem
b2 + c2 − a2 > 0 i a2 + c2 − b2 > 0 i b2 + a2 − c2 > 0
Rozwiązujemy pierwszą z tych nierówności:
b2 + c2 − a2 > 0
m2 + (m2 − 2)2 + 2 − (m − 1)2 − (m2 − 3)2 > 0
2m2 + 2m − 4 > 0
2(m − 1)(m + 2) > 0
Rozwiązujemy drugą z nierówności:
a2 + c2 − b2 > 0
(m − 1)2 + (m2 − 3)2 + 2 − m2 − (m2 − 2)2 > 0
−2m2 − 2m + 8 > 0
Δ = (−2)2 − 4 ⋅ (−2) ⋅ 8 = 68
,
Nierówności b2 + c2 − a2 > 0 i a2 + c2 − b2 > 0 są spełnione jednocześnie dla .
Przekształcamy nierówność b2 + a2 − c2 > 0 i otrzymujemy
m2 + (m2 − 2)2 + (m − 1)2 + (m2 − 3)2 − 2 > 0
2m4 − 8m2 − 2m + 12 > 0
m4 − 4m2 − m + 6 > 0
Wykażemy, że dla każdego nierówność ta jest prawdziwa.
Nierówność m4 − 4m2 − m + 6 > 0 możemy zapisać w postaci
(m2 − 2)2 + 2 − m > 0
Dla m < 2 nierówność jest prawdziwa, gdyż lewa strona nierówności jest dodatnia. Ponieważ , więc dla każdego nierówność m4 − 4m2 − m + 6 > 0 jest prawdziwa.
Stąd trójkąt ABC jest ostrokątny tylko dla .
Schemat punktowania
Łącznie za zadanie zdający może otrzymać 6 punktów: 3 punkty za rozwiązanie podpunktu a) oraz 3 punkty za rozwiązanie podpunktu b).
Zasady oceniania dla podpunktu a)
gdy zastosuje poprawną metodę i zapisze wzór na pole trójkąta ABC w zależności od zmiennej m: dla m ≠ −1 i m ≠ 2.
gdy wyznaczy wysokość hC trójkąta ABC opuszczoną z wierzchołka C w zależności od m:
– wyznaczy współrzędne dwóch wektorów zaczepionych w jednym z wierzchołków trójkąta ABC, rozpinających trójkąt ABC, np. ,
ALBO
– wyznaczy długości odcinków AC i BC w zależności od zmiennej m oraz wyznaczy długość odcinka AB: , , .
albo
gdy zapisze współrzędne punktu C w zależności od zmiennej m: C = (m, m2).
gdy nie spełni kryteriów za 1 pkt w podpunkcie a).
Uwagi:
1. Jeżeli zdający wyznaczy poprawny wzór funkcji P(m), lecz nie poda dziedziny tej funkcji, to może za rozwiązanie podpunktu a) otrzymać 3 punkty.
2. Jeżeli zdający przyjmuje C = (x, x2), konsekwentnie rozwiązuje podpunkt a) zadania do końca, otrzymując , to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
Zasady oceniania dla podpunktu b)
gdy zastosuje poprawną metodę i wyznaczy wartości m, dla których trójkąt ABC jest ostrokątny: .
gdy wyznaczy równania prostych M1N1 oraz M2N2 oraz obliczy odcięte co najmniej dwóch punktów spośród M1, N1, M2, N2 i stwierdzi, że trójkąt ten jest ostrokątny wtedy i tylko wtedy, gdy punkt C leży na jednym z fragmentów M1M2 lub N1N2 paraboli
– zapisze układ nierówności: m2 + (m2 − 2)2 + 2 − (m − 1)2 − (m2 − 3)2 > 0 i (m − 1)2 + (m2 − 3)2 + 2 − m2 − (m2 − 2)2 > 0 i m2 + (m2 − 2)2 + (m − 1)2 + (m2 − 3)2 − 2 > 0
ALBO
– stwierdzi, że w każdym z rozpatrywanych trójkątów ABC kąt przy wierzchołku C jest ostry oraz zapisze układ nierówności: m2 + (m2 − 2)2 + 2 − (m − 1)2 − (m2 − 3)2 > 0 i (m − 1)2 + (m2 − 3)2 + 2 − m2 − (m2 − 2)2 > 0
ALBO
– zapisze układ nierówności: m2 + m − 2 > 0 i m4 − 4m2 − m + 6 > 0 i −m2 − m + 4 > 0.
albo
gdy zauważy, że trójkąt ten jest ostrokątny wtedy i tylko wtedy, gdy punkt C leży na jednym z fragmentów M1M2 lub N1N2 paraboli
– zapisze równania prostych prostopadłych do prostej AB przechodzących przez punkt A i B
ALBO
– zapisze, że w każdym z rozpatrywanych trójkątów ABC kąt przy wierzchołku C jest ostry i zapisze warunki na to, żeby kąty przy wierzchołkach A i B były ostre
ALBO
– zapisze warunki na to, aby kąty przy wierzchołkach A, B i C były ostre, np.: oraz oraz lub oraz oraz lub oraz oraz lub ∣AB∣2 + ∣BC∣2 > ∣CA∣2, ∣BC∣2 + ∣CA∣2 > ∣AB∣2, ∣AC∣2 + ∣AB∣2 > ∣BC∣2.
albo
gdy nie spełni kryteriów za 1 pkt w podpunkcie b).
Uwaga:
Jeżeli zdający, rozwiązując część b) sposobem 1., nie stwierdzi, że kąt przy wierzchołku C jest zawsze ostry, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. W części b) należy zbadać ostrokątność poprzez warunek na iloczyny skalarne wektorów boków trójkąta. Części a) i b) mogą być rozwiązywane niezależnie.