Zadanie 14, matura maj 2021, matematyka rozszerzona

6 pktobliczenioweśrednie 61%Maj 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

Dane są parabola o równaniu y = x2 oraz punkty A = (0, 2) i B = (1, 3) (zobacz rysunek). Rozpatrujemy wszystkie trójkąty ABC, których wierzchołek C leży na tej paraboli. Niech m oznacza pierwszą współrzędną punktu C.

a) Wyznacz pole P trójkąta ABC jako funkcję zmiennej m.

b) Wyznacz wszystkie wartości m, dla których trójkąt ABC jest ostrokątny.

parabola y = x² w układzie współrzędnych na siatce z zaznaczonymi punktami A i BPowiększ
parabola y = x² w układzie współrzędnych na siatce z zaznaczonymi punktami A i B

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: a) P(m)=12⋅∣m2−m−2∣P(m) = \frac{1}{2} \cdot |m^2 - m - 2| dla m ≠ −1 i m ≠ 2; b) m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right).

a)

Sposób 1.

Niech C będzie dowolnym punktem leżącym na paraboli. Wtedy C = (m, m2), gdzie m jest dowolną liczbą rzeczywistą.

Długość odcinka AB jest równa ∣AB∣=(1−0)2+(3−2)2=2|AB| = \sqrt{(1 - 0)^2 + (3 - 2)^2} = \sqrt{2}, a prosta AB ma równanie postaci y = x + 2, czyli x − y + 2 = 0.

Wysokość hC trójkąta ABC opuszczona z wierzchołka C jest równa odległości punktu C od prostej AB, więc ze wzoru na odległość punktu od prostej otrzymujemy

hC=∣m−m2+2∣12+(−1)2=∣m−m2+2∣2h_C = \frac{|m - m^2 + 2|}{\sqrt{1^2 + (-1)^2}} = \frac{|m - m^2 + 2|}{\sqrt{2}}

Zatem pole P trójkąta ABC jest równe

P=12⋅∣AB∣⋅hC=12⋅2⋅∣m−m2+2∣2=12⋅∣m−m2+2∣P = \frac{1}{2} \cdot |AB| \cdot h_C = \frac{1}{2} \cdot \sqrt{2} \cdot \frac{|m - m^2 + 2|}{\sqrt{2}} = \frac{1}{2} \cdot |m - m^2 + 2|

dla m ≠ −1 oraz m ≠ 2 (gdy punkt C leży na prostej AB, a więc gdy m − m2 + 2 = 0, to trójkąt ABC nie istnieje).

Sposób 2.

Niech C będzie dowolnym punktem leżącym na paraboli. Wtedy C = (m, m2), gdzie m jest dowolną liczbą rzeczywistą. Współrzędne wektorów AB→\overrightarrow{AB} i AC→\overrightarrow{AC} są równe

AB→=[1−0,3−2]=[1,1]\overrightarrow{AB} = [1 - 0, 3 - 2] = [1, 1] oraz AC→=[m−0,m2−2]=[m,m2−2]\overrightarrow{AC} = [m - 0, m^2 - 2] = [m, m^2 - 2]

Zatem pole P trójkąta ABC jest równe

P(m)=12⋅∣m⋅1−1⋅(m2−2)∣=12⋅∣m2−m−2∣P(m) = \frac{1}{2} \cdot |m \cdot 1 - 1 \cdot (m^2 - 2)| = \frac{1}{2} \cdot |m^2 - m - 2|

dla m ≠ −1 oraz m ≠ 2 (gdy punkt C leży na prostej AB, a więc gdy m − m2 + 2 = 0, to trójkąt ABC nie istnieje).

b)

Sposób 1.

Zauważmy, że trójkąt ABC jest ostrokątny wtedy i tylko wtedy, gdy punkt C leży na jednym z fragmentów M1M2 lub N1N2 paraboli, gdzie końce tych fragmentów to punkty przecięcia prostych prostopadłych do prostej AB, przechodzących przez punkty A i B, z parabolą (kąt przy wierzchołku C tego trójkąta zawsze będzie kątem ostrym).

(Rysunek pomocniczy klucza: parabola y = x2, punkty A i B, proste prostopadłe do AB przez A i przez B przecinające parabolę w punktach M1, N1 oraz M2, N2, przykładowe trójkąty ABC1 i ABC2).

Wystarczy w tym celu pokazać, że punkt C nie leży w kole, którego średnicą jest odcinek AB. Promień tego koła jest równy r=22r = \frac{\sqrt{2}}{2}, a środkiem koła jest punkt S=(0+12,2+32)=(12,52)S = \left(\frac{0 + 1}{2}, \frac{2 + 3}{2}\right) = \left(\frac{1}{2}, \frac{5}{2}\right), więc koło jest opisane nierównością

(x−12)2+(y−52)2≤12\left(x - \frac{1}{2}\right)^2 + \left(y - \frac{5}{2}\right)^2 \le \frac{1}{2}

czyli

(x−12)2+(y−52)2−12≤0\left(x - \frac{1}{2}\right)^2 + \left(y - \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{1}{2} \le 0

Ponieważ

(m−12)2+(m2−52)2−12=m4−4m2−m+6=(m2−2,1)2+0,2m2−m+1,59\left(m - \frac{1}{2}\right)^2 + \left(m^2 - \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{1}{2} = m^4 - 4m^2 - m + 6 = (m^2 - 2{,}1)^2 + 0{,}2m^2 - m + 1{,}59

i wyróżnik trójmianu 0,2m2 − m + 1,59 jest ujemny, więc

(m−12)2+(m2−52)2−12=(m2−2,1)2+0,2m2−m+1,59>0\left(m - \frac{1}{2}\right)^2 + \left(m^2 - \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{1}{2} = (m^2 - 2{,}1)^2 + 0{,}2m^2 - m + 1{,}59 > 0

dla każdego m∈Rm \in \mathbb{R}.

To oznacza, że współrzędne punktu C = (m, m2) leżącego na paraboli, nie spełniają nierówności koła, czyli C nie leży w kole, którego średnicą jest odcinek AB.

Współczynnik kierunkowy prostej AB jest równy 1, więc prosta prostopadła do AB i przechodząca przez punkt A ma równanie y = −x + 2, natomiast prosta prostopadła do AB i przechodząca przez punkt B ma równanie y = −x + 4.

Pierwsze współrzędne punktów M1 i N1 przecięcia prostej o równaniu y = −x + 2 z parabolą obliczymy, rozwiązując równanie otrzymane z przyrównania prawych stron równań y = −x + 2 i y = x2. Otrzymujemy x2 = −x + 2, więc xM₁ = 1 oraz xN₁ = −2.

Podobnie obliczymy pierwsze współrzędne punktów M2 i N2. Po przyrównaniu prawych stron równań y = −x + 4 i y = x2 otrzymujemy x2 = −x + 4, więc xN2=−1−172x_{N_2} = \frac{-1 - \sqrt{17}}{2} oraz xM2=−1+172x_{M_2} = \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}.

Zatem trójkąt ABC jest ostrokątny tylko wtedy, gdy m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right).

Uwagi:

1. Uzasadnienie, że punkt C nie leży w kole o średnicy AB można przeprowadzić też w następujący sposób. Promień tego koła jest równy r=22r = \frac{\sqrt{2}}{2}, a środkiem tego koła jest punkt S=(0+12,2+32)=(12,52)S = \left(\frac{0 + 1}{2}, \frac{2 + 3}{2}\right) = \left(\frac{1}{2}, \frac{5}{2}\right). Rozważmy kwadrat opisany na tym kole, przy czym odcinek AB łączy środki dwóch przeciwległych boków tego kwadratu. Wierzchołkami tego kwadratu są punkty E=(12,32)E = \left(\frac{1}{2}, \frac{3}{2}\right), F=(32,52)F = \left(\frac{3}{2}, \frac{5}{2}\right), G=(12,72)G = \left(\frac{1}{2}, \frac{7}{2}\right), H=(−12,52)H = \left(-\frac{1}{2}, \frac{5}{2}\right). Obszar ograniczony parabolą, w którym zawarty jest odcinek AB, jest opisany nierównością y > x2. Ponieważ 32>(12)2\frac{3}{2} > \left(\frac{1}{2}\right)^2, 52>(32)2\frac{5}{2} > \left(\frac{3}{2}\right)^2, 72>(12)2\frac{7}{2} > \left(\frac{1}{2}\right)^2 oraz 52>(−12)2\frac{5}{2} > \left(-\frac{1}{2}\right)^2, więc każdy z punktów E, F, G i H leży w tym obszarze. Obszar ten jest figurą wypukłą, więc kwadrat EFGH jest zawarty w tym obszarze. Zatem koło wpisane w ten kwadrat również jest w tym obszarze zawarte. To oznacza, że żaden z punktów C nie leży w kole o środku S i średnicy AB.

2. Uzasadnienie, że wyrażenie m4 − 4m2 − m + 6 przyjmuje dla każdego m∈Rm \in \mathbb{R} wartości dodatnie, można przeprowadzić też następująco. Gdy m < 2, to wówczas 2 − m > 0, więc m4 − 4m2 − m + 6 = (m2 − 2)2 + 2 − m > 0. Dla m ≥ 2 mamy z kolei m2 − 2 ≥ 2, więc

(m2 − 2)2 + 2 − m ≥ 2(m2 − 2) + 2 − m = 2m2 − m − 2 ≥ 2 ⋅ 22 − 2 − 2 > 0.

Sposób 2.

Aby wyznaczyć wszystkie wartości m, dla których trójkąt ABC jest ostrokątny, wystarczy wyznaczyć te wartości m, dla których kąty CAB, ABC i ACB są ostre. Tak jest wtedy, gdy cosinusy tych kątów są dodatnie, czyli gdy

cos⁡∣∢CAB∣>0\cos|\sphericalangle CAB| > 0 i cos⁡∣∢ABC∣>0\cos|\sphericalangle ABC| > 0 i cos⁡∣∢ACB∣>0\cos|\sphericalangle ACB| > 0.

Stąd i z twierdzenia cosinusów otrzymujemy

b2+c2−a22bc>0\frac{b^2 + c^2 - a^2}{2bc} > 0 i a2+c2−b22ac>0\frac{a^2 + c^2 - b^2}{2ac} > 0 i b2+a2−c22ab>0\frac{b^2 + a^2 - c^2}{2ab} > 0

gdzie a2 = ∣BC∣2 = (m − 1)2 + (m2 − 3)2, b2 = ∣AC∣2 = m2 + (m2 − 2)2 oraz c2 = ∣AB∣2 = 2.

Zatem

b2 + c2 − a2 > 0 i a2 + c2 − b2 > 0 i b2 + a2 − c2 > 0

Rozwiązujemy pierwszą z tych nierówności:

b2 + c2 − a2 > 0

m2 + (m2 − 2)2 + 2 − (m − 1)2 − (m2 − 3)2 > 0

2m2 + 2m − 4 > 0

2(m − 1)(m + 2) > 0

m∈(−∞,−2)∪(1,+∞)m \in (-\infty, -2) \cup (1, +\infty)

Rozwiązujemy drugą z nierówności:

a2 + c2 − b2 > 0

(m − 1)2 + (m2 − 3)2 + 2 − m2 − (m2 − 2)2 > 0

−2m2 − 2m + 8 > 0

Δ = (−2)2 − 4 ⋅ (−2) ⋅ 8 = 68

m1=2−68−4=−1+172m_1 = \frac{2 - \sqrt{68}}{-4} = \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}, m2=2+68−4=−1−172m_2 = \frac{2 + \sqrt{68}}{-4} = \frac{-1 - \sqrt{17}}{2}

m∈(−1−172,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right)

Nierówności b2 + c2 − a2 > 0 i a2 + c2 − b2 > 0 są spełnione jednocześnie dla m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right).

Przekształcamy nierówność b2 + a2 − c2 > 0 i otrzymujemy

m2 + (m2 − 2)2 + (m − 1)2 + (m2 − 3)2 − 2 > 0

2m4 − 8m2 − 2m + 12 > 0

m4 − 4m2 − m + 6 > 0

Wykażemy, że dla każdego m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right) nierówność ta jest prawdziwa.

Nierówność m4 − 4m2 − m + 6 > 0 możemy zapisać w postaci

(m2 − 2)2 + 2 − m > 0

Dla m < 2 nierówność jest prawdziwa, gdyż lewa strona nierówności jest dodatnia. Ponieważ −1+172<−1+52=2\frac{-1 + \sqrt{17}}{2} < \frac{-1 + 5}{2} = 2, więc dla każdego m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right) nierówność m4 − 4m2 − m + 6 > 0 jest prawdziwa.

Stąd trójkąt ABC jest ostrokątny tylko dla m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right).

Schemat punktowania

Łącznie za zadanie zdający może otrzymać 6 punktów: 3 punkty za rozwiązanie podpunktu a) oraz 3 punkty za rozwiązanie podpunktu b).

Zasady oceniania dla podpunktu a)

3 pkt

gdy zastosuje poprawną metodę i zapisze wzór na pole trójkąta ABC w zależności od zmiennej m: P(m)=12⋅∣m2−m−2∣P(m) = \frac{1}{2} \cdot |m^2 - m - 2| dla m ≠ −1 i m ≠ 2.

2 pkt

gdy wyznaczy wysokość hC trójkąta ABC opuszczoną z wierzchołka C w zależności od m: hC=∣m−m2+2∣2h_C = \frac{|m - m^2 + 2|}{\sqrt{2}}

– wyznaczy współrzędne dwóch wektorów zaczepionych w jednym z wierzchołków trójkąta ABC, rozpinających trójkąt ABC, np. AC→=[m,m2−2]\overrightarrow{AC} = [m, m^2 - 2], AB→=[1,1]\overrightarrow{AB} = [1, 1]

ALBO

– wyznaczy długości odcinków AC i BC w zależności od zmiennej m oraz wyznaczy długość odcinka AB: ∣AC∣=m2+(m2−2)2|AC| = \sqrt{m^2 + (m^2 - 2)^2}, ∣BC∣=(m−1)2+(m2−3)2|BC| = \sqrt{(m - 1)^2 + (m^2 - 3)^2}, ∣AB∣=2|AB| = \sqrt{2}.

albo

1 pkt

gdy zapisze współrzędne punktu C w zależności od zmiennej m: C = (m, m2).

0 pkt

gdy nie spełni kryteriów za 1 pkt w podpunkcie a).

Uwagi:

1. Jeżeli zdający wyznaczy poprawny wzór funkcji P(m), lecz nie poda dziedziny tej funkcji, to może za rozwiązanie podpunktu a) otrzymać 3 punkty.

2. Jeżeli zdający przyjmuje C = (x, x2), konsekwentnie rozwiązuje podpunkt a) zadania do końca, otrzymując P(x)=12⋅∣x2−x−2∣P(x) = \frac{1}{2} \cdot |x^2 - x - 2|, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

Zasady oceniania dla podpunktu b)

3 pkt

gdy zastosuje poprawną metodę i wyznaczy wartości m, dla których trójkąt ABC jest ostrokątny: m∈(−1−172,−2)∪(1,−1+172)m \in \left(\frac{-1 - \sqrt{17}}{2}, -2\right) \cup \left(1, \frac{-1 + \sqrt{17}}{2}\right).

2 pkt

gdy wyznaczy równania prostych M1N1 oraz M2N2 oraz obliczy odcięte co najmniej dwóch punktów spośród M1, N1, M2, N2 i stwierdzi, że trójkąt ten jest ostrokątny wtedy i tylko wtedy, gdy punkt C leży na jednym z fragmentów M1M2 lub N1N2 paraboli

– zapisze układ nierówności: m2 + (m2 − 2)2 + 2 − (m − 1)2 − (m2 − 3)2 > 0 i (m − 1)2 + (m2 − 3)2 + 2 − m2 − (m2 − 2)2 > 0 i m2 + (m2 − 2)2 + (m − 1)2 + (m2 − 3)2 − 2 > 0

ALBO

– stwierdzi, że w każdym z rozpatrywanych trójkątów ABC kąt przy wierzchołku C jest ostry oraz zapisze układ nierówności: m2 + (m2 − 2)2 + 2 − (m − 1)2 − (m2 − 3)2 > 0 i (m − 1)2 + (m2 − 3)2 + 2 − m2 − (m2 − 2)2 > 0

ALBO

– zapisze układ nierówności: m2 + m − 2 > 0 i m4 − 4m2 − m + 6 > 0 i −m2 − m + 4 > 0.

albo

1 pkt

gdy zauważy, że trójkąt ten jest ostrokątny wtedy i tylko wtedy, gdy punkt C leży na jednym z fragmentów M1M2 lub N1N2 paraboli

– zapisze równania prostych prostopadłych do prostej AB przechodzących przez punkt A i B

ALBO

– zapisze, że w każdym z rozpatrywanych trójkątów ABC kąt przy wierzchołku C jest ostry i zapisze warunki na to, żeby kąty przy wierzchołkach A i B były ostre

ALBO

– zapisze warunki na to, aby kąty przy wierzchołkach A, B i C były ostre, np.: cos⁡∣∢CAB∣>0\cos|\sphericalangle CAB| > 0 oraz cos⁡∣∢ABC∣>0\cos|\sphericalangle ABC| > 0 oraz cos⁡∣∢ACB∣>0\cos|\sphericalangle ACB| > 0 lub cos⁡∣∢(AB→,AC→)∣>0\cos|\sphericalangle(\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC})| > 0 oraz cos⁡∣∢(CA→,CB→)∣>0\cos|\sphericalangle(\overrightarrow{CA}, \overrightarrow{CB})| > 0 oraz cos⁡∣∢(BA→,BC→)∣>0\cos|\sphericalangle(\overrightarrow{BA}, \overrightarrow{BC})| > 0 lub AB→⋅AC→>0\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{AC} > 0 oraz CA→⋅CB→>0\overrightarrow{CA} \cdot \overrightarrow{CB} > 0 oraz BA→⋅BC→>0\overrightarrow{BA} \cdot \overrightarrow{BC} > 0 lub ∣AB∣2 + ∣BC∣2 > ∣CA∣2, ∣BC∣2 + ∣CA∣2 > ∣AB∣2, ∣AC∣2 + ∣AB∣2 > ∣BC∣2.

albo

0 pkt

gdy nie spełni kryteriów za 1 pkt w podpunkcie b).

Uwaga:

Jeżeli zdający, rozwiązując część b) sposobem 1., nie stwierdzi, że kąt przy wierzchołku C jest zawsze ostry, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. W części b) należy zbadać ostrokątność poprzez warunek na iloczyny skalarne wektorów boków trójkąta. Części a) i b) mogą być rozwiązywane niezależnie.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.