Zadanie 11, matura maj 2021, matematyka rozszerzona

5 pktobliczenioweśrednie 61%Maj 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

5 punktów

Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których trójmian kwadratowy

4x2 − 2(m + 1)x + m

ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste x1 oraz x2, spełniające warunki:

x1≠0,x2≠0orazx1+x2≤1x1+1x2x_1 \neq 0, \quad x_2 \neq 0 \quad \text{oraz} \quad x_1 + x_2 \leq \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2}

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: m∈(−∞,−1⟩∪(0,1)∪(1,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 1) \cup (1, 4\rangle.

I etap

Trójmian 4x2 − 2(m + 1)x + m ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste wtedy i tylko wtedy, gdy jego wyróżnik jest dodatni, czyli

Δ = [−2(m + 1)]2 − 4 ⋅ 4 ⋅ m > 0

i równoważnie dalej

4m2 − 8m + 4 > 0

4(m − 1)2 > 0

m ≠ 1

II etap

Warunek x1+x2≤1x1+1x2x_1 + x_2 \le \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} ma sens liczbowy tylko wtedy, gdy żaden z pierwiastków trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m nie jest równy 0, czyli gdy x1x2 ≠ 0. Ze wzoru Viète’a otrzymujemy m4≠0\frac{m}{4} \ne 0, czyli m ≠ 0.

Nierówność x1+x2≤1x1+1x2x_1 + x_2 \le \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} zapisujemy w postaci równoważnej x1+x2≤x1+x2x1⋅x2x_1 + x_2 \le \frac{x_1 + x_2}{x_1 \cdot x_2} i po zastosowaniu wzorów Viète’a otrzymujemy

2(m+1)4≤2(m+1)4m4\frac{2(m + 1)}{4} \le \frac{\frac{2(m + 1)}{4}}{\frac{m}{4}}

i równoważnie dalej

(m+1)2≤2(m+1)m\frac{(m + 1)}{2} \le \frac{2(m + 1)}{m}

2(m+1)m−m+12≥0\frac{2(m + 1)}{m} - \frac{m + 1}{2} \ge 0

4(m+1)−m(m+1)2m≥0\frac{4(m + 1) - m(m + 1)}{2m} \ge 0

2m(m + 1)(4 − m) ≥ 0 i m ≠ 0

Stąd m∈(−∞,−1⟩∪(0,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 4\rangle.

III etap

Wyznaczamy część wspólną zbiorów rozwiązań nierówności otrzymanych w I i II etapie rozwiązania: m∈(−∞,−1⟩∪(0,1)∪(1,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 1) \cup (1, 4\rangle.

Uwaga:

Zamiast korzystać ze wzorów Viète’a, możemy wzór trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m zapisać w postaci równoważnej:

4x2 − 2mx − 2x + m = 2x(2x − m) − (2x − m) = (2x − 1)(2x − m)

Stąd wynika, że pierwiastkami tego trójmianu są liczby x1=12x_1 = \frac{1}{2} oraz x2=m2x_2 = \frac{m}{2} dla każdej wartości parametru m. Pierwiastki są różne wtedy i tylko wtedy, gdy m ≠ 1.

Pierwiastki te można też wyznaczyć, korzystając ze wzorów na pierwiastki trójmianu kwadratowego. Ponieważ wyróżnik Δ trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m jest kwadratem wyrażenia 2(m − 1), więc

x1=2(m+1)−2(m−1)2⋅4=12x_1 = \frac{2(m + 1) - 2(m - 1)}{2 \cdot 4} = \frac{1}{2}

x2=2(m+1)+2(m−1)2⋅4=m2x_2 = \frac{2(m + 1) + 2(m - 1)}{2 \cdot 4} = \frac{m}{2}

Wtedy nierówność x1+x2≤1x1+1x2x_1 + x_2 \le \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} przyjmie postać 12+m2≤2+2m\frac{1}{2} + \frac{m}{2} \le 2 + \frac{2}{m}.

Nierówność ta ma sens liczbowy tylko dla m ≠ 0.

Przekształcając nierówność 12+m2≤2+2m\frac{1}{2} + \frac{m}{2} \le 2 + \frac{2}{m}, otrzymujemy kolejno

m2−2m−32≤0\frac{m}{2} - \frac{2}{m} - \frac{3}{2} \le 0

m2−3m−42m≤0\frac{m^2 - 3m - 4}{2m} \le 0

(m+1)(m−4)2m≤0\frac{(m + 1)(m - 4)}{2m} \le 0

2m(m + 1)(m − 4) ≤ 0 i m ≠ 0

Stąd m∈(−∞,−1⟩∪(0,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 4\rangle.

Uwzględniając uzyskany wcześniej warunek m ≠ 1, otrzymujemy ostatecznie m∈(−∞,−1⟩∪(0,1)∪(1,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 1) \cup (1, 4\rangle.

Schemat punktowania

Rozwiązanie składa się z trzech etapów (pełne rozwiązanie: 5 pkt = 1 + 3 + 1).

I etap polega na rozwiązaniu nierówności Δ > 0: m ≠ 1.

1 pkt

za poprawne rozwiązanie tego etapu.

Uwaga do pierwszego etapu:

Jeżeli zdający rozwiązuje nierówność Δ ≥ 0, to za pierwszy etap otrzymuje 0 punktów.

II etap polega na rozwiązaniu nierówności x1+x2≤1x1+1x2x_1 + x_2 \le \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2}. Za poprawne rozwiązanie drugiego etapu zdający otrzymuje 3 punkty.

3 pkt

gdy rozwiąże nierówność 2(m+1)4≤2(m+1)4m4\frac{2(m + 1)}{4} \le \frac{\frac{2(m + 1)}{4}}{\frac{m}{4}}: m∈(−∞,−1⟩∪(0,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 4\rangle.

2 pkt

gdy zapisze nierówność z jedną niewiadomą m: 2(m+1)4≤2(m+1)4m4\frac{2(m + 1)}{4} \le \frac{\frac{2(m + 1)}{4}}{\frac{m}{4}} lub 12+m2≤2+2m\frac{1}{2} + \frac{m}{2} \le 2 + \frac{2}{m} lub 2(m+1)4⋅(m4)2≤2(m+1)4⋅m4\frac{2(m + 1)}{4} \cdot \left(\frac{m}{4}\right)^2 \le \frac{2(m + 1)}{4} \cdot \frac{m}{4}.

1 pkt

gdy przekształci nierówność x1+x2≤1x1+1x2x_1 + x_2 \le \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} do postaci x1+x2≤x1+x2x1⋅x2x_1 + x_2 \le \frac{x_1 + x_2}{x_1 \cdot x_2} lub (x1 + x2) ⋅ (x1x2)2 ≤ (x1 + x2)x1x2

– wyznaczy pierwiastki trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m: x1=12x_1 = \frac{1}{2}, x2=m2x_2 = \frac{m}{2}.

albo

0 pkt

gdy nie spełni kryteriów za 1 pkt w tym etapie.

Uwagi do drugiego etapu:

1. Jeżeli zdający, rozwiązując nierówność 2(m+1)4≤2(m+1)4m4\frac{2(m + 1)}{4} \le \frac{\frac{2(m + 1)}{4}}{\frac{m}{4}}, nie uwzględni warunku m ≠ 0, to za drugi etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

2. Jeżeli zdający:

– mnoży nierówność x1+x2≤1x1+1x2x_1 + x_2 \le \frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} stronami przez iloczyn x1 ⋅ x2 bez rozpatrzenia znaku tego iloczynu

ALBO

– dzieli nierówność x1+x2≤x1+x2x1⋅x2x_1 + x_2 \le \frac{x_1 + x_2}{x_1 \cdot x_2} stronami przez sumę x1 + x2 bez rozpatrzenia znaku tej sumy

to za drugi etap może otrzymać co najwyżej 1 punkt.

III etap polega na wyznaczeniu szukanych wartości parametru m: m∈(−∞,−1⟩∪(0,1)∪(1,4⟩m \in (-\infty, -1\rangle \cup (0, 1) \cup (1, 4\rangle.

1 pkt

za poprawne rozwiązanie tego etapu.

Uwagi do trzeciego etapu:

1. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe w etapach I i II (nie otrzymując pustego zbioru rozwiązań ani zbioru R\mathbb{R} wszystkich liczb rzeczywistych), lecz konsekwentnie wyznaczy iloczyn w etapie III, to za III etap otrzymuje 1 punkt.

2. Zdający może otrzymać 1 punkt za III etap, jeżeli jedynymi błędami jakie popełni w I i II etapie są błędy rachunkowe.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Warunek x1 ≠ 0 i x2 ≠ 0 wymaga m ≠ 0. Nierówność wymaga rozpatrzenia znaku iloczynu x1⋅x2=m4x_1 \cdot x_2 = \frac{m}{4} i sumy x1+x2=m+12x_1 + x_2 = \frac{m+1}{2}. Trójmian rozkłada się: 4x2 − 2(m + 1)x + m = (2x − 1)(2x − m).

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.