Zadanie 11, matura maj 2021, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
5 punktówWyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których trójmian kwadratowy
4x2 − 2(m + 1)x + m
ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste x1 oraz x2, spełniające warunki:
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: .
I etap
Trójmian 4x2 − 2(m + 1)x + m ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste wtedy i tylko wtedy, gdy jego wyróżnik jest dodatni, czyli
Δ = [−2(m + 1)]2 − 4 ⋅ 4 ⋅ m > 0
i równoważnie dalej
4m2 − 8m + 4 > 0
4(m − 1)2 > 0
m ≠ 1
II etap
Warunek ma sens liczbowy tylko wtedy, gdy żaden z pierwiastków trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m nie jest równy 0, czyli gdy x1x2 ≠ 0. Ze wzoru Viète’a otrzymujemy , czyli m ≠ 0.
Nierówność zapisujemy w postaci równoważnej i po zastosowaniu wzorów Viète’a otrzymujemy
i równoważnie dalej
2m(m + 1)(4 − m) ≥ 0 i m ≠ 0
Stąd .
III etap
Wyznaczamy część wspólną zbiorów rozwiązań nierówności otrzymanych w I i II etapie rozwiązania: .
Uwaga:
Zamiast korzystać ze wzorów Viète’a, możemy wzór trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m zapisać w postaci równoważnej:
4x2 − 2mx − 2x + m = 2x(2x − m) − (2x − m) = (2x − 1)(2x − m)
Stąd wynika, że pierwiastkami tego trójmianu są liczby oraz dla każdej wartości parametru m. Pierwiastki są różne wtedy i tylko wtedy, gdy m ≠ 1.
Pierwiastki te można też wyznaczyć, korzystając ze wzorów na pierwiastki trójmianu kwadratowego. Ponieważ wyróżnik Δ trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m jest kwadratem wyrażenia 2(m − 1), więc
Wtedy nierówność przyjmie postać .
Nierówność ta ma sens liczbowy tylko dla m ≠ 0.
Przekształcając nierówność , otrzymujemy kolejno
2m(m + 1)(m − 4) ≤ 0 i m ≠ 0
Stąd .
Uwzględniając uzyskany wcześniej warunek m ≠ 1, otrzymujemy ostatecznie .
Schemat punktowania
Rozwiązanie składa się z trzech etapów (pełne rozwiązanie: 5 pkt = 1 + 3 + 1).
I etap polega na rozwiązaniu nierówności Δ > 0: m ≠ 1.
za poprawne rozwiązanie tego etapu.
Uwaga do pierwszego etapu:
Jeżeli zdający rozwiązuje nierówność Δ ≥ 0, to za pierwszy etap otrzymuje 0 punktów.
II etap polega na rozwiązaniu nierówności . Za poprawne rozwiązanie drugiego etapu zdający otrzymuje 3 punkty.
gdy rozwiąże nierówność : .
gdy zapisze nierówność z jedną niewiadomą m: lub lub .
gdy przekształci nierówność do postaci lub (x1 + x2) ⋅ (x1x2)2 ≤ (x1 + x2)x1x2
– wyznaczy pierwiastki trójmianu 4x2 − 2(m + 1)x + m: , .
albo
gdy nie spełni kryteriów za 1 pkt w tym etapie.
Uwagi do drugiego etapu:
1. Jeżeli zdający, rozwiązując nierówność , nie uwzględni warunku m ≠ 0, to za drugi etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
2. Jeżeli zdający:
– mnoży nierówność stronami przez iloczyn x1 ⋅ x2 bez rozpatrzenia znaku tego iloczynu
ALBO
– dzieli nierówność stronami przez sumę x1 + x2 bez rozpatrzenia znaku tej sumy
to za drugi etap może otrzymać co najwyżej 1 punkt.
III etap polega na wyznaczeniu szukanych wartości parametru m: .
za poprawne rozwiązanie tego etapu.
Uwagi do trzeciego etapu:
1. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe w etapach I i II (nie otrzymując pustego zbioru rozwiązań ani zbioru wszystkich liczb rzeczywistych), lecz konsekwentnie wyznaczy iloczyn w etapie III, to za III etap otrzymuje 1 punkt.
2. Zdający może otrzymać 1 punkt za III etap, jeżeli jedynymi błędami jakie popełni w I i II etapie są błędy rachunkowe.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Warunek x1 ≠ 0 i x2 ≠ 0 wymaga m ≠ 0. Nierówność wymaga rozpatrzenia znaku iloczynu i sumy . Trójmian rozkłada się: 4x2 − 2(m + 1)x + m = (2x − 1)(2x − m).