Zadanie 12.1, matura czerwiec 2020, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne 25%Czerwiec 2020

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Obiekt PSR 1257+12 jest gwiazdą neutronową o średnicy kilkunastu kilometrów. Ta gwiazda jest pulsarem milisekundowym, który obraca się wokół osi własnej 160 razy na sekundę. Wokół niego krążą pierwsze odkryte – przez polskiego astronoma Aleksandra Wolszczana – planety poza Układem Słonecznym. Układ składa się z pulsara jako gwiazdy centralnej i trzech planet krążących wokół tego pulsara. Jedną z nich jest planeta o nazwie Draugr, która okrąża pulsar po orbicie kołowej o promieniu r = 0,19 au, w czasie T = 25,3 doby (ziemskiej).

Masa pulsara jest znacznie większa od masy każdej z okrążających go planet. Pomiń wzajemne oddziaływanie planet. Przyjmij, że 1 au = 150 mln km (au – jednostka astronomiczna).

Polecenie

3 punkty

Oblicz masę pulsara na podstawie informacji dotyczącej ruchu orbitalnego planety Draugr, podanej w treści zadania 12.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

M ≈ 2,86 ⋅ 1030 kg

Sposób 1.

Krok 1. Zapiszemy równanie identyfikujące siłę grawitacji jako siłę dośrodkową, łącznie z uwzględnieniem wzorów na te siły:

mv2r=GmMr2m\frac{v^2}{r} = \frac{GmM}{r^2}

Krok 2. Wyprowadzimy wyrażenie pozwalające na bezpośrednie obliczenie masy pulsara z parametrów ruchu orbitalnego planety. W tym celu do powyższego równania podstawimy wzór na prędkość w ruchu jednostajnym po okręgu: v=2πrTv = \frac{2\pi r}{T}.

m(2πrT)2r=GmMr2→4π2rT2=GMr2→M=4π2Gr3T2m\frac{\left(\frac{2\pi r}{T}\right)^2}{r} = \frac{GmM}{r^2} \quad \rightarrow \quad \frac{4\pi^2 r}{T^2} = \frac{GM}{r^2} \quad \rightarrow \quad M = \frac{4\pi^2}{G}\frac{r^3}{T^2}

Krok 3. Wykonujemy obliczenia, przy czym jednostkę astronomiczną wyrazimy w metrach, a dobę wyrazimy w sekundach:

M=4⋅(3,142)26,67⋅10−11 N⋅m2kg2⋅(0,19⋅1,5⋅1011 m)3(2,53⋅101⋅2,4⋅101⋅3,6⋅103 s)2≈2,86⋅10−4⋅1034 kgM = \frac{4 \cdot (3{,}142)^2}{6{,}67 \cdot 10^{-11}\ \frac{\mathrm{N \cdot m^2}}{\mathrm{kg^2}}} \cdot \frac{(0{,}19 \cdot 1{,}5 \cdot 10^{11}\ \mathrm{m})^3}{(2{,}53 \cdot 10^1 \cdot 2{,}4 \cdot 10^1 \cdot 3{,}6 \cdot 10^3\ \mathrm{s})^2} \approx 2{,}86 \cdot 10^{-4} \cdot 10^{34}\ \mathrm{kg}

M ≈ 2,86 ⋅ 1030 kg

Sposób 2.

Krok 1. Skorzystamy ze wzoru na prędkość w ruchu po orbicie kołowej oraz zastosujemy wzór na prędkość w ruchu jednostajnym po okręgu:

v=GMrv=2πrTv = \sqrt{\frac{GM}{r}} \qquad v = \frac{2\pi r}{T}

Krok 2. Z powyższych równań wyprowadzamy wzór pozwalający na obliczenie masy pulsara z parametrów ruchu orbitalnego planety:

2πrT=GMr→4π2r2T2=GMr→M=4π2Gr3T2\frac{2\pi r}{T} = \sqrt{\frac{GM}{r}} \quad \rightarrow \quad \frac{4\pi^2 r^2}{T^2} = \frac{GM}{r} \quad \rightarrow \quad M = \frac{4\pi^2}{G}\frac{r^3}{T^2}

Krok 3. Wykonujemy obliczenia (patrz krok 3. w sposobie 1.).

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda obliczenia masy pulsara (np. jak w krokach 1.–3.) oraz prawidłowy wynik liczbowy z jednostką.

2 pkt

doprowadzenie do jednego wyrażenia, z którego można bezpośrednio obliczyć masę pulsara jedynie na podstawie stałych oraz parametrów ruchu orbitalnego planety (np. zapisanie wyrażenia jak w kroku 2.).

1 pkt

zapisanie relacji identyfikującej siłę grawitacji jako siłę dośrodkową, z uwzględnieniem wzorów na te siły (np. jak w kroku 1. w sposobie 1.)

LUB

– skorzystanie ze wzoru na prędkość orbitalną, łącznie z zastosowaniem wzoru na prędkość w ruchu jednostajnym po okręgu (np. jak w kroku 1. w sposobie 2.).

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Uwaga dodatkowa: jeżeli zdający zapisze od razu bez wyprowadzenia III prawo Keplera łącznie z poprawnie określoną stałą: T2r3=4π2GM\frac{T^2}{r^3} = \frac{4\pi^2}{GM} i poprawnie zidentyfikuje wielkości w tym wzorze, to otrzymuje 2 pkt.

Komentarz. Jeśli zdający zapisze od razu bez wyprowadzenia trzecie prawo Keplera T2r3=4π2GM\frac{T^2}{r^3} = \frac{4\pi^2}{GM} i poprawnie zidentyfikuje wielkości w tym wzorze, to otrzymuje 2 pkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.