Zadanie 12.3, matura czerwiec 2020, fizyka rozszerzona

2 pktobliczeniowetrudne 21%Czerwiec 2020

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Obiekt PSR 1257+12 jest gwiazdą neutronową o średnicy kilkunastu kilometrów. Ta gwiazda jest pulsarem milisekundowym, który obraca się wokół osi własnej 160 razy na sekundę. Wokół niego krążą pierwsze odkryte – przez polskiego astronoma Aleksandra Wolszczana – planety poza Układem Słonecznym. Układ składa się z pulsara jako gwiazdy centralnej i trzech planet krążących wokół tego pulsara. Jedną z nich jest planeta o nazwie Draugr, która okrąża pulsar po orbicie kołowej o promieniu r = 0,19 au, w czasie T = 25,3 doby (ziemskiej).

Masa pulsara jest znacznie większa od masy każdej z okrążających go planet. Pomiń wzajemne oddziaływanie planet. Przyjmij, że 1 au = 150 mln km (au – jednostka astronomiczna).

Polecenie

2 punkty

Dodatkowe informacje do zadań 12.2. i 12.3.

Opisany pulsar powstał w wyniku zapadania się jądra gwiazdy, którego rozmiary były znacznie większe niż obecne rozmiary pulsara. W wyniku zapadania grawitacyjnego promień tego jądra się zmniejszył, a częstotliwość obrotu wzrosła. Obecnie pulsar obraca się wokół własnej osi około 160 razy na sekundę.

Do obliczeń przyjmij uproszczony model zjawiska oparty na następujących założeniach dotyczących końcowego etapu zapadania się jądra gwiazdy:

• przyjmij, że masa M jądra gwiazdy się nie zmienia

• pomiń ewentualne straty momentu pędu

• przyjmij, że zapadające się jądro gwiazdy jest ciałem o momencie bezwładności równym kMRt2, gdzie Rt jest chwilowym promieniem jądra gwiazdy, a k pozostaje stałe

• pomiń efekty relatywistyczne i wpływ innych obiektów.

Wyznacz wartość liczbową stosunku Ekin1/Ekin10 – energii kinetycznej jądra gwiazdy w chwili obecnej do energii kinetycznej jądra gwiazdy w chwili, gdy jego promień był 10 razy większy niż obecnie. Wykorzystaj odpowiednie zasady i wzory fizyczne.

Energię kinetyczną określamy w układzie odniesienia, w którym oś obrotu pulsara jest nieruchoma.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Ekin1Ekin10=100\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = 100

Sposób 1.

Wykorzystamy wzór na energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły sztywnej w postaci z momentem pędu L i momentem bezwładności I:

Ekin=12Iω2E_{kin} = \frac{1}{2}I\omega^2 oraz L=Iω→Ekin=L22IL = I\omega \quad \rightarrow \quad E_{kin} = \frac{L^2}{2I}

Zapiszemy stosunek energii kinetycznych ruchu obrotowego jądra gwiazdy (z dwóch opisanych sytuacji), z wykorzystaniem zasady zachowania momentu pędu:

Ekin1Ekin10=L122I1L1022I10\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{\frac{L_1^2}{2I_1}}{\frac{L_{10}^2}{2I_{10}}} oraz L1=L10→Ekin1Ekin10=I10I1=(10R)2R2=100L_1 = L_{10} \quad \rightarrow \quad \frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{I_{10}}{I_1} = \frac{(10R)^2}{R^2} = 100

Sposób 2.

Wykorzystamy wzór na energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły sztywnej w postaci z momentem pędu i prędkością kątową:

Ekin=12Iω2E_{kin} = \frac{1}{2}I\omega^2 oraz L=Iω→Ekin=12LωL = I\omega \quad \rightarrow \quad E_{kin} = \frac{1}{2}L\omega

Zapiszemy stosunek energii kinetycznych ruchu obrotowego jądra gwiazdy (z dwóch opisanych sytuacji), z wykorzystaniem zasady zachowania momentu pędu i wyznaczonego ilorazu prędkości kątowych:

Ekin1Ekin10=12L1ω112L10ω10\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{\frac{1}{2}L_1\omega_1}{\frac{1}{2}L_{10}\omega_{10}} oraz L1=L10→Ekin1Ekin10=ω1ω10=100L_1 = L_{10} \quad \rightarrow \quad \frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{\omega_1}{\omega_{10}} = 100

Sposób 3.

Zastosujemy wzór na energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły sztywnej, łącznie z wykorzystaniem relacji pomiędzy częstotliwościami f1 i f10 oraz promieniami R1 i R10:

Ekin1=12I1ω12Ekin10=12I10ω102R10R1=10f10f1=1100E_{kin1} = \frac{1}{2}I_1\omega_1^2 \qquad E_{kin10} = \frac{1}{2}I_{10}\omega_{10}^2 \qquad \frac{R_{10}}{R_1} = 10 \qquad \frac{f_{10}}{f_1} = \frac{1}{100}

Zapiszemy i obliczymy stosunek energii kinetycznych:

Ekin1Ekin10=12kMR2(2πf1)212kM(10R)2(2πf10)2→Ekin1Ekin10=1100⋅(f1f10)2=1100⋅1002=100\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{\frac{1}{2}kMR^2(2\pi f_1)^2}{\frac{1}{2}kM(10R)^2(2\pi f_{10})^2} \quad \rightarrow \quad \frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{1}{100} \cdot \left(\frac{f_1}{f_{10}}\right)^2 = \frac{1}{100} \cdot 100^2 = 100

Schemat punktowania

2 pkt

poprawna metoda obliczenia stosunku energii kinetycznych oraz prawidłowy wynik liczbowy.

1 pkt

wykorzystanie wzoru na energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły sztywnej dla dwóch opisanych sytuacji, łącznie z zastosowaniem zasady zachowania momentu pędu bryły sztywnej (np. zapis energii kinetycznych w postaci Ekin1=L22I1E_{kin1} = \frac{L^2}{2I_1}, Ekin10=L22I10E_{kin10} = \frac{L^2}{2I_{10}} lub równoważnie Ekin1=12Lω1E_{kin1} = \frac{1}{2}L\omega_1, Ekin10=12Lω10E_{kin10} = \frac{1}{2}L\omega_{10} – np. jak w sposobach 1. i 2.)

LUB

– wykorzystanie wzoru na energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły sztywnej dla dwóch opisanych sytuacji, łącznie z zastosowaniem relacji pomiędzy częstotliwościami f1 i f10 (lub okresami) oraz pomiędzy promieniami R1 i R10 (np. jak w sposobie 3.).

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Uwaga dodatkowa: jeżeli zdający poprawnie wyprowadzi zależność Ekin1Ekin10=I10I1\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{I_{10}}{I_1} lub Ekin1Ekin10=ω1ω10\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{\omega_1}{\omega_{10}} i nie zapisze końcowego wyniku liczbowego (lub poda błędny wynik końcowy), to otrzymuje 1 pkt.

Komentarz. Jeśli zdający poprawnie wyprowadzi zależność Ekin1Ekin10=I10I1\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{I_{10}}{I_1} lub Ekin1Ekin10=ω1ω10\frac{E_{kin1}}{E_{kin10}} = \frac{\omega_1}{\omega_{10}} i nie zapisze końcowego wyniku liczbowego (lub poda błędny wynik końcowy), to otrzymuje 1 pkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.