Zadanie 4.2, specimen 2023, fizyka rozszerzona

4 pktobliczenioweśrednie (szac.)Specimen 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Głośnik G poruszał się z prędkością o stałej wartości v po prostoliniowym torze l pomiędzy nieruchomymi mikrofonami M1 i M2 (zobacz rysunek 1.). Podczas tego ruchu głośnik wytwarzał dźwięk o stałej częstotliwości f0 – tzn. membrana głośnika drgała z częstotliwością f0. Mikrofony M1 i M2 rejestrowały w tym czasie częstotliwości – odpowiednio – f1 oraz f2 dźwięku docierającego do nich z głośnika G.

Na rysunku 1. przedstawiono fragment chwilowego obrazu powierzchni falowych tego dźwięku w powietrzu w układzie odniesienia związanym z ziemią.

Rysunek 1. – pozioma prosta l, na jej lewym końcu mikrofon M1 (rejestruje częstotliwość f1), na prawym mikrofon M2 (rejestruje częstotliwość f2), pomiędzy nimi głośnik G; wokół głośnika pięć okręgów – powierzchni falowych – o różnych promieniach, ułożonych niewspółśrodkowoPowiększ
Rysunek 1. – pozioma prosta l, na jej lewym końcu mikrofon M1 (rejestruje częstotliwość f1), na prawym mikrofon M2 (rejestruje częstotliwość f2), pomiędzy nimi głośnik G; wokół głośnika pięć okręgów – powierzchni falowych – o różnych promieniach, ułożonych niewspółśrodkowo

Polecenie

4 punkty

Prędkość dźwięku w powietrzu ma wartość vd = 340 m/s.

Oblicz prędkość głośnika G w sytuacji przedstawionej na rysunku 1. Zapisz obliczenia.

Uwaga! Niektóre dane liczbowe są zawarte w proporcjach odległości na rysunku. W celu rozwiązania zadania 4.2. wykonaj odpowiednie pomiary linijką – z dokładnością do 1 mm.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

v ≈ 68 m/s

Sposób 1. (z wykorzystaniem dokładnych wzorów Dopplera)

Wzory Dopplera na częstotliwość f1, którą rejestruje mikrofon M1 (głośnik zbliża się do niego), i f2, którą rejestruje mikrofon M2 (głośnik oddala się od niego):

1) f1=f0⋅vdvd−vf_1 = f_0\cdot\dfrac{v_d}{v_d - v}, f2=f0⋅vdvd+v⇒\quad f_2 = f_0\cdot\dfrac{v_d}{v_d + v} \quad\Rightarrow\quad 2) f1f2=vd+vvd−v\dfrac{f_1}{f_2} = \dfrac{v_d + v}{v_d - v}

gdzie v jest wartością prędkości, z jaką głośnik zbliża się do M1 i jednocześnie oddala od M2.

Ze związków falowych:

3) vd = f1λ1,  vd = f2λ2 ⇒ 4) f1f2=λ2λ1\dfrac{f_1}{f_2} = \dfrac{\lambda_2}{\lambda_1}

gdzie λ1 i λ2 są długościami fali dźwiękowej docierającej do M1 i do M2. Długości fal mierzymy na rysunku wzdłuż prostej l między powierzchniami falowymi (dokładniej – na 4 długościach); ich iloraz jest równy ilorazowi długości fal w rzeczywistości:

5) λ1 Rys≈3,2 cm4≈0,8 cm\lambda_{1\,Rys} \approx \dfrac{3{,}2\ \mathrm{cm}}{4} \approx 0{,}8\ \mathrm{cm}, λ2 Rys≈4,75 cm4≈1,2 cm\quad \lambda_{2\,Rys} \approx \dfrac{4{,}75\ \mathrm{cm}}{4} \approx 1{,}2\ \mathrm{cm}

6) λ2λ1=λ2 Rysλ1 Rys≈1,2 cm0,8 cm≈1,5\dfrac{\lambda_2}{\lambda_1} = \dfrac{\lambda_{2\,Rys}}{\lambda_{1\,Rys}} \approx \dfrac{1{,}2\ \mathrm{cm}}{0{,}8\ \mathrm{cm}} \approx 1{,}5

7) f1f2=λ2λ1≈1,5\dfrac{f_1}{f_2} = \dfrac{\lambda_2}{\lambda_1} \approx 1{,}5

8) 1,5≈vd+vvd−v⇒1,5vd−1,5v≈vd+v⇒0,5vd≈2,5v1{,}5 \approx \dfrac{v_d + v}{v_d - v} \quad\Rightarrow\quad 1{,}5v_d - 1{,}5v \approx v_d + v \quad\Rightarrow\quad 0{,}5v_d \approx 2{,}5v

9) v≈vd5⇒v \approx \dfrac{v_d}{5} \quad\Rightarrow\quad 10) v≈340 m/s5≈68 msv \approx \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{5} \approx 68\ \mathrm{\frac{m}{s}}

Sposób 2. (z wykorzystaniem przybliżonych wzorów Dopplera)

Z obrazu powierzchni falowych wynika, że prędkość głośnika jest znacznie mniejsza od prędkości dźwięku, więc można użyć przybliżonych wzorów Dopplera:

1) f1≈f0⋅(1+vvd)f_1 \approx f_0\cdot\left(1 + \dfrac{v}{v_d}\right), f2≈f0⋅(1−vvd)⇒\quad f_2 \approx f_0\cdot\left(1 - \dfrac{v}{v_d}\right) \quad\Rightarrow\quad 2) f1f2=vd+vvd−v\dfrac{f_1}{f_2} = \dfrac{v_d + v}{v_d - v}

Dalszy ciąg rozwiązania jak w sposobie 1.

Sposób 3. (bez użycia wzorów Dopplera)

Niech λ0 będzie długością fali emitowanej przez nieruchomy głośnik. Głośnik porusza się w kierunku M1, więc kolejna powierzchnia falowa wysłana w kierunku M1 po czasie jednego okresu jest bliżej poprzedniej o s = vT, a wysłana w kierunku M2 – dalej o s = vT:

1) λ1 = λ0 − vT,  λ2 = λ0 + vT ⇒ 2) λ1λ2=λ0−vTλ0+vT=1−vTλ01+vTλ0\dfrac{\lambda_1}{\lambda_2} = \dfrac{\lambda_0 - vT}{\lambda_0 + vT} = \dfrac{1 - \frac{vT}{\lambda_0}}{1 + \frac{vT}{\lambda_0}}

3) vd=λ0T⇒v_d = \dfrac{\lambda_0}{T} \quad\Rightarrow\quad 4) 1vd=Tλ0\dfrac{1}{v_d} = \dfrac{T}{\lambda_0}

5) λ1λ2=1−vvd1+vvd⇒\dfrac{\lambda_1}{\lambda_2} = \dfrac{1 - \frac{v}{v_d}}{1 + \frac{v}{v_d}} \quad\Rightarrow\quad 6) v=λ2λ1−1λ2λ1+1 vdv = \dfrac{\frac{\lambda_2}{\lambda_1} - 1}{\frac{\lambda_2}{\lambda_1} + 1}\,v_d

7) λ2λ1=λ2 Rysλ1 Rys≈1,2 cm0,8 cm≈1,5\dfrac{\lambda_2}{\lambda_1} = \dfrac{\lambda_{2\,Rys}}{\lambda_{1\,Rys}} \approx \dfrac{1{,}2\ \mathrm{cm}}{0{,}8\ \mathrm{cm}} \approx 1{,}5

v=1,5−11,5+1⋅340 ms=68 msv = \dfrac{1{,}5 - 1}{1{,}5 + 1}\cdot 340\ \mathrm{\frac{m}{s}} = 68\ \mathrm{\frac{m}{s}}

Schemat punktowania

4 pkt

poprawna metoda obliczenia prędkości głośnika oraz prawidłowy wynik liczbowy z jednostką v ≈ 68 m/s.

3 pkt

poprawna metoda wyprowadzenia oraz zapisanie związku 1,5≈vd+vvd−v1{,}5 \approx \frac{v_d + v}{v_d - v} (lub w postaci równoważnej z prawidłowo zidentyfikowanymi prędkościami), tzn.: wykorzystanie wzorów Dopplera (albo metody jak w sposobie 3. rozwiązania) z poprawnie zidentyfikowanymi częstotliwościami oraz zastosowanie związku falowego oraz obliczenie ilorazu częstotliwości odbieranych przez mikrofony na podstawie obrazu powierzchni falowych.

2 pkt

obliczenie ilorazu częstotliwości odbieranych przez mikrofony na podstawie obrazu powierzchni falowych i związku falowego: f1f2≈1,5\frac{f_1}{f_2} \approx 1{,}5

LUB

– poprawne wyprowadzenie wzoru λ2λ1=vd+vvd−v\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{v_d + v}{v_d - v} (lub równoważnego), tzn.: wykorzystanie wzorów Dopplera z poprawnie zidentyfikowanymi częstotliwościami oraz zastosowanie związku falowego albo zastosowanie metody jak w sposobie 3. rozwiązania.

1 pkt

zapisanie wzorów Dopplera z poprawnym zidentyfikowaniem f1 oraz f2

LUB

– wyprowadzenie lub zapisanie związku f1f2=λ2λ1\frac{f_1}{f_2} = \frac{\lambda_2}{\lambda_1} (lub równoważnego)

LUB

– obliczenie ilorazu długości fal na podstawie obrazu powierzchni falowych: λ2λ1≈1,5\frac{\lambda_2}{\lambda_1} \approx 1{,}5

LUB

– zapisanie wzorów na długości fali dźwiękowej w kierunku mikrofonów M1 i M2, np.: λ1 = λ0 − vT, λ2 = λ0 + vT.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Mierzenie długości fal na rysunku: λ₁ ≈ 0,8 cm, λ₂ ≈ 1,2 cm na Rysunku 1. Można również mierzyć na 4 długościach fal jednocześnie.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.