Zadanie 6.3, specimen 2023, fizyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne (szac.)Specimen 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Ustaloną masę gazu doskonałego poddano przemianie izotermicznej ze stanu początkowego A do stanu B, po czym gaz doprowadzono z powrotem do stanu A. Następnie przeprowadzono przemianę adiabatyczną tego gazu ze stanu A do stanu D, po której ponownie sprowadzono gaz do stanu A. W ostatniej części doświadczenia gaz poddano pewnej przemianie ze stanu A do stanu C. W przemianie A → C gaz osiągał ciśnienia niższe niż w przemianie izotermicznej i jednocześnie wyższe niż w przemianie adiabatycznej.

Na poniższym diagramie przedstawiono wykresy zależności ciśnienia p od objętości V gazu w trzech opisanych przemianach.

diagram p(V) na przerywanej siatce; oś pionowa p z podziałką 0, p1, 2p1, …, 6p1, oś pozioma V z podziałką 0, V1, 2V1, …, 6V1; z punktu A wychodzą trzy krzywe ze strzałkami, zakończone na pionowej linii 5V1 w punktach B (najwyżej), C i D (najniżej); na krzywej A→B zaznaczony punkt Y, w którym przecina ją przerywana prosta wychodząca z początku układu po przekątnej siatkiPowiększ
diagram p(V) na przerywanej siatce; oś pionowa p z podziałką 0, p1, 2p1, …, 6p1, oś pozioma V z podziałką 0, V1, 2V1, …, 6V1; z punktu A wychodzą trzy krzywe ze strzałkami, zakończone na pionowej linii 5V1 w punktach B (najwyżej), C i D (najniżej); na krzywej A→B zaznaczony punkt Y, w którym przecina ją przerywana prosta wychodząca z początku układu po przekątnej siatki

Polecenie

3 punkty

Wykaż, że w przemianie A → C gaz pobiera ciepło z otoczenia. Powołaj się na odpowiednie właściwości przemian i zapisz niezbędne zależności fizyczne uzasadniające to stwierdzenie.

Wskazówka: Porównaj przemianę A → C z przemianą A → D albo rozważ cykl kołowy A → C → D → A.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób 1. (wyjaśnienie słowne – porównanie przemiany A → C z przemianą A → D)

Spostrzeżenie 1. Gaz w stanie C ma większą temperaturę niż gaz w stanie D (na mocy równania stanu), więc ma też większą energię wewnętrzną (na mocy wzoru na energię wewnętrzną).

Wniosek 1. Końcowa energia wewnętrzna w przemianie A → C jest większa od końcowej energii wewnętrznej w przemianie A → D, czyli ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D.

Spostrzeżenie 2. Praca siły parcia w przemianie A → C jest większa od pracy siły parcia w przemianie A → D (na mocy porównania pól pod wykresami).

Spostrzeżenie 3. W przemianie adiabatycznej A → D zmiana energii wewnętrznej następuje tylko w formie pracy wykonanej przez siłę parcia (ciepło nie jest wymieniane z otoczeniem).

Wniosek 2. Utrata energii wewnętrznej w formie pracy w przemianie A → C jest większa od utraty energii wewnętrznej w przemianie A → D.

Wniosek końcowy. Skoro ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D, a ubytek energii w formie pracy w przemianie A → C jest większy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D, to w przemianie A → C musi być dodatkowo pobrana energia w postaci ciepła.

Sposób 2. (dowód algebraiczny – porównanie przemiany A → C z przemianą A → D)

Konwencja: energia tracona przez gaz ma znak ujemny. W przemianie A → C gaz się rozpręża (praca ujemna), a temperatura maleje, bo pAVA > pCVC:

1) −∣ΔUAC∣ = QAC − ∣WAC∣

W przemianie adiabatycznej A → D (rozprężanie, pAVA > pDVD, brak wymiany ciepła):

2) −∣ΔUAD∣ = 0 − ∣WAD∣

Temperatura w przemianie A → D spada bardziej niż w A → C (pDVD < pCVC), a pole pod wykresem A → C jest większe od pola pod A → D:

3) ∣ΔUAD∣ > ∣ΔUAC∣

4) ∣WAC∣ > ∣WAD∣

Odejmujemy stronami równania 1) i 2):

5) −∣ΔUAC∣ + ∣ΔUAD∣ = QAC − ∣WAC∣ + ∣WAD∣

(∣ΔUAD∣ − ∣ΔUAC∣) = QAC + (∣WAD∣ − ∣WAC∣)

Z 3) lewy nawias jest dodatni, z 4) prawy nawias jest ujemny: +∣X∣ = QAC − ∣Y∣, zatem QAC = ∣X∣ + ∣Y∣ > 0 – ciepło jest pobierane.

Sposób 3. (analiza cyklu A → C → D → A)

W cyklu C → D jest przemianą izochoryczną (WCD = 0), D → A przemianą adiabatyczną (QDA = 0), a ΔUACDA = 0:

0 = Wcałk + Qcałk

W A → C gaz się rozpręża (praca ujemna), w D → A jest sprężany (praca dodatnia), w C → D ciśnienie i temperatura maleją, więc gaz oddaje ciepło:

1) 0 = −∣WAC∣ + ∣WDA∣ + QAC − ∣QCD∣

2) QAC = ∣WAC∣ − ∣WDA∣ + ∣QCD∣

Z porównania pól pod wykresem p(V):

3) ∣WAC∣ > ∣WDA∣

4) QAC = ∣WAC∣ − ∣WDA∣ + ∣QCD∣ > 0 – ciepło w przemianie A → C jest pobierane.

Schemat punktowania

Sposób 1.:

3 pkt

poprawna metoda wykazania, że w przemianie A → C ciepło jest pobierane (oparta na porównaniu przemian A → C oraz A → D): poprawne porównanie ubytków energii wewnętrznych (lub energii wewnętrznych końcowych) oraz prac w obu przemianach, powołanie się na fakt, że w przemianie A → D nie ma wymiany ciepła oraz poprawne wnioskowanie o tym, że ciepło musi być pobrane.

2 pkt

zauważenie i zapisanie, że końcowa energia wewnętrzna w przemianie A → C jest większa od końcowej energii wewnętrznej w przemianie A → D (albo równoważnie, że ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D) oraz zauważenie i zapisanie, że praca siły parcia w przemianie A → C jest większa od pracy siły parcia w przemianie A → D.

1 pkt

zauważenie i zapisanie, że końcowa energia wewnętrzna w przemianie A → C jest większa od końcowej energii wewnętrznej w przemianie A → D

LUB

– zauważenie i zapisanie, że ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D

LUB

– zauważenie i zapisanie, że praca siły parcia w przemianie A → C jest większa od pracy siły parcia w przemianie A → D.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.:

3 pkt

poprawna metoda wykazania, że w przemianie A → C ciepło jest pobierane (oparta na porównaniu przemian A → C oraz A → D): zapisanie I zasady termodynamiki dla obu przemian, poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych oraz prac w obu przemianach, poprawne wykonanie odpowiednich przekształceń i wykazanie, że QAC > 0.

2 pkt

poprawne zapisanie I zasady termodynamiki dla przemian A → C oraz A → D (np. jak w równaniach 1) i 2)) – z uwzględnieniem konwencji znaków dla ciepła i pracy – oraz poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych i prac w przemianach A → C oraz A → D (np. jak w nierównościach 3) i 4)).

1 pkt

poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla przemian A → C oraz A → D (np. jak w równaniach 1) i 2))

LUB

– poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych i prac w przemianach A → C oraz A → D (np. jak w nierównościach 3) i 4))

LUB

– poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla jednej z przemian A → C albo A → D oraz poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych albo prac w przemianach A → C oraz A → D.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 3.:

3 pkt

poprawna metoda wykazania, że w przemianie A → C ciepło jest pobierane (oparta na analizie cyklu A → C → D → A): zapisanie I zasady termodynamiki dla cyklu A → C → D → A, poprawne porównanie prac w obu przemianach A → C i D → A, poprawne wykonanie odpowiednich przekształceń i wykazanie, że QAC > 0.

2 pkt

poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla cyklu A → C → D → A z uwzględnieniem konwencji znaków dla ciepła i pracy oraz z uwzględnieniem, że WCD = 0 (np. jak w równaniu 1) albo 2)) oraz poprawne porównanie prac w przemianach A → C i D → A (np. jak w nierówności 3)).

1 pkt

poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla cyklu A → C → D → A z uwzględnieniem, że WCD = 0

LUB

– poprawne porównanie prac w przemianach A → C i D → A (np. jak w nierówności 3)) oraz zapisanie, że WCD = 0.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.