Zadanie 6.3, specimen 2023, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Ustaloną masę gazu doskonałego poddano przemianie izotermicznej ze stanu początkowego A do stanu B, po czym gaz doprowadzono z powrotem do stanu A. Następnie przeprowadzono przemianę adiabatyczną tego gazu ze stanu A do stanu D, po której ponownie sprowadzono gaz do stanu A. W ostatniej części doświadczenia gaz poddano pewnej przemianie ze stanu A do stanu C. W przemianie A → C gaz osiągał ciśnienia niższe niż w przemianie izotermicznej i jednocześnie wyższe niż w przemianie adiabatycznej.
Na poniższym diagramie przedstawiono wykresy zależności ciśnienia p od objętości V gazu w trzech opisanych przemianach.
PowiększPolecenie
3 punktyWykaż, że w przemianie A → C gaz pobiera ciepło z otoczenia. Powołaj się na odpowiednie właściwości przemian i zapisz niezbędne zależności fizyczne uzasadniające to stwierdzenie.
Wskazówka: Porównaj przemianę A → C z przemianą A → D albo rozważ cykl kołowy A → C → D → A.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Sposób 1. (wyjaśnienie słowne – porównanie przemiany A → C z przemianą A → D)
Spostrzeżenie 1. Gaz w stanie C ma większą temperaturę niż gaz w stanie D (na mocy równania stanu), więc ma też większą energię wewnętrzną (na mocy wzoru na energię wewnętrzną).
Wniosek 1. Końcowa energia wewnętrzna w przemianie A → C jest większa od końcowej energii wewnętrznej w przemianie A → D, czyli ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D.
Spostrzeżenie 2. Praca siły parcia w przemianie A → C jest większa od pracy siły parcia w przemianie A → D (na mocy porównania pól pod wykresami).
Spostrzeżenie 3. W przemianie adiabatycznej A → D zmiana energii wewnętrznej następuje tylko w formie pracy wykonanej przez siłę parcia (ciepło nie jest wymieniane z otoczeniem).
Wniosek 2. Utrata energii wewnętrznej w formie pracy w przemianie A → C jest większa od utraty energii wewnętrznej w przemianie A → D.
Wniosek końcowy. Skoro ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D, a ubytek energii w formie pracy w przemianie A → C jest większy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D, to w przemianie A → C musi być dodatkowo pobrana energia w postaci ciepła.
Sposób 2. (dowód algebraiczny – porównanie przemiany A → C z przemianą A → D)
Konwencja: energia tracona przez gaz ma znak ujemny. W przemianie A → C gaz się rozpręża (praca ujemna), a temperatura maleje, bo pAVA > pCVC:
1) −∣ΔUAC∣ = QAC − ∣WAC∣
W przemianie adiabatycznej A → D (rozprężanie, pAVA > pDVD, brak wymiany ciepła):
2) −∣ΔUAD∣ = 0 − ∣WAD∣
Temperatura w przemianie A → D spada bardziej niż w A → C (pDVD < pCVC), a pole pod wykresem A → C jest większe od pola pod A → D:
3) ∣ΔUAD∣ > ∣ΔUAC∣
4) ∣WAC∣ > ∣WAD∣
Odejmujemy stronami równania 1) i 2):
5) −∣ΔUAC∣ + ∣ΔUAD∣ = QAC − ∣WAC∣ + ∣WAD∣
(∣ΔUAD∣ − ∣ΔUAC∣) = QAC + (∣WAD∣ − ∣WAC∣)
Z 3) lewy nawias jest dodatni, z 4) prawy nawias jest ujemny: +∣X∣ = QAC − ∣Y∣, zatem QAC = ∣X∣ + ∣Y∣ > 0 – ciepło jest pobierane.
Sposób 3. (analiza cyklu A → C → D → A)
W cyklu C → D jest przemianą izochoryczną (WCD = 0), D → A przemianą adiabatyczną (QDA = 0), a ΔUACDA = 0:
0 = Wcałk + Qcałk
W A → C gaz się rozpręża (praca ujemna), w D → A jest sprężany (praca dodatnia), w C → D ciśnienie i temperatura maleją, więc gaz oddaje ciepło:
1) 0 = −∣WAC∣ + ∣WDA∣ + QAC − ∣QCD∣
2) QAC = ∣WAC∣ − ∣WDA∣ + ∣QCD∣
Z porównania pól pod wykresem p(V):
3) ∣WAC∣ > ∣WDA∣
4) QAC = ∣WAC∣ − ∣WDA∣ + ∣QCD∣ > 0 – ciepło w przemianie A → C jest pobierane.
Schemat punktowania
Sposób 1.:
poprawna metoda wykazania, że w przemianie A → C ciepło jest pobierane (oparta na porównaniu przemian A → C oraz A → D): poprawne porównanie ubytków energii wewnętrznych (lub energii wewnętrznych końcowych) oraz prac w obu przemianach, powołanie się na fakt, że w przemianie A → D nie ma wymiany ciepła oraz poprawne wnioskowanie o tym, że ciepło musi być pobrane.
zauważenie i zapisanie, że końcowa energia wewnętrzna w przemianie A → C jest większa od końcowej energii wewnętrznej w przemianie A → D (albo równoważnie, że ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D) oraz zauważenie i zapisanie, że praca siły parcia w przemianie A → C jest większa od pracy siły parcia w przemianie A → D.
zauważenie i zapisanie, że końcowa energia wewnętrzna w przemianie A → C jest większa od końcowej energii wewnętrznej w przemianie A → D
LUB
– zauważenie i zapisanie, że ubytek energii wewnętrznej w przemianie A → C jest mniejszy od ubytku energii wewnętrznej w przemianie A → D
LUB
– zauważenie i zapisanie, że praca siły parcia w przemianie A → C jest większa od pracy siły parcia w przemianie A → D.
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 2.:
poprawna metoda wykazania, że w przemianie A → C ciepło jest pobierane (oparta na porównaniu przemian A → C oraz A → D): zapisanie I zasady termodynamiki dla obu przemian, poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych oraz prac w obu przemianach, poprawne wykonanie odpowiednich przekształceń i wykazanie, że QAC > 0.
poprawne zapisanie I zasady termodynamiki dla przemian A → C oraz A → D (np. jak w równaniach 1) i 2)) – z uwzględnieniem konwencji znaków dla ciepła i pracy – oraz poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych i prac w przemianach A → C oraz A → D (np. jak w nierównościach 3) i 4)).
poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla przemian A → C oraz A → D (np. jak w równaniach 1) i 2))
LUB
– poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych i prac w przemianach A → C oraz A → D (np. jak w nierównościach 3) i 4))
LUB
– poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla jednej z przemian A → C albo A → D oraz poprawne porównanie zmian energii wewnętrznych albo prac w przemianach A → C oraz A → D.
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 3.:
poprawna metoda wykazania, że w przemianie A → C ciepło jest pobierane (oparta na analizie cyklu A → C → D → A): zapisanie I zasady termodynamiki dla cyklu A → C → D → A, poprawne porównanie prac w obu przemianach A → C i D → A, poprawne wykonanie odpowiednich przekształceń i wykazanie, że QAC > 0.
poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla cyklu A → C → D → A z uwzględnieniem konwencji znaków dla ciepła i pracy oraz z uwzględnieniem, że WCD = 0 (np. jak w równaniu 1) albo 2)) oraz poprawne porównanie prac w przemianach A → C i D → A (np. jak w nierówności 3)).
poprawne zapisanie równania I zasady termodynamiki dla cyklu A → C → D → A z uwzględnieniem, że WCD = 0
LUB
– poprawne porównanie prac w przemianach A → C i D → A (np. jak w nierówności 3)) oraz zapisanie, że WCD = 0.
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.