Zadanie 3.3, specimen 2023, fizyka rozszerzona

3 pktobliczenioweśrednie (szac.)Specimen 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Ciało niebieskie N\mathcal{N} krąży wokół gwiazdy macierzystej G\mathcal{G} po orbicie eliptycznej. Długość półosi wielkiej tej orbity eliptycznej jest równa a = 6 au. Na rysunku poniżej przedstawiono położenia ciała, gdy przechodzi ono przez punkt P (perycentrum orbity) oraz gdy przechodzi ono przez punkt B. Prędkość ciała w punkcie P wynosi v⃗P\vec{v}_P. Odległość punktu P od środka gwiazdy jest równa rP, natomiast odległość punktu B od środka gwiazdy jest równa rB = 2rP. Długość boku kratki odpowiada umownej jednostce prędkości.

Do analizy zagadnienia przyjmij model zjawiska, w którym:

• ciało N\mathcal{N} traktujemy jako punkt materialny

• przyjmujemy, że ciało N\mathcal{N} oddziałuje jedynie z gwiazdą G\mathcal{G}

• przyjmujemy, że środek masy układu przypada w środku gwiazdy G\mathcal{G}.

orbita eliptyczna ciała N wokół gwiazdy G leżącej w ognisku; w perycentrum P pionowy wektor prędkości vP narysowany na kratce, poziomy odcinek rP od P do środka gwiazdy; punkt B na orbicie połączony ze środkiem gwiazdy przerywanym odcinkiem rB = 2rP, wokół punktu B kratka ustawiona wzdłuż i w poprzek tego odcinka; zaznaczona półoś wielka aPowiększ
orbita eliptyczna ciała N wokół gwiazdy G leżącej w ognisku; w perycentrum P pionowy wektor prędkości vP narysowany na kratce, poziomy odcinek rP od P do środka gwiazdy; punkt B na orbicie połączony ze środkiem gwiazdy przerywanym odcinkiem rB = 2rP, wokół punktu B kratka ustawiona wzdłuż i w poprzek tego odcinka; zaznaczona półoś wielka a

Polecenie

3 punkty

Masa gwiazdy G\mathcal{G} wynosi MG=2MSM_{\mathcal{G}} = 2M_{\mathcal{S}}, gdzie MSM_{\mathcal{S}} jest masą Słońca.

Oblicz okres obiegu ciała N\mathcal{N} dookoła gwiazdy G\mathcal{G}. Wynik podaj w latach ziemskich. Zapisz obliczenia.

Wskazówki: (1) Okres obiegu ciała po orbicie eliptycznej o półosi wielkiej a jest równy okresowi obiegu (dookoła tej samej masy) ciała po orbicie kołowej o promieniu r = a. (2) Obliczenia ułatwi wykorzystanie parametrów ruchu orbitalnego Ziemi (Z\mathcal{Z}) dookoła Słońca, przy założeniu, że ta orbita jest kołowa, a jej promień i okres obiegu wynoszą:

aZ=1 aua_{\mathcal{Z}} = 1\ \mathrm{au} oraz TZ=1 rokT_{\mathcal{Z}} = 1\ \mathrm{rok}.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

TN≈10,4 latT_{\mathcal{N}} \approx 10{,}4\ \mathrm{lat}

Zgodnie ze wskazówką (1) rozważamy hipotetyczne ciało C\mathcal{C} poruszające się po orbicie kołowej o promieniu r = a. Wtedy TC=TNT_{\mathcal{C}} = T_{\mathcal{N}}.

Sposób 1. (z wykorzystaniem parametrów ruchu orbitalnego Ziemi)

Krok 1. Siła grawitacji jest siłą dośrodkową:

mCvC2a=GmCMGa2m_{\mathcal{C}}\dfrac{v_{\mathcal{C}}^2}{a} = \dfrac{Gm_{\mathcal{C}}M_{\mathcal{G}}}{a^2}

Krok 2. Podstawiamy vC=2πaTCv_{\mathcal{C}} = \dfrac{2\pi a}{T_{\mathcal{C}}} i dzielimy obie strony przez mCm_{\mathcal{C}}:

(2πaTC)2a=GMGa2⇒4π2aTC2=GMGa2⇒TC=2πa3GMG\dfrac{\left(\frac{2\pi a}{T_{\mathcal{C}}}\right)^2}{a} = \dfrac{GM_{\mathcal{G}}}{a^2} \quad\Rightarrow\quad \dfrac{4\pi^2a}{T_{\mathcal{C}}^2} = \dfrac{GM_{\mathcal{G}}}{a^2} \quad\Rightarrow\quad T_{\mathcal{C}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{a^3}{GM_{\mathcal{G}}}}

Podobnie dla Ziemi: TZ=2πaZ3GMST_{\mathcal{Z}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{a_{\mathcal{Z}}^3}{GM_{\mathcal{S}}}}

TCTZ=a3MG⋅MSaZ3=(aaZ)3⋅MSMG\dfrac{T_{\mathcal{C}}}{T_{\mathcal{Z}}} = \sqrt{\dfrac{a^3}{M_{\mathcal{G}}}\cdot\dfrac{M_{\mathcal{S}}}{a_{\mathcal{Z}}^3}} = \sqrt{\left(\dfrac{a}{a_{\mathcal{Z}}}\right)^3\cdot\dfrac{M_{\mathcal{S}}}{M_{\mathcal{G}}}}

Krok 3. TC1 rok=63⋅12≈10,4⇒TC≈10,4 lat\dfrac{T_{\mathcal{C}}}{1\ \mathrm{rok}} = \sqrt{6^3\cdot\dfrac{1}{2}} \approx 10{,}4 \quad\Rightarrow\quad T_{\mathcal{C}} \approx 10{,}4\ \mathrm{lat}

Ponieważ TC=TNT_{\mathcal{C}} = T_{\mathcal{N}}, zatem TN≈10,4 latT_{\mathcal{N}} \approx 10{,}4\ \mathrm{lat}.

Sposób 2. (z wykorzystaniem masy Słońca i jednostki astronomicznej z tablic)

Kroki 1. i 2. jak w sposobie 1.: TC=2πa3GMGT_{\mathcal{C}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{a^3}{GM_{\mathcal{G}}}}

Krok 3. TC=2⋅3,142(6⋅1,50⋅1011 m)36,67⋅10−11 N⋅m2kg2⋅2⋅1,99⋅1030 kgT_{\mathcal{C}} = 2\cdot 3{,}142\sqrt{\dfrac{(6\cdot 1{,}50\cdot 10^{11}\ \mathrm{m})^3}{6{,}67\cdot 10^{-11}\ \mathrm{\frac{N\cdot m^2}{kg^2}}\cdot 2\cdot 1{,}99\cdot 10^{30}\ \mathrm{kg}}}

TC=6,28427,46⋅1014 s≈32,9⋅107 sT_{\mathcal{C}} = 6{,}284\sqrt{27{,}46\cdot 10^{14}}\ \mathrm{s} \approx 32{,}9\cdot 10^7\ \mathrm{s}

TC≈32,9⋅107 s3,6⋅103⋅2,4⋅101⋅3,65⋅102 srok≈1,04⋅101 lat≈10,4 latT_{\mathcal{C}} \approx \dfrac{32{,}9\cdot 10^7\ \mathrm{s}}{3{,}6\cdot 10^3\cdot 2{,}4\cdot 10^1\cdot 3{,}65\cdot 10^2\ \mathrm{\frac{s}{rok}}} \approx 1{,}04\cdot 10^1\ \mathrm{lat} \approx 10{,}4\ \mathrm{lat}

Sposób 3. (z wykorzystaniem wzoru na prędkość orbitalną)

Krok 1. vC=GMGav_{\mathcal{C}} = \sqrt{\dfrac{GM_{\mathcal{G}}}{a}} oraz vC=2πaTCv_{\mathcal{C}} = \dfrac{2\pi a}{T_{\mathcal{C}}}

Krok 2. 2πaTC=GMGa⇒4π2a2TC2=GMGa⇒TC=2πa3GMG\dfrac{2\pi a}{T_{\mathcal{C}}} = \sqrt{\dfrac{GM_{\mathcal{G}}}{a}} \quad\Rightarrow\quad \dfrac{4\pi^2a^2}{T_{\mathcal{C}}^2} = \dfrac{GM_{\mathcal{G}}}{a} \quad\Rightarrow\quad T_{\mathcal{C}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{a^3}{GM_{\mathcal{G}}}}

Krok 3. Okres obliczamy podobnie jak w sposobie 1. lub 2.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda obliczenia okresu obiegu ciała N\mathcal{N} dookoła gwiazdy G\mathcal{G} (np. jak w krokach 1.–3. przykładowych rozwiązań) oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką.

2 pkt

wyprowadzenie lub zapisanie jednego poprawnego wyrażenia (do którego zdający bezpośrednio podstawia wartości liczbowe albo na którym kończy rozwiązanie), z którego można bezpośrednio obliczyć okres obiegu pewnego ciała C\mathcal{C} dookoła gwiazdy G\mathcal{G} (po orbicie kołowej o promieniu r = a) jedynie na podstawie odpowiednich stałych, masy gwiazdy G\mathcal{G} oraz promienia orbity (np. zapisanie wyrażenia na TCT_{\mathcal{C}} jak w kroku 2. w sposobach 1.–3.)

LUB

– wyprowadzenie wyrażenia pozwalającego bezpośrednio obliczyć stosunek okresów TCT_{\mathcal{C}} (pewnego ciała C\mathcal{C} obiegającego gwiazdę G\mathcal{G} po orbicie kołowej o promieniu r = a) i TZT_{\mathcal{Z}} za pomocą tylko a, aZa_{\mathcal{Z}}, MGM_{\mathcal{G}} oraz MSM_{\mathcal{S}} (np. zapisanie wyrażenia na TCTZ\frac{T_{\mathcal{C}}}{T_{\mathcal{Z}}} jak w ostatnim etapie kroku 2. w sposobie 1.).

1 pkt

zapisanie relacji identyfikującej siłę grawitacji działającą na pewne ciało C\mathcal{C} (obiegające gwiazdę G\mathcal{G} po orbicie kołowej o promieniu r = a) jako siłę dośrodkową (lub relacji identyfikującej przyśpieszenie dośrodkowe jako przyśpieszenie grawitacyjne) oraz uwzględnienie wzorów na te siły (lub przyśpieszenia) (np. jak w kroku 1. w sposobie 1. lub w sposobie 2.)

LUB

– skorzystanie ze wzoru na prędkość orbitalną (pewnego ciała C\mathcal{C} obiegającego gwiazdę G\mathcal{G} po orbicie kołowej o promieniu r = a), łącznie z zastosowaniem wzoru na prędkość w ruchu jednostajnym po okręgu dla tej orbity (np. jak w kroku 1. w sposobie 3.).

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Można zastosować trzecie prawo Keplera lub bezpośrednio porównanie z parametrami orbity Ziemi. Alternatywnie: zastosowanie wzoru na prędkość orbitalną i wzoru na prędkość w ruchu po okręgu.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.