Zadanie 27, matura maj 2015, matematyka podstawowa
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
2 punktyWykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y prawdziwa jest nierówność 4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 0.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
I sposób rozwiązania
Nierówność 4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 0 przekształcamy w sposób równoważny
y2 + 4x2 − 8xy + 4y2 ≥ 0,
y2 + (2x − 2y)2 ≥ 0.
Ta nierówność jest prawdziwa dla dowolnych liczb rzeczywistych x i y, gdyż kwadrat każdej liczby jest nieujemny i suma kwadratów liczb nieujemnych również jest nieujemna. To kończy dowód.
II sposób rozwiązania
Nierówność 4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 0 możemy potraktować jak nierówność kwadratową z niewiadomą x lub – analogicznie – z niewiadomą y. Wyróżnik trójmianu stojącego po lewej stronie nierówności jest równy
Δ = (−8y)2 − 4 ⋅ 4 ⋅ (5y2) = −16y2 ≤ 0.
Stąd i z faktu, że współczynnik przy x2 trójmianu f(x) = 4x2 − 8xy + 5y2 jest dodatni wynika, że trójmian ten przyjmuje tylko wartości nieujemne. To kończy dowód.
III sposób rozwiązania
Dla dowolnych liczb rzeczywistych x, y prawdziwa jest nierówność x2 + y2 ≥ 2xy. Stąd wynika, że prawdziwa jest nierówność
4x2 + 4y2 ≥ 8xy, czyli 4x2 − 8xy + 4y2 ≥ 0.
Zatem, dla dowolnych liczb x, y mamy
4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 4x2 − 8xy + 4y2 ≥ 0.
To kończy dowód.
IV sposób rozwiązania
Gdy co najmniej jedna z liczb x, y jest równa 0, to nierówność 4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 0 jest prawdziwa, gdyż suma trzech liczb, z których co najmniej dwie są równe 0, a trzecia nieujemna, jest nieujemna.
Gdy liczby x, y są przeciwnych znaków, to xy < 0, więc −8xy > 0. Zatem nierówność 4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 0 jest prawdziwa, gdyż lewa jej strona jest sumą trzech liczb dodatnich.
Pozostaje wykazać prawdziwość nierówności w przypadku, gdy liczby x, y są tego samego znaku.
Zauważmy najpierw, że dla dowolnych liczb rzeczywistych x, y prawdziwa jest nierówność , czyli .
Wykażemy teraz prawdziwość nierówności
,
równoważnie
,
.
Skoro x i y są tego samego znaku, to xy > 0, więc dzieląc obie strony nierówności przez xy, otrzymujemy nierówność równoważną , co jest prawdą. To kończy dowód.
Schemat punktowania
Schemat oceniania I sposobu rozwiązania
przeprowadzenie pełnego dowodu.
zapisanie nierówności w postaci równoważnej y2 + (2x − 2y)2 ≥ 0 i poprzestanie na tym lub dalsze popełnianie błędów.
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania II sposobu rozwiązania
wyznaczenie wyróżnika trójmianu f(x) = 4x2 − 8xy + 5y2, zapisanie, że jest on niedodatni, i wyciągnięcie wniosku, że trójmian przyjmuje tylko wartości nieujemne.
wyznaczenie wyróżnika trójmianu f(x) = 4x2 − 8xy + 5y2: Δ = −16y2 i poprzestanie na tym lub dalsze popełnianie błędów.
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania III sposobu rozwiązania
przeprowadzenie pełnego dowodu.
zapisanie, że dla dowolnych liczb rzeczywistych x, y prawdziwe są nierówności 4x2 − 8xy + 5y2 ≥ 4x2 − 8xy + 4y2 oraz 4x2 + 4y2 ≥ 8xy (lub x2 + y2 ≥ 2xy).
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania IV sposobu rozwiązania
przeprowadzenie pełnego dowodu.
wykazanie prawdziwości nierówności w przypadku, gdy co najmniej jedna z liczb x, y jest równa 0, oraz w przypadku, gdy liczby x, y są przeciwnych znaków, a w przypadku, gdy x, y są tego samego znaku, zauważenie, że prawdziwa jest nierówność .
rozwiązanie, które nie spełnia kryteriów za 1 pkt, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Gdy zdający sprawdza jedynie prawdziwość nierówności dla konkretnych liczb x i y, to otrzymuje 0 punktów.
Uwaga ogólna: Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
Komentarz. Akceptujemy różne metody dowodu: użycie postaci kanonicznej, analizę wyróżnika, rozłożenie na sumę kwadratów. Jeśli student sprawdza jedynie przykłady liczbowe, otrzymuje 0 punktów.