Zadanie 11.3, matura czerwiec 2015, fizyka rozszerzona

1 pktotwarteśrednie (szac.)Czerwiec 2015

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Przyjmijmy, że rozkład masy w galaktyce jest sferycznie symetryczny, tzn. gęstość zależy tylko od odległości od środka galaktyki. W takim przypadku można wykazać, że na gwiazdę krążącą po orbicie kołowej wokół środka galaktyki (zob. ilustracja obok) działa tylko siła grawitacji pochodząca od materii zawartej wewnątrz sfery zawierającej orbitę gwiazdy i taka, jakby cała ta materia była skupiona w środku tej sfery.

fotografia galaktyki spiralnej z zaznaczonym białym okręgiem wokół jej środka i podpisem: orbita gwiazdyPowiększ
fotografia galaktyki spiralnej z zaznaczonym białym okręgiem wokół jej środka i podpisem: orbita gwiazdy

Prędkość v ciała 1 (np. gwiazdy) krążącego po orbicie kołowej wokół ciała 2 (np. jądra galaktyki) jest zależna od masy M ciała 2 i od odległości r między ciałami. Zależność ta wyraża się wzorem GM = v2r, gdzie G jest stałą grawitacji.

Polecenie

1 punkt

Informacja do zadań 11.3 i 11.4

Analizując rozkład masy w galaktyce na podstawie widocznych obiektów, możemy na podstawie podanego wzoru obliczyć prędkość v gwiazdy krążącej wokół jądra galaktyki po orbicie kołowej o promieniu r. Dla galaktyki M 33 otrzymano w ten sposób wykres zależności v od r – jeden z dwóch oznaczonych niżej jako 1 i 2. Drugi z wykresów przedstawia wyniki pomiarów prędkości gwiazd (wartości rzeczywiste).

dwa wykresy zależności v od r oznaczone 1 i 2, oś pionowa: v, km/s, oś pozioma: r, kiloparseki; źródło: E. Corbelli i P. Salucci, Monthly Notices of the Royal Astronomical SocietyPowiększ
dwa wykresy zależności v od r oznaczone 1 i 2, oś pionowa: v, km/s, oś pozioma: r, kiloparseki; źródło: E. Corbelli i P. Salucci, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

Rozbieżność między tymi dwoma wykresami jest uważana za dowód istnienia w galaktyce M 33 tzw. ciemnej materii – materii, której nie widzimy, ale która wpływa na ruch gwiazd, wywierając na nie siłę przyciągania.

Na ruch gwiazd wpływa nie tylko materia widoczna, lecz także niewidoczna (ciemna).

Biorąc ten fakt pod uwagę, rozstrzygnij, który z powyższych wykresów – 1 czy 2 – przedstawia rzeczywiste wartości prędkości gwiazd. Podaj i uzasadnij dokonany wybór.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Wykres 1.

Uzasadnienie, np.: obecność ciemnej materii w galaktyce powoduje, że prędkość gwiazdy v jest – zgodnie ze wzorem GM = v2r – większa od obliczonej po uwzględnieniu tylko masy widocznych obiektów.

Schemat punktowania

1 pkt

wybór wykresu 1 oraz uzasadnienie, np. obecność ciemnej materii w galaktyce powoduje, że prędkość gwiazdy v jest – zgodnie ze wzorem – większa od obliczonej po uwzględnieniu tylko masy widocznych obiektów.

0 pkt

brak odpowiedzi lub odpowiedź błędna.

Komentarz. Uczestnik powinien wykazać zrozumienie, że rozbieżność między przewidywaniami a pomiarami wskazuje na obecność dodatkowej masy. Wykres 2 utrzymuje wyższe prędkości dla dużych r niż przewiduje tylko widoczna materia.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.