Zadanie 11.3, matura czerwiec 2015, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Przyjmijmy, że rozkład masy w galaktyce jest sferycznie symetryczny, tzn. gęstość zależy tylko od odległości od środka galaktyki. W takim przypadku można wykazać, że na gwiazdę krążącą po orbicie kołowej wokół środka galaktyki (zob. ilustracja obok) działa tylko siła grawitacji pochodząca od materii zawartej wewnątrz sfery zawierającej orbitę gwiazdy i taka, jakby cała ta materia była skupiona w środku tej sfery.
PowiększPrędkość v ciała 1 (np. gwiazdy) krążącego po orbicie kołowej wokół ciała 2 (np. jądra galaktyki) jest zależna od masy M ciała 2 i od odległości r między ciałami. Zależność ta wyraża się wzorem GM = v2r, gdzie G jest stałą grawitacji.
Polecenie
1 punktInformacja do zadań 11.3 i 11.4
Analizując rozkład masy w galaktyce na podstawie widocznych obiektów, możemy na podstawie podanego wzoru obliczyć prędkość v gwiazdy krążącej wokół jądra galaktyki po orbicie kołowej o promieniu r. Dla galaktyki M 33 otrzymano w ten sposób wykres zależności v od r – jeden z dwóch oznaczonych niżej jako 1 i 2. Drugi z wykresów przedstawia wyniki pomiarów prędkości gwiazd (wartości rzeczywiste).
PowiększRozbieżność między tymi dwoma wykresami jest uważana za dowód istnienia w galaktyce M 33 tzw. ciemnej materii – materii, której nie widzimy, ale która wpływa na ruch gwiazd, wywierając na nie siłę przyciągania.
Na ruch gwiazd wpływa nie tylko materia widoczna, lecz także niewidoczna (ciemna).
Biorąc ten fakt pod uwagę, rozstrzygnij, który z powyższych wykresów – 1 czy 2 – przedstawia rzeczywiste wartości prędkości gwiazd. Podaj i uzasadnij dokonany wybór.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Wykres 1.
Uzasadnienie, np.: obecność ciemnej materii w galaktyce powoduje, że prędkość gwiazdy v jest – zgodnie ze wzorem GM = v2r – większa od obliczonej po uwzględnieniu tylko masy widocznych obiektów.
Schemat punktowania
wybór wykresu 1 oraz uzasadnienie, np. obecność ciemnej materii w galaktyce powoduje, że prędkość gwiazdy v jest – zgodnie ze wzorem – większa od obliczonej po uwzględnieniu tylko masy widocznych obiektów.
brak odpowiedzi lub odpowiedź błędna.
Komentarz. Uczestnik powinien wykazać zrozumienie, że rozbieżność między przewidywaniami a pomiarami wskazuje na obecność dodatkowej masy. Wykres 2 utrzymuje wyższe prędkości dla dużych r niż przewiduje tylko widoczna materia.