Zadanie 1.2, matura czerwiec 2024, fizyka rozszerzona

4 pktobliczenioweśrednie (szac.)Czerwiec 2024

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Deseczka z wycięciami, w których umieszczono trzy jednakowe monety: M1, M2, M3, obraca się ze stałą prędkością kątową ω po poziomej powierzchni blatu stołu wokół osi obrotu, przechodzącej przez punkt O. W wyniku tego obrotu torami ruchów środków tych monet są okręgi o wspólnym środku O.

Masy monet są jednakowe i równe m:

m1 = m2 = m3 = m

Odległości środków monet M1, M2, M3 od osi obrotu oznaczymy – odpowiednio – jako: r1, r2, r3 (zobacz rysunek). Stosunki tych odległości wynoszą r1 : r2 : r3 = 1 : 2 : 3, to znaczy:

r1r2=12orazr1r3=13orazr2r3=23\dfrac{r_1}{r_2} = \dfrac{1}{2} \qquad \text{oraz} \qquad \dfrac{r_1}{r_3} = \dfrac{1}{3} \qquad \text{oraz} \qquad \dfrac{r_2}{r_3} = \dfrac{2}{3}

Rysunek

deseczka z trzema monetami w wycięciach (od lewej M3, M2, M1), na prawym końcu deseczki punkt O na osi obrotu i zakrzywiona strzałka kierunku obrotu; zaznaczone odległości r1, r2, r3 środków monet M1, M2, M3 od osi obrotuPowiększ
deseczka z trzema monetami w wycięciach (od lewej M3, M2, M1), na prawym końcu deseczki punkt O na osi obrotu i zakrzywiona strzałka kierunku obrotu; zaznaczone odległości r1, r2, r3 środków monet M1, M2, M3 od osi obrotu

Ruch deseczki i monet rozpatrujemy w inercjalnym układzie odniesienia związanym z ziemią, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym.

Polecenie

4 punkty

Obracająca się deseczka została nagle zatrzymana, wskutek czego monety wypadły z wycięć i poruszały się dalej po stole wzdłuż linii prostych. Rozważamy ruch postępowy monet od chwili zatrzymania się deseczki do chwili zatrzymania się ostatniej monety na stole. W tym czasie monety M1, M2 i M3 przebyły drogi równe odpowiednio: s1, s2 i s3.

Przyjmij, że współczynnik tarcia kinetycznego o stół jest taki sam dla wszystkich monet oraz że monety nie obracały się podczas tego ruchu.

Oblicz s1 : s2 : s3. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

s1 : s2 : s3 = 1 : 4 : 9

Sposób 1. (II zasada dynamiki i kinematyka)

Siła wypadkowa działająca na monetę od momentu zatrzymania się deseczki jest równa sile tarcia:

miai = Ti → miai = μmig → ai = μg

Przyśpieszenie każdej z monet jest takie samo: a1 = a2 = a3 = μg = a

Kinematyczne równanie ruchu jednostajnie opóźnionego z wyeliminowanym czasem: vi2 = 2aisi → vi2 = 2asi

Stąd proporcja: s1 : s2 : s3 = v12 : v22 : v32

Prędkość liniowa monety: vi = ωri

Zatem: s1 : s2 : s3 = r12 : r22 : r32 = 12 : 22 : 32 = 1 : 4 : 9

Sposób 2. (praca siły wypadkowej i zmiana energii kinetycznej)

Siła wypadkowa działająca na monetę jest równa sile tarcia:

ΔEkin = −Ti ⋅ si oraz Ti = μmig oraz vk i = 0

0−12mivi2=−μmig⋅si  →  12mivi2=μmig⋅si0 - \tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = -\mu m_ig \cdot s_i \;\rightarrow\; \tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = \mu m_ig \cdot s_i

Stąd: vi2 = 2μg ⋅ si, czyli vi2 ∝ si, więc s1 : s2 : s3 = v12 : v22 : v32

Prędkość liniowa monety: vi = ωri

Zatem: s1 : s2 : s3 = r12 : r22 : r32 = 12 : 22 : 32 = 1 : 4 : 9

Schemat punktowania

Sposób 1.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia stosunku dróg oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego.

3 pkt

spełnienie warunku opisanego w pierwszym lub drugim kryterium za 2 pkt oraz zapisanie stosunku dróg jako odpowiedniego stosunku prędkości, oraz powiązanie prędkości liniowej i-tej monety z prędkością kątową deseczki i odległością od osi obrotu, np. vi2 = 2asi oraz s1 : s2 : s3 = v12 : v22 : v32 oraz vi = ωri.

2 pkt

zapisanie kinematycznego równania ruchu jednostajnie opóźnionego z wyeliminowanym czasem, wiążącego prędkość początkową i-tej monety, drogę jaką przebyła i przyśpieszenie oraz zapisanie II zasady dynamiki z uwzględnieniem wzoru na siłę tarcia (albo zapisanie od razu wartości przyśpieszenia), np. (vi2 = 2aisi oraz miai = μmig) albo (vi2 = 2aisi oraz ai = μg)

LUB

– zapisanie kinematycznego równania ruchu jednostajnie opóźnionego z wyeliminowanym czasem, wiążącego prędkość początkową i-tej monety, drogę jaką przebyła i przyśpieszenie oraz zapisanie/wyrażenie faktu (słownie lub symbolem), że przyśpieszenie każdej z monet jest takie samo, np. vi2 = 2aisi oraz ai = a

LUB

– powiązanie prędkości liniowej i-tej monety z prędkością kątową deseczki i odległością od osi obrotu oraz wyrażenie stosunku prędkości poprzez stosunek tych odległości, np. vi = ωri oraz v1 : v2 : v3 = 1 : 2 : 3.

1 pkt

powiązanie prędkości liniowej i-tej monety z prędkością kątową deseczki i odległością od osi obrotu, np. vi = ωri

LUB

– zapisanie kinematycznego równania ruchu jednostajnie opóźnionego z wyeliminowanym czasem, wiążącego prędkość początkową i-tej monety, drogę jaką przebyła i przyśpieszenie, np. vi2 = 2aisi (w tym kryterium nie wymaga się stwierdzenia/zapisów, że przyśpieszenie każdej z monet jest takie samo)

LUB

– zapisanie II zasady dynamiki z uwzględnieniem wzoru na siłę tarcia albo zapisanie od razu wartości przyśpieszenia, np. miai = μmig albo ai = μg

LUB

– zapisanie słownie, że przyśpieszenie każdej z monet ma tę samą wartość (nie jest wymagane uzasadnienie).

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia stosunku dróg oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego.

3 pkt

spełnienie warunku opisanego w pierwszym lub drugim kryterium za 2 pkt oraz zapisanie stosunku dróg jako odpowiedniego stosunku prędkości, oraz powiązanie prędkości liniowej i-tej monety z prędkością kątową deseczki i odległością od osi obrotu, np. vi2 = 2asi oraz s1 : s2 : s3 = v12 : v22 : v32 oraz vi = ωri.

2 pkt

zapisanie związku między pracą siły wypadkowej a zmianą energii kinetycznej monety oraz wykorzystanie wzoru na pracę i energię kinetyczną, oraz identyfikacja siły wypadkowej działającej na monetę jako siły tarcia, oraz zastosowanie wzoru na siłę tarcia, np. (12mivi2=Ti⋅si\tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = T_i \cdot s_i oraz Ti = μmig) albo 12mivi2=μmig⋅si\tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = \mu m_ig \cdot s_i

LUB

– zapisanie związku między pracą siły wypadkowej a zmianą energii kinetycznej monety oraz wykorzystanie wzoru na pracę i energię kinetyczną, oraz identyfikacja siły wypadkowej działającej na monetę jako siły tarcia, oraz zapisanie/wyrażenie faktu (słownie lub symbolem), że siła tarcia działająca na każdą z monet jest taka sama, np. 12mivi2=Ti⋅si\tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = T_i \cdot s_i oraz Ti = T

LUB

– powiązanie prędkości liniowej i-tej monety z prędkością kątową deseczki i odległością od osi obrotu oraz wyrażenie stosunku prędkości poprzez stosunek tych odległości, np. vi = ωri oraz v1 : v2 : v3 = 1 : 2 : 3.

1 pkt

powiązanie prędkości liniowej i-tej monety z prędkością kątową deseczki i odległością od osi obrotu, np. vi = ωri

LUB

– zapisanie związku między pracą siły wypadkowej a zmianą energii kinetycznej monety (bez konieczności identyfikacji siły wypadkowej jako siły tarcia) oraz wykorzystanie wzoru na pracę i energię kinetyczną, np. 12mivi2=Fw i⋅si\tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = F_{w\,i} \cdot s_i albo 12mivi2=miai⋅si\tfrac{1}{2}m_iv_i^2 = m_ia_i \cdot s_i (w tym kryterium nie wymaga się stwierdzenia/zapisów, że przyśpieszenie każdej z monet jest takie samo lub że siła wypadkowa działająca na każdą z monet jest taka sama)

LUB

– identyfikacja siły wypadkowej działającej na monetę jako siły tarcia oraz zastosowanie wzoru na siłę tarcia, np. Fw i = Ti = μmig

LUB

– zapisanie słownie, że siła tarcia działająca na każdą z monet lub przyśpieszenie każdej z monet ma tę samą wartość (nie jest wymagane uzasadnienie).

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Klucz podaje dwie metody rozwiązania: przez dynamikę (acceleration) lub przez energię (work-energy theorem). Obie prowadzą do tego samego wyniku.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.