Zadanie 4.2, matura maj 2024, fizyka rozszerzona

4 pktobliczenioweśrednie 43%Maj 2024

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Ambulans z włączoną syreną dźwiękową jedzie wzdłuż prostego odcinka drogi. Przez pewien czas porusza się wzdłuż prostej pomiędzy obserwatorami B\mathcal{B} oraz A\mathcal{A}, którzy stoją przy drodze (zobacz rysunek poniżej). Prędkość ambulansu oznaczymy jako v⃗\vec{v}.

Do obserwatora A\mathcal{A}, do którego zbliża się ambulans, dociera dźwięk o długości fali λA.

Do obserwatora B\mathcal{B}, od którego oddala się ambulans, dociera dźwięk o długości fali λB.

prosty odcinek drogi, na nim ambulans z wektorem prędkości v skierowanym w prawo; przy lewym końcu drogi obserwator B, przy prawym obserwator APowiększ
prosty odcinek drogi, na nim ambulans z wektorem prędkości v skierowanym w prawo; przy lewym końcu drogi obserwator B, przy prawym obserwator A

Przyjmij model zjawiska, w którym częstotliwość dźwięku wytwarzanego przez głośnik syreny ambulansu (źródło dźwięku) była stała i wynosiła f0 (tzn. membrana głośnika syreny drgała z częstotliwością f0). Pomiń inne źródła dźwięku.

Polecenie

4 punkty

Przez pewien czas ambulans poruszał się ruchem jednostajnym prostoliniowym pomiędzy obserwatorami B\mathcal{B} oraz A\mathcal{A}. Wtedy iloraz długości fal dźwięku rejestrowanego przez tych obserwatorów wynosił:

λBλA=1,2\frac{\lambda_B}{\lambda_A} = 1{,}2

Prędkość dźwięku w powietrzu ma wartość vd = 340 m/s.

Oblicz v – wartość prędkości ambulansu. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

v ≈ 31 m/s

Sposób 1. (z wykorzystaniem dokładnych wzorów Dopplera)

Częstotliwość rejestrowana przez A\mathcal{A} (ambulans się zbliża) i przez B\mathcal{B} (ambulans się oddala):

fA=f0⋅vdvd−vf_A = f_0\cdot\frac{v_d}{v_d - v}, fB=f0⋅vdvd+vf_B = f_0\cdot\frac{v_d}{v_d + v} → fAfB=vd+vvd−v\frac{f_A}{f_B} = \frac{v_d + v}{v_d - v}

Prędkość dźwięku nie zależy od ruchu źródła, więc ze związku falowego: vd = fAλA = fBλB → fAfB=λBλA=1,2\frac{f_A}{f_B} = \frac{\lambda_B}{\lambda_A} = 1{,}2

1,2=vd+vvd−v1{,}2 = \frac{v_d + v}{v_d - v} → 1,2vd − 1,2v = vd + v → 0,2vd = 2,2v

v=vd11=340 m/s11≈30,9 m/s≈31 m/sv = \frac{v_d}{11} = \frac{340\ \mathrm{m/s}}{11} \approx 30{,}9\ \mathrm{m/s} \approx 31\ \mathrm{m/s}

Sposób 2. (z wykorzystaniem przybliżonych wzorów Dopplera)

fA≈f0⋅(1+vvd)f_A \approx f_0\cdot\left(1 + \frac{v}{v_d}\right), fB≈f0⋅(1−vvd)f_B \approx f_0\cdot\left(1 - \frac{v}{v_d}\right) → fAfB=vd+vvd−v\frac{f_A}{f_B} = \frac{v_d + v}{v_d - v}; dalej jak w sposobie 1.

Sposób 3. (bez użycia wzorów Dopplera)

λ0 – długość fali emitowanej przez nieruchomą syrenę. W czasie jednego okresu ambulans przesuwa się o s = vT, więc:

λA = λ0 − vT, λB = λ0 + vT, a ze związku falowego λ0 = vdT

λBλA=vdT+vTvdT−vT=vd+vvd−v\frac{\lambda_B}{\lambda_A} = \frac{v_dT + vT}{v_dT - vT} = \frac{v_d + v}{v_d - v} → v=λBλA−1λBλA+1vd=1,2−11,2+1⋅340 m/s≈31 m/sv = \frac{\frac{\lambda_B}{\lambda_A} - 1}{\frac{\lambda_B}{\lambda_A} + 1}v_d = \frac{1{,}2 - 1}{1{,}2 + 1}\cdot 340\ \mathrm{m/s} \approx 31\ \mathrm{m/s}

Sposób 3a. (metoda „mieszana”)

∣Δf∣f0≈vvd\frac{|\Delta f|}{f_0} \approx \frac{v}{v_d} oraz ∣Δf∣f0≈∣Δλ∣λ0\frac{|\Delta f|}{f_0} \approx \frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0} → ∣Δλ∣λ0≈vvd\frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0} \approx \frac{v}{v_d}

λA = λ0 − ∣Δλ∣, λB = λ0 + ∣Δλ∣; z warunku zadania 1,2=λ0+∣Δλ∣λ0−∣Δλ∣1{,}2 = \frac{\lambda_0 + |\Delta\lambda|}{\lambda_0 - |\Delta\lambda|} → ∣Δλ∣λ0=111\frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0} = \frac{1}{11}

v≈111⋅340 m/s≈31 m/sv \approx \frac{1}{11}\cdot 340\ \mathrm{m/s} \approx 31\ \mathrm{m/s}

Schemat punktowania

4 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości prędkości ambulansu oraz prawidłowy wynik liczbowy z jednostką: v ≈ 31 m/s

3 pkt

poprawna metoda wyprowadzenia i zapisanie jednego równania, z którego można bezpośrednio wyznaczyć wartość prędkości ambulansu – metoda zawiera: wykorzystanie wzorów Dopplera (albo metody jak w sposobie 3. rozwiązania) z poprawnie zidentyfikowanymi częstotliwościami oraz zastosowanie związku falowego, oraz wykorzystanie warunku zadania, np. 1,2=vd+vvd−v1{,}2 = \frac{v_d + v}{v_d - v} albo 111=vvd\frac{1}{11} = \frac{v}{v_d}

2 pkt

zapisanie wzorów Dopplera z poprawnym zidentyfikowaniem fA, fB (albo Δf, f0), v, vd oraz wyprowadzenie ze związku falowego (lub zapisanie bez wyprowadzenia) adekwatnych zależności między częstotliwościami a długościami fal, np. (fA=f0⋅vdvd−vf_A = f_0\cdot\frac{v_d}{v_d - v}, fB=f0⋅vdvd+vf_B = f_0\cdot\frac{v_d}{v_d + v} lub fA≈f0⋅(1+vvd)f_A \approx f_0\cdot\left(1 + \frac{v}{v_d}\right), fB≈f0⋅(1−vvd)f_B \approx f_0\cdot\left(1 - \frac{v}{v_d}\right)) oraz fAfB=λBλA\frac{f_A}{f_B} = \frac{\lambda_B}{\lambda_A}, albo ∣Δf∣f0≈vvd\frac{|\Delta f|}{f_0} \approx \frac{v}{v_d} oraz ∣Δf∣f0≈∣Δλ∣λ0\frac{|\Delta f|}{f_0} \approx \frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0}, albo (bezpośrednie zapisanie wzorów Dopplera z długościami fal) λA=λ0⋅(1−vvd)\lambda_A = \lambda_0\cdot\left(1 - \frac{v}{v_d}\right), λB=λ0⋅(1+vvd)\lambda_B = \lambda_0\cdot\left(1 + \frac{v}{v_d}\right) lub λA≈λ0⋅vdvd+v\lambda_A \approx \lambda_0\cdot\frac{v_d}{v_d + v}, λB≈λ0⋅vdvd−v\lambda_B \approx \lambda_0\cdot\frac{v_d}{v_d - v} lub ∣Δλ∣λ0≈vvd\frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0} \approx \frac{v}{v_d}

LUB

– zapisanie wzorów na długości fal dźwiękowych docierających do A\mathcal{A} i B\mathcal{B} oraz zastosowanie związku falowego między okresem, długością fali w układzie źródła i prędkością dźwięku, np. (λA = λ0 − vT, λB = λ0 + vT) oraz vd=λ0Tv_d = \frac{\lambda_0}{T}

LUB

– poprawne wyprowadzenie wartości wyrażenia ∣Δλ∣λ0\frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0}, np. (λA = λ0 − ∣Δλ∣, λB = λ0 + ∣Δλ∣) oraz λBλA=1,2\frac{\lambda_B}{\lambda_A} = 1{,}2 → ∣Δλ∣λ0=111\frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0} = \frac{1}{11}

1 pkt

zapisanie wzorów Dopplera z poprawnym zidentyfikowaniem fA, fB (albo Δf, f0), v i vd, np. fA=f0⋅vdvd−vf_A = f_0\cdot\frac{v_d}{v_d - v}, fB=f0⋅vdvd+vf_B = f_0\cdot\frac{v_d}{v_d + v} albo fA≈f0⋅(1+vvd)f_A \approx f_0\cdot\left(1 + \frac{v}{v_d}\right), fB≈f0⋅(1−vvd)f_B \approx f_0\cdot\left(1 - \frac{v}{v_d}\right) albo ∣Δf∣f0≈vvd\frac{|\Delta f|}{f_0} \approx \frac{v}{v_d}

LUB

– wyprowadzenie ze związku falowego (lub zapisanie bez wyprowadzenia) zależności między częstotliwościami a długościami fal: fAfB=λBλA\frac{f_A}{f_B} = \frac{\lambda_B}{\lambda_A} albo ∣Δf∣f0≈∣Δλ∣λ0\frac{|\Delta f|}{f_0} \approx \frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0}

LUB

– zapisanie wzorów na długości fal dźwiękowych docierających do A\mathcal{A} i B\mathcal{B}, jako odpowiednio różnicy i sumy długości fali źródła spoczywającego i drogi przebytej przez źródło w czasie okresu, np. λA = λ0 − vT, λB = λ0 + vT

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi dodatkowe

1. Dotyczy rozwiązania sposobem 3a). Jeżeli zdający przyjmie błędną (lub błędnie obliczy) wartość ilorazu ∣Δλ∣λ0\frac{|\Delta\lambda|}{\lambda_0} i konsekwentnie doprowadzi rozwiązanie zadania do końca, to może otrzymać co najwyżej 3 pkt.

2. Jeżeli z zapisów zdającego jednoznacznie wynika, że przyjął przeciwny zwrot ruchu ambulansu oraz wszystkie dalsze zależności są zgodne z tym założeniem, oraz doprowadza konsekwentnie rozwiązanie do końca, to otrzymuje 3 pkt.

Komentarz. Dotyczy rozwiązania metodą mieszaną: jeżeli zdający przyjmie błędną wartość ilorazu ∣Δλ∣/λ0 i konsekwentnie doprowadzi rozwiązanie do końca, może otrzymać co najwyżej 3 pkt. Jeżeli z zapisów wynika, że przyjął przeciwny zwrot ruchu ambulansu oraz wszystkie dalsze zależności są zgodne z tym założeniem i konsekwentnie prowadzi do końca, otrzymuje 3 pkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.