Zadanie 2.2, matura maj 2024, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne 17%Maj 2024

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Jednorodny walec o masie m = 10 kg i promieniu R był ciągnięty siłą o wartości F = 30 N po płaskiej poziomej powierzchni. Siła F⃗\vec{F} była przyłożona poziomo do uchwytu i prostopadle do osi obrotu walca (zobacz rysunki 1.–3.).

Do analizy zagadnienia przyjmij model zjawiska, w którym:

• walec toczył się bez poślizgu

• w kierunku poziomym na walec działały tylko: stała siła tarcia statycznego T⃗\vec{T} oraz siła F⃗\vec{F}

• siła tarcia T⃗\vec{T} między walcem a powierzchnią nie osiągnęła wartości maksymalnej

• pomijamy inne (tzn. oprócz tarcia statycznego) opory ruchu

• moment bezwładności walca względem jego osi obrotu – będącej osią symetrii walca – wyraża się wzorem: I0=12mR2I_0 = \frac{1}{2}mR^2

• ruch walca rozpatrujemy w inercjalnym układzie odniesienia związanym z ziemią, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym

• pomijamy masę osi obrotu walca i masę jej uchwytu.

Rysunek 1. (widok z perspektywy)

walec leżący na poziomej płaszczyźnie, przez jego środek przechodzi oś obrotu, której końce łączy prostokątny uchwyt; do uchwytu przyłożona pozioma siła F prostopadła do osi; obok wektor g skierowany w dółPowiększ
walec leżący na poziomej płaszczyźnie, przez jego środek przechodzi oś obrotu, której końce łączy prostokątny uchwyt; do uchwytu przyłożona pozioma siła F prostopadła do osi; obok wektor g skierowany w dół

Rysunek 2. (widok z boku)

walec widziany z boku jako koło na poziomym podłożu, od środka koła biegnie poziomo uchwyt, na którego końcu działa siła F skierowana poziomo; obok wektor g skierowany w dółPowiększ
walec widziany z boku jako koło na poziomym podłożu, od środka koła biegnie poziomo uchwyt, na którego końcu działa siła F skierowana poziomo; obok wektor g skierowany w dół

Rysunek 3. (widok z góry)

walec widziany z góry jako prostokąt, przez który przechodzi oś obrotu; końce osi łączy prostokątna ramka uchwytu, do której przyłożona jest siła F prostopadła do osi obrotuPowiększ
walec widziany z góry jako prostokąt, przez który przechodzi oś obrotu; końce osi łączy prostokątna ramka uchwytu, do której przyłożona jest siła F prostopadła do osi obrotu

Polecenie

3 punkty

Oblicz wartość przyśpieszenia (liniowego) środka masy walca. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a = 2 m/s2

Sposób 1. (zastosowanie zasad dynamiki)

Na walec w kierunku poziomym działają siła tarcia statycznego T⃗\vec{T} oraz siła F⃗\vec{F}; siła tarcia ma niezerowy moment względem osi obrotu walca. Równania z II zasady dynamiki dla ruchu postępowego i obrotowego (względem osi symetrii):

ma = F − T oraz I0ϵ = RT

Związek a = ϵR (toczenie bez poślizgu) i wzór na moment bezwładności:

12mR2⋅aR=RT\frac{1}{2}mR^2\cdot\frac{a}{R} = RT → 12ma=T\frac{1}{2}ma = T

ma=F−12mama = F - \frac{1}{2}ma → 32ma=F\frac{3}{2}ma = F → a=2F3ma = \frac{2F}{3m}

a=23⋅30 N10 kg=2 m/s2a = \frac{2}{3}\cdot\frac{30\ \mathrm{N}}{10\ \mathrm{kg}} = 2\ \mathrm{m/s^2}

Sposób 2. (zastosowanie metody chwilowej osi obrotu)

Chwilowa oś obrotu zawiera odcinek styczności walca z podłożem; moment siły tarcia względem tej osi jest równy zero, a siła F⃗\vec{F} przyłożona do środka masy ma ramię R:

Ichwϵ = FR

Z twierdzenia Steinera: Ichw=I0+mR2=12mR2+mR2=32mR2I_{chw} = I_0 + mR^2 = \frac{1}{2}mR^2 + mR^2 = \frac{3}{2}mR^2

32mR2⋅aR=FR\frac{3}{2}mR^2\cdot\frac{a}{R} = FR → 32ma=F\frac{3}{2}ma = F → a=2F3m=2 m/s2a = \frac{2F}{3m} = 2\ \mathrm{m/s^2}

Sposób 3. (zastosowanie twierdzenia o pracy sił i momentów sił)

Twierdzenie o pracy siły wypadkowej i zmianie energii kinetycznej ruchu postępowego: (F−T)s=12mv2(F - T)s = \frac{1}{2}mv^2

Twierdzenie o pracy wypadkowego momentu sił i zmianie energii kinetycznej ruchu obrotowego: RT⋅α=12I0ω2RT\cdot\alpha = \frac{1}{2}I_0\omega^2 → Ts=12I0ω2Ts = \frac{1}{2}I_0\omega^2

Po dodaniu stronami (prace siły tarcia statycznego i jej momentu się znoszą):

Fs=12mv2+12I0ω2=12mv2+12⋅12mR2(vR)2=34mv2Fs = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_0\omega^2 = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}\cdot\frac{1}{2}mR^2\left(\frac{v}{R}\right)^2 = \frac{3}{4}mv^2

Ruch jednostajnie przyśpieszony bez prędkości początkowej: v2 = 2as

Fs=34m⋅2asFs = \frac{3}{4}m\cdot 2as → a=2F3m=2 m/s2a = \frac{2F}{3m} = 2\ \mathrm{m/s^2}

Schemat punktowania

Sposób 1.

3 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości przyśpieszenia liniowego walca oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: a = 2 m/s2

2 pkt

poprawne zapisanie równania ruchu wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego walca oraz zapisanie równania ruchu wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego walca, oraz uwzględnienie wartości F i T sił F⃗\vec{F}, T⃗\vec{T} w obu równaniach ruchu, oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym a przyśpieszeniem kątowym walca, np. ma = F − T oraz I⋅aR=RTI\cdot\frac{a}{R} = RT

1 pkt

poprawne zapisanie równania ruchu wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego walca oraz zapisanie równania ruchu wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego walca względem osi symetrii, oraz zapisanie wartości siły wypadkowej jako Fw = F − T lub zapisanie wzoru na moment siły tarcia M = RT, np. ma = F − T oraz Iϵ = M, albo ma = Fw oraz Iϵ = RT

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.

3 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości przyśpieszenia liniowego walca oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: a = 2 m/s2

2 pkt

poprawne zapisanie równania ruchu (z uwzględnieniem siły F⃗\vec{F}) wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego walca względem chwilowej osi obrotu oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym a przyśpieszeniem kątowym walca, oraz uwzględnienie związku między momentem bezwładności walca względem chwilowej osi obrotu a I0, np. IchwaR=RFI_{chw}\frac{a}{R} = RF oraz Ichw = I0 + mR2

1 pkt

poprawne zapisanie równania ruchu (z uwzględnieniem wzoru na moment siły) wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego walca względem chwilowej osi obrotu oraz uwzględnienie (np. poprzez oznaczenie), że moment bezwładności walca względem chwilowej osi obrotu jest różny od I0, np. Ichwϵ = RF

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 3.

3 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości przyśpieszenia liniowego walca oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: a = 2 m/s2

2 pkt

zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o pracy mechanicznej całkowitej i zmianie energii kinetycznej całkowitej oraz zastosowanie/wykorzystanie wyrażenia na tę pracę całkowitą (równą pracy siły F⃗\vec{F}), oraz zastosowanie/wykorzystanie w tym równaniu wzorów na energię kinetyczną ruchu postępowego walca i energię kinetyczną ruchu obrotowego walca, oraz wykorzystanie związku między prędkością kątową i liniową (dla toczenia się bez poślizgu), np. Fs=12mv2+12I0ω2Fs = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_0\omega^2 oraz v = ωR, albo w jednym równaniu Fs=12mv2+12I0v2R2Fs = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_0\frac{v^2}{R^2}

LUB

– zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o pracy mechanicznej całkowitej i zmianie energii kinetycznej całkowitej oraz zastosowanie/wykorzystanie wyrażenia na tę pracę całkowitą (równą pracy siły F⃗\vec{F}), oraz zastosowanie/wykorzystanie w tym równaniu wzorów na energię kinetyczną ruchu postępowego walca i energię kinetyczną ruchu obrotowego walca, oraz wykorzystanie związku między przyśpieszeniem a drogą i prędkością w ruchu jednostajnie przyśpieszonym bez prędkości początkowej, np. Fs=12mv2+12I0ω2Fs = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_0\omega^2 oraz 2as = v2, albo w jednym równaniu Fv22a=12mv2+12I0ω2F\frac{v^2}{2a} = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_0\omega^2

1 pkt

zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o pracy mechanicznej całkowitej i zmianie energii kinetycznej całkowitej oraz zastosowanie/wykorzystanie wyrażenia na tę pracę całkowitą (równą pracy siły F⃗\vec{F}), oraz wyodrębnienie w tym równaniu energii kinetycznej ruchu postępowego walca i energii kinetycznej ruchu obrotowego walca, np. Fs = ΔEkin post + ΔEkin obr

LUB

– zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o pracy siły wypadkowej i zmianie energii kinetycznej ruchu postępowego oraz zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o pracy wypadkowego momentu sił i zmianie energii kinetycznej ruchu obrotowego, oraz zapisanie/wykorzystanie wyrażeń definiujących pracę siły wypadkowej i pracę wypadkowego momentu siły, np. (F − T)s = ΔEkin post oraz RT ⋅ α = ΔEkin obr

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Dopuszczone są trzy metody rozwiązania: zasady dynamiki, metoda chwilowej osi obrotu, twierdzenie o pracy sił i momentów sił.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.