Zadanie 3.3, matura maj 2024, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 14%Maj 2024

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Ciężarek o masie m = 100,0 g jest zawieszony na sprężynie i wykonuje drgania harmoniczne w kierunku pionowym, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym.

Przyjmujemy, że ciężarek drga wzdłuż osi y skierowanej pionowo w górę. Na poniższym wykresie przedstawiono zależność współrzędnej prędkości vy ciężarka od czasu t. Dodatnia wartość współrzędnej prędkości vy oznacza, że zwrot wektora prędkości ciężarka jest w górę, a ujemna wartość – że zwrot wektora prędkości jest w dół. Prędkość ciężarka określamy w układzie odniesienia związanym z ziemią.

wykres zależności współrzędnej prędkości v_y ciężarka od czasu t, oś pionowa: v_y, m/s, oś pozioma: t, sPowiększ
wykres zależności współrzędnej prędkości v_y ciężarka od czasu t, oś pionowa: v_y, m/s, oś pozioma: t, s

Przyjmij uproszczony model zjawiska, w którym:

• na ciężarek działają tylko siła sprężystości F⃗s\vec{F}_s sprężyny i siła grawitacji F⃗g\vec{F}_g

• wartość siły sprężystości, z jaką sprężyna działa na ciężarek, jest wprost proporcjonalna do wydłużenia sprężyny ponad jej długość swobodną (gdy jest nierozciągnięta)

• układ odniesienia związany z ziemią traktujemy jako układ inercjalny

• pomijamy opory ruchu

• pomijamy masę sprężyny

• przyśpieszenie grawitacyjne ziemskie ma wartość g = 9,81 m/s2.

Polecenie

4 punkty

Oblicz wartość siły sprężystości działającej na ciężarek w chwili, gdy znajduje się on w najniższym położeniu podczas ruchu drgającego. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Fs max ≈ 1,92 N

Z wykresu: okres drgań T = 0,4 s, prędkość maksymalna vmax = 0,6 m/s.

Sposób 1.

W najniższym położeniu siła sprężystości ma największą wartość, większą od ciężaru ciężarka, więc wartość siły wypadkowej: Fwyp max = Fs max − Fg

II zasada dynamiki w najniższym położeniu: mamax = Fs max − mg

Związek przyśpieszenia maksymalnego z prędkością maksymalną i okresem: amax=(2πT)vmaxa_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max}

m(2πT)vmax=Fs max−mgm\left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max} = F_{s\,max} - mg → Fs max=m(2πvmaxT+g)F_{s\,max} = m\left(\frac{2\pi v_{max}}{T} + g\right)

Fs max=0,1 kg⋅(2⋅3,142⋅0,6 m/s0,4 s+9,81 m/s2)≈1,92 NF_{s\,max} = 0{,}1\ \mathrm{kg}\cdot\left(\frac{2\cdot 3{,}142\cdot 0{,}6\ \mathrm{m/s}}{0{,}4\ \mathrm{s}} + 9{,}81\ \mathrm{m/s^2}\right) \approx 1{,}92\ \mathrm{N}

Sposób 2.

Wydłużenie sprężyny w najniższym położeniu jest sumą amplitudy A i wydłużenia y0 w położeniu równowagi: Fs max = k(A + y0) = kA + ky0

Warunek równowagi sił: ky0 = mg, więc Fs max = kA + mg

Związki: (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m} oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A

Fs max=m(2πT)2⋅vmax2πT+mg=m(2πT)vmax+mg≈1,92 NF_{s\,max} = m\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2\cdot\frac{v_{max}}{\frac{2\pi}{T}} + mg = m\left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max} + mg \approx 1{,}92\ \mathrm{N}

Sposób 3.

Siła wypadkowa jest siłą harmoniczną (proporcjonalną do wychylenia), więc w maksymalnym wychyleniu: kA = Fs max − mg

Ze związków (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m} i vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A: m(2πT)2⋅vmax2πT=Fs max−mgm\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2\cdot\frac{v_{max}}{\frac{2\pi}{T}} = F_{s\,max} - mg → Fs max ≈ 1,92 N

Sposób 4. (energetyczny)

Zasada zachowania energii mechanicznej między chwilą maksymalnego rozciągnięcia sprężyny (zero energii potencjalnej grawitacji, energia kinetyczna równa zero) a chwilą przejścia przez położenie równowagi:

12k(y0+A)2=12mvmax2+12ky02+mgA\frac{1}{2}k(y_0 + A)^2 = \frac{1}{2}mv_{max}^2 + \frac{1}{2}ky_0^2 + mgA

Po przekształceniach i wykorzystaniu Fs max = k(y0 + A): Fs max=12kA+12mvmax2A+mgF_{s\,max} = \frac{1}{2}kA + \frac{1}{2}m\frac{v_{max}^2}{A} + mg

Ze związków ω2=km\omega^2 = \frac{k}{m}, vmax = ωA, ω=2πT\omega = \frac{2\pi}{T}: Fs max=mωvmax+mg=m(2πT)vmax+mg≈1,92 NF_{s\,max} = m\omega v_{max} + mg = m\left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max} + mg \approx 1{,}92\ \mathrm{N}

Uwaga: przyśpieszenie maksymalne można też oszacować z wykresu jako iloraz małego przyrostu prędkości do czasu w otoczeniu v ≈ 0, np. amax≈0,225 m/s0,025 s=9 m/s2a_{max} \approx \frac{0{,}225\ \mathrm{m/s}}{0{,}025\ \mathrm{s}} = 9\ \mathrm{m/s^2}; wtedy poprawny jest wynik od 1,8 N do 2,0 N.

Schemat punktowania

Sposób 1.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N

3 pkt

zapisanie równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu drgającego ciężarka oraz zapisanie (lub uwzględnienie w równaniu) poprawnego wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz wykorzystanie związku między przyśpieszeniem maksymalnym a prędkością maksymalną i okresem w ruchu drgającym, np. mamax = Fwyp max oraz Fwyp max = Fs max − Fg oraz amax=(2πT)vmaxa_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max}, albo w jednym równaniu m(2πT)vmax=Fs max−Fgm\left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max} = F_{s\,max} - F_g

2 pkt

zapisanie równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu drgającego ciężarka oraz zapisanie (lub uwzględnienie w równaniu) poprawnego wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, np. mamax = Fs max − Fg

LUB

– zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu oraz wykorzystanie związku między przyśpieszeniem maksymalnym a prędkością i okresem (albo związków między prędkością a amplitudą i okresem oraz między przyśpieszeniem a amplitudą i okresem) w ruchu drgającym prostym, np. Fwyp max = Fs max − Fg oraz amax=(2πT)vmaxa_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max}, albo Fwyp max = Fs max − Fg oraz (amax=(2πT)2Aa_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)^2A oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A)

1 pkt

zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, np. Fwyp max = Fs max − Fg

LUB

– zapisanie związku między przyśpieszeniem maksymalnym a prędkością i okresem (albo związków między prędkością a amplitudą i okresem oraz między przyśpieszeniem a amplitudą i okresem) w ruchu drgającym prostym oraz identyfikacja/określenie okresu z wykresu, np. amax=(2πT)vmaxa_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max} oraz T = 0,4 s

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N

3 pkt

zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań (równe sumie wydłużenia sprężyny w położeniu równowagi sił i amplitudy drgań), oraz zapisanie warunku równowagi sił, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między amplitudą drgań a okresem i prędkością maksymalną w ruchu drgającym prostym, np. Fs max = k(y0 + A) oraz ky0 = mg oraz (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m} oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A, albo w jednym równaniu Fs max=ky0+kA=mg+(2πT)mvmaxF_{s\,max} = ky_0 + kA = mg + \left(\frac{2\pi}{T}\right)mv_{max}

2 pkt

zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań (równe sumie wydłużenia sprężyny w położeniu równowagi sił i amplitudy drgań), oraz zapisanie warunku równowagi sił, np. Fs max = k(y0 + A) oraz ky0 = mg

LUB

– jak wyżej (wyrażenie Fs max = k(y0 + A)), oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Fs max = k(y0 + A) oraz (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m}

LUB

– jak wyżej (wyrażenie Fs max = k(y0 + A)), oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między amplitudą drgań a okresem i prędkością maksymalną w ruchu drgającym prostym, np. Fs max = k(y0 + A) oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A

1 pkt

zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań (równe sumie wydłużenia sprężyny w położeniu równowagi sił i amplitudy drgań), np. Fs max = k(y0 + A), gdzie y0 – wydłużenie sprężyny w położeniu równowagi

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 3.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N

3 pkt

zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Fs max − Fg = kA oraz (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m} oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A, albo w jednym równaniu Fs max−Fg=kA=(2πT)2m⋅vmax2πTF_{s\,max} - F_g = kA = \left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 m\cdot\frac{v_{max}}{\frac{2\pi}{T}}

2 pkt

zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Fw max = kA oraz Fw max = Fs max − Fg oraz (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m}, albo w jednym równaniu m(2πT)2A=Fs max−Fgm\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2A = F_{s\,max} - F_g

LUB

– zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Fw max = kA oraz Fw max = Fs max − Fg oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A, albo w jednym równaniu kvmax2πT=Fs max−Fgk\frac{v_{max}}{\frac{2\pi}{T}} = F_{s\,max} - F_g

1 pkt

zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, np. Fwyp max = Fs max − Fg

LUB

– zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Fw max = kA oraz (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m}

LUB

– zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Fw max = kA oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A

Uwaga! W drugim i trzecim kryterium za 1 pkt nie oceniamy poprawności określenia siły wypadkowej.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 4. (energetyczny)

4 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N

3 pkt

zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach, tzn. przyrównanie energii potencjalnej sprężystości przy maksymalnym wychyleniu do sumy energii kinetycznej i energii potencjalnej sprężystości i energii potencjalnej grawitacji przy przechodzeniu ciężarka przez położenie równowagi oraz poprawne wykorzystanie wzorów na wszystkie rodzaje energii, oraz poprawne wykorzystanie dwóch związków spośród czterech: vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A lub (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m} lub ky0 = mg lub Fs max = k(y0 + A), np. 12k(y0+A)2=12mvmax2+12ky02+mgA\frac{1}{2}k(y_0 + A)^2 = \frac{1}{2}mv_{max}^2 + \frac{1}{2}ky_0^2 + mgA oraz dwa z wymienionych związków

2 pkt

zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach (jak wyżej) oraz poprawne wykorzystanie wzorów na wszystkie rodzaje energii, np. 12k(y0+A)2=12mvmax2+12ky02+mgA\frac{1}{2}k(y_0 + A)^2 = \frac{1}{2}mv_{max}^2 + \frac{1}{2}ky_0^2 + mgA

LUB

– zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach (jak wyżej) oraz poprawne wykorzystanie dwóch związków spośród czterech: vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A lub (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m} lub ky0 = mg lub Fs max = k(y0 + A), np. Epot spr max = Ekin rownowagi + Epot spr rownowagi + Epot graw rownowagi oraz dwa z wymienionych związków

1 pkt

zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach, tzn. przyrównanie energii potencjalnej sprężystości przy maksymalnym wychyleniu do sumy energii kinetycznej i energii potencjalnej sprężystości i energii potencjalnej grawitacji przy przechodzeniu ciężarka przez położenie równowagi, np. Epot spr max = Ekin rownowagi + Epot spr rownowagi + Epot graw rownowagi

Uwaga! W tym kryterium za 1 pkt nie oceniamy poprawności wyrażenia tych energii wzorami.

LUB

– zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach, tzn. w chwili maksymalnego wychylenia i chwili przechodzenia ciężarka przez położenie równowagi oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Emech max wych = Emech rownowagi oraz (2πT)2=km\left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{k}{m}

LUB

– zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach (jak wyżej) oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Emech max wych = Emech rownowagi oraz vmax=(2πT)Av_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)A

Uwaga! W drugim i trzecim kryterium za 1 pkt nie oceniamy poprawności rozpisania energii mechanicznej jako sumy odpowiednich rodzajów energii, tylko w ogóle sam fakt przyrównania energii mechanicznej w danych chwilach.

LUB

– zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań, np. Fs max = k(y0 + A), gdzie y0 – wydłużenie sprężyny w położeniu równowagi

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwaga dodatkowa: przyśpieszenie maksymalne amax zdający może oszacować na podstawie wykresu (iloraz małego przyrostu prędkości do czasu w otoczeniu v ≈ 0). Wtedy ocenia się zgodnie z zasadami i równoważnie wyznaczeniu przyśpieszenia ze wzoru amax=(2πT)vmaxa_{max} = \left(\frac{2\pi}{T}\right)v_{max}, a jako poprawny uznaje się wynik od 1,8 N do 2,0 N.

Komentarz. Dokładna analiza wykresu vy(t) jest kluczowa: okres można odczytać jako czas między kolejnymi zerowymi przejściami prędkości o tym samym kierunku.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.