Zadanie 3.3, matura maj 2024, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Ciężarek o masie m = 100,0 g jest zawieszony na sprężynie i wykonuje drgania harmoniczne w kierunku pionowym, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym.
Przyjmujemy, że ciężarek drga wzdłuż osi y skierowanej pionowo w górę. Na poniższym wykresie przedstawiono zależność współrzędnej prędkości vy ciężarka od czasu t. Dodatnia wartość współrzędnej prędkości vy oznacza, że zwrot wektora prędkości ciężarka jest w górę, a ujemna wartość – że zwrot wektora prędkości jest w dół. Prędkość ciężarka określamy w układzie odniesienia związanym z ziemią.
PowiększPrzyjmij uproszczony model zjawiska, w którym:
• na ciężarek działają tylko siła sprężystości sprężyny i siła grawitacji
• wartość siły sprężystości, z jaką sprężyna działa na ciężarek, jest wprost proporcjonalna do wydłużenia sprężyny ponad jej długość swobodną (gdy jest nierozciągnięta)
• układ odniesienia związany z ziemią traktujemy jako układ inercjalny
• pomijamy opory ruchu
• pomijamy masę sprężyny
• przyśpieszenie grawitacyjne ziemskie ma wartość g = 9,81 m/s2.
Polecenie
4 punktyOblicz wartość siły sprężystości działającej na ciężarek w chwili, gdy znajduje się on w najniższym położeniu podczas ruchu drgającego. Zapisz obliczenia.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Fs max ≈ 1,92 N
Z wykresu: okres drgań T = 0,4 s, prędkość maksymalna vmax = 0,6 m/s.
Sposób 1.
W najniższym położeniu siła sprężystości ma największą wartość, większą od ciężaru ciężarka, więc wartość siły wypadkowej: Fwyp max = Fs max − Fg
II zasada dynamiki w najniższym położeniu: mamax = Fs max − mg
Związek przyśpieszenia maksymalnego z prędkością maksymalną i okresem:
→
Sposób 2.
Wydłużenie sprężyny w najniższym położeniu jest sumą amplitudy A i wydłużenia y0 w położeniu równowagi: Fs max = k(A + y0) = kA + ky0
Warunek równowagi sił: ky0 = mg, więc Fs max = kA + mg
Związki: oraz
Sposób 3.
Siła wypadkowa jest siłą harmoniczną (proporcjonalną do wychylenia), więc w maksymalnym wychyleniu: kA = Fs max − mg
Ze związków i : → Fs max ≈ 1,92 N
Sposób 4. (energetyczny)
Zasada zachowania energii mechanicznej między chwilą maksymalnego rozciągnięcia sprężyny (zero energii potencjalnej grawitacji, energia kinetyczna równa zero) a chwilą przejścia przez położenie równowagi:
Po przekształceniach i wykorzystaniu Fs max = k(y0 + A):
Ze związków , vmax = ωA, :
Uwaga: przyśpieszenie maksymalne można też oszacować z wykresu jako iloraz małego przyrostu prędkości do czasu w otoczeniu v ≈ 0, np. ; wtedy poprawny jest wynik od 1,8 N do 2,0 N.
Schemat punktowania
Sposób 1.
poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N
zapisanie równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu drgającego ciężarka oraz zapisanie (lub uwzględnienie w równaniu) poprawnego wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz wykorzystanie związku między przyśpieszeniem maksymalnym a prędkością maksymalną i okresem w ruchu drgającym, np. mamax = Fwyp max oraz Fwyp max = Fs max − Fg oraz , albo w jednym równaniu
zapisanie równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu drgającego ciężarka oraz zapisanie (lub uwzględnienie w równaniu) poprawnego wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, np. mamax = Fs max − Fg
LUB
– zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu oraz wykorzystanie związku między przyśpieszeniem maksymalnym a prędkością i okresem (albo związków między prędkością a amplitudą i okresem oraz między przyśpieszeniem a amplitudą i okresem) w ruchu drgającym prostym, np. Fwyp max = Fs max − Fg oraz , albo Fwyp max = Fs max − Fg oraz ( oraz )
zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, np. Fwyp max = Fs max − Fg
LUB
– zapisanie związku między przyśpieszeniem maksymalnym a prędkością i okresem (albo związków między prędkością a amplitudą i okresem oraz między przyśpieszeniem a amplitudą i okresem) w ruchu drgającym prostym oraz identyfikacja/określenie okresu z wykresu, np. oraz T = 0,4 s
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 2.
poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N
zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań (równe sumie wydłużenia sprężyny w położeniu równowagi sił i amplitudy drgań), oraz zapisanie warunku równowagi sił, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między amplitudą drgań a okresem i prędkością maksymalną w ruchu drgającym prostym, np. Fs max = k(y0 + A) oraz ky0 = mg oraz oraz , albo w jednym równaniu
zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań (równe sumie wydłużenia sprężyny w położeniu równowagi sił i amplitudy drgań), oraz zapisanie warunku równowagi sił, np. Fs max = k(y0 + A) oraz ky0 = mg
LUB
– jak wyżej (wyrażenie Fs max = k(y0 + A)), oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Fs max = k(y0 + A) oraz
LUB
– jak wyżej (wyrażenie Fs max = k(y0 + A)), oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między amplitudą drgań a okresem i prędkością maksymalną w ruchu drgającym prostym, np. Fs max = k(y0 + A) oraz
zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań (równe sumie wydłużenia sprężyny w położeniu równowagi sił i amplitudy drgań), np. Fs max = k(y0 + A), gdzie y0 – wydłużenie sprężyny w położeniu równowagi
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 3.
poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N
zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Fs max − Fg = kA oraz oraz , albo w jednym równaniu
zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Fw max = kA oraz Fw max = Fs max − Fg oraz , albo w jednym równaniu
LUB
– zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Fw max = kA oraz Fw max = Fs max − Fg oraz , albo w jednym równaniu
zapisanie wyrażenia na wartość siły wypadkowej, gdy ciężarek znajduje się w najniższym położeniu, np. Fwyp max = Fs max − Fg
LUB
– zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Fw max = kA oraz
LUB
– zapisanie maksymalnej wartości siły wypadkowej jako iloczynu stałej sprężystości i amplitudy drgania oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Fw max = kA oraz
Uwaga! W drugim i trzecim kryterium za 1 pkt nie oceniamy poprawności określenia siły wypadkowej.
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 4. (energetyczny)
poprawna metoda obliczenia wartości siły sprężystości działającej na ciężarek, gdy znajduje się on w najniższym położeniu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Fs max ≈ 1,92 N
zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach, tzn. przyrównanie energii potencjalnej sprężystości przy maksymalnym wychyleniu do sumy energii kinetycznej i energii potencjalnej sprężystości i energii potencjalnej grawitacji przy przechodzeniu ciężarka przez położenie równowagi oraz poprawne wykorzystanie wzorów na wszystkie rodzaje energii, oraz poprawne wykorzystanie dwóch związków spośród czterech: lub lub ky0 = mg lub Fs max = k(y0 + A), np. oraz dwa z wymienionych związków
zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach (jak wyżej) oraz poprawne wykorzystanie wzorów na wszystkie rodzaje energii, np.
LUB
– zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach (jak wyżej) oraz poprawne wykorzystanie dwóch związków spośród czterech: lub lub ky0 = mg lub Fs max = k(y0 + A), np. Epot spr max = Ekin rownowagi + Epot spr rownowagi + Epot graw rownowagi oraz dwa z wymienionych związków
zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach, tzn. przyrównanie energii potencjalnej sprężystości przy maksymalnym wychyleniu do sumy energii kinetycznej i energii potencjalnej sprężystości i energii potencjalnej grawitacji przy przechodzeniu ciężarka przez położenie równowagi, np. Epot spr max = Ekin rownowagi + Epot spr rownowagi + Epot graw rownowagi
Uwaga! W tym kryterium za 1 pkt nie oceniamy poprawności wyrażenia tych energii wzorami.
LUB
– zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach, tzn. w chwili maksymalnego wychylenia i chwili przechodzenia ciężarka przez położenie równowagi oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między stałą sprężystości sprężyny a masą ciężarka i okresem drgań, np. Emech max wych = Emech rownowagi oraz
LUB
– zapisanie równości wynikającej z zasady zachowania energii w dwóch chwilach (jak wyżej) oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu związku między prędkością maksymalną a amplitudą i okresem, np. Emech max wych = Emech rownowagi oraz
Uwaga! W drugim i trzecim kryterium za 1 pkt nie oceniamy poprawności rozpisania energii mechanicznej jako sumy odpowiednich rodzajów energii, tylko w ogóle sam fakt przyrównania energii mechanicznej w danych chwilach.
LUB
– zapisanie maksymalnej wartości siły sprężystości jako iloczynu stałej sprężystości i maksymalnego rozciągnięcia sprężyny oraz zapisanie/uwzględnienie w równaniu poprawnego wyrażenia na maksymalne rozciągnięcie sprężyny podczas drgań, np. Fs max = k(y0 + A), gdzie y0 – wydłużenie sprężyny w położeniu równowagi
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Uwaga dodatkowa: przyśpieszenie maksymalne amax zdający może oszacować na podstawie wykresu (iloraz małego przyrostu prędkości do czasu w otoczeniu v ≈ 0). Wtedy ocenia się zgodnie z zasadami i równoważnie wyznaczeniu przyśpieszenia ze wzoru , a jako poprawny uznaje się wynik od 1,8 N do 2,0 N.
Komentarz. Dokładna analiza wykresu vy(t) jest kluczowa: okres można odczytać jako czas między kolejnymi zerowymi przejściami prędkości o tym samym kierunku.