Zadanie 34, matura czerwiec 2019, matematyka podstawowa
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
4 punktyDany jest trójkąt rozwartokątny ABC, w którym ma miarę 120°. Ponadto wiadomo, że ∣BC∣ = 10 i (zobacz rysunek). Oblicz długość trzeciego boku trójkąta ABC.
PowiększKorepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
∣AC∣ = 20
I sposób (trójkąt 30-60-90)
Poprowadźmy wysokość BD trójkąta ABC (punkt D leży na przedłużeniu boku AC poza punkt C), niech b = ∣AC∣, x = ∣CD∣, hb = ∣BD∣.
Wtedy kąt BCD jest przyległy do kąta ACB. Zatem . To oznacza, że trójkąt prostokątny BCD jest połową trójkąta równobocznego. Stąd wynika, że
oraz ,
czyli
oraz .
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ABD otrzymujemy
∣AB∣2 = ∣AD∣2 + ∣BD∣2,
,
,
(5 + b)2 = 700 − 75,
(5 + b)2 = 625.
Stąd 5 + b = 25, b = 20.
Odpowiedź: Długość boku AC trójkąta ABC jest równa 20.
Uwaga do I sposobu rozwiązania
Analogiczne rozwiązanie otrzymamy, prowadząc wysokość AF z wierzchołka A (punkt F leży na przedłużeniu boku BC poza punkt C), z = ∣CF∣, ha = ∣AF∣. Wtedy kąt ACF jest przyległy do kąta ACB. Zatem . To oznacza, że trójkąt prostokątny ACF jest połową trójkąta równobocznego. Stąd wynika, że oraz , czyli
oraz .
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ABF otrzymujemy
∣AB∣2 = ∣AF∣2 + ∣BF∣2,
,
,
,
b2 + 10b − 600 = 0,
(b − 20)(b + 30) = 0.
Stąd b = 20 lub b = −30. Długość boku nie może być ujemna, więc b = 20.
II sposób (twierdzenie cosinusów)
Niech b oznacza długość boku AC trójkąta ABC. Z twierdzenia cosinusów otrzymujemy
,
,
,
700 = b2 + 10b + 100,
b2 + 10b − 600 = 0,
(b − 20)(b + 30) = 0,
b = 20 lub b = −30.
Zatem b = 20, gdyż długość odcinka nie może być liczbą ujemną.
III sposób (pole trójkąta i twierdzenie Pitagorasa)
Poprowadźmy wysokość CE trójkąta ABC i niech b = ∣AC∣, hc = ∣CE∣, y = ∣BE∣.
Pole trójkąta ABC jest równe
.
Z drugiej strony to samo pole jest równe
.
Zatem , czyli
(1) .
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkątów AEC i BEC otrzymujemy
∣AC∣2 = ∣AE∣2 + ∣CE∣2 oraz ∣BC∣2 = ∣BE∣2 + ∣CE∣2,
oraz 102 = y2 + hc2,
oraz 102 = y2 + hc2.
Stąd
oraz 100 = y2 + hc2,
oraz 100 = y2 + hc2.
Stąd i z równania (1) otrzymujemy równanie z jedną niewiadomą
,
,
b4 − 1300b2 + 360000 = 0,
(b2 − 400)(b2 − 900) = 0,
(b − 20)(b + 20)(b − 30)(b + 30) = 0.
Ponieważ b > 0, więc b = 20 lub b = 30. Najdłuższy bok trójkąta ABC to bok AB, więc b nie może być równe 30.
IV sposób (pole trójkąta i wzór Herona)
Niech b = ∣AC∣. Pole trójkąta ABC jest równe
.
Z drugiej strony ze wzoru Herona możemy to samo pole zapisać w postaci
, gdzie . Otrzymujemy więc równanie
,
,
,
,
−b4 + 1600b2 − 360000 = 300b2,
b4 − 1300b2 + 360000 = 0,
(b2 − 400)(b2 − 900) = 0,
(b − 20)(b + 20)(b − 30)(b + 30) = 0.
Ponieważ b > 0, więc b = 20 lub b = 30. Najdłuższy bok trójkąta ABC to bok AB, więc b nie może być równe 30.
V sposób (twierdzenie Stewarta)
Niech b = ∣AC∣. Narysujmy na zewnątrz trójkąta ABC trójkąt równoboczny ACM (punkt M na przedłużeniu boku BC poza punkt C), a przez wierzchołek B poprowadźmy prostą równoległą do prostej AC do przecięcia z prostą AM w punkcie N.
Wtedy trójkąt BMN jest równoboczny, a jego bok ma długość b + 10 (∣AN∣ = 10, ∣AM∣ = b). Z twierdzenia Stewarta otrzymujemy
∣BM∣2 ⋅ ∣AN∣ + ∣BN∣2 ⋅ ∣AM∣ = ∣MN∣(∣AB∣2 + ∣AM∣ ⋅ ∣AN∣),
,
(b + 10) ⋅ 10 + (b + 10) ⋅ b = 700 + 10b,
b2 + 20b + 100 = 700 + 10b,
b2 + 10b − 600 = 0,
(b − 20)(b + 30) = 0,
b = 20 lub b = −30.
Zatem b = 20, gdyż długość odcinka nie może być liczbą ujemną.
Odpowiedź: Długość boku AC trójkąta ABC jest równa 20.
Schemat punktowania
Schemat oceniania I, II, III, IV i V sposobu rozwiązania (b = ∣AC∣; D, F, E – spodki wysokości poprowadzonych z wierzchołków B, A, C; hc = ∣CE∣, y = ∣BE∣)
rozwiązanie pełne: zdający obliczy długość boku AC trójkąta ABC: ∣AC∣ = 20.
pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający
• zapisze równanie stopnia drugiego z jedną niewiadomą b, np.: , , , (b + 10) ⋅ 10 + (b + 10) ⋅ b = 700 + 10b
• zapisze równanie stopnia wyższego niż 2 z jedną niewiadomą b w postaci, w której po jednej stronie równania jest 0, a po drugiej iloczyn wielomianów, z których każdy jest stopnia co najwyżej drugiego, np.: (b2 − 400)(b2 − 900) = 0
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający
• obliczy długości przyprostokątnych trójkąta BCD: ∣CD∣ = 5 i
• wyznaczy długości odcinków AF i CF w zależności od b: ,
ALBO
• zapisze równanie z jedną niewiadomą b w postaci:
ALBO
• zapisze równanie z jedną niewiadomą b w postaci:
ALBO
• zapisze równanie z jedną niewiadomą b w postaci:
ALBO
• zapisze równanie wynikające z twierdzenia Stewarta dla trójkąta BMN:
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania: zdający
• zauważy, że kąt zewnętrzny trójkąta ABC przy wierzchołku C ma miarę 60°
• poprowadzi wysokość BD lub wysokość AF trójkąta ABC
ALBO
• zapisze równość wynikającą z twierdzenia cosinusów dla trójkąta ABC:
ALBO
• zapisze układ równań pozwalający otrzymać równanie z jedną niewiadomą b, np.: i i 102 = y2 + hc2 lub i
ALBO
• narysuje trójkąt równoboczny AMN
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi:
1. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które nie przekreślają poprawności rozumowania i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać za całe rozwiązanie co najwyżej 3 punkty.
2. Jeżeli zdający popełni błąd polegający na pominięciu współczynnika we wzorze na pole trójkąta i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać za całe rozwiązanie co najwyżej 3 punkty.
3. Jeżeli zdający realizuje strategię rozwiązania i jedynym błędem, który jednak nie ułatwia rozważanego zagadnienia na żadnym etapie rozwiązania, jest błąd polegający na niepoprawnym zastosowaniu
a) zależności między długościami boków w trójkącie 30-60-90,
b) twierdzenia Pitagorasa,
c) definicji funkcji trygonometrycznych,
d) wzoru redukcyjnego,
e) wzoru na pole trójkąta z sinusem kąta między bokami,
f) wzoru Herona na pole trójkąta,
g) twierdzenia cosinusów,
h) twierdzenia Stewarta,
i) wzoru skróconego mnożenia, np. na kwadrat sumy lub różnicy, np.: (a + b)2 = a2 + b2, albo niepoprawnym obliczeniu pierwiastka z sumy lub różnicy, np. ,
to za całe rozwiązanie zdający może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
4. Jeżeli zdający przyjmuje, że trójkąt ABC jest równoramienny lub przyjmuje, że któryś z kątów ostrych trójkąta ABC jest równy 30°, 45°, 60°, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 1 punkt.
5. Jeżeli zdający jedynie zapisze ∣AC∣ = 20, to otrzymuje 0 punktów.
Komentarz. Uczniowie mogą również rozwiązać to zadanie za pomocą twierdzenia cosinusów w innym wariancie. Ważne jest prawidłowe zastosowanie wartości .