Zadanie 34, matura czerwiec 2019, matematyka podstawowa

4 pktobliczenioweśrednie (szac.)Czerwiec 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

Dany jest trójkąt rozwartokątny ABC, w którym ∠ACB\angle ACB ma miarę 120°. Ponadto wiadomo, że ∣BC∣ = 10 i ∣AB∣=107|AB| = 10\sqrt{7} (zobacz rysunek). Oblicz długość trzeciego boku trójkąta ABC.

trójkąt ABC z kątem 120° przy wierzchołku C, bok BC oznaczony 10, bok AB oznaczony 10√7Powiększ
trójkąt ABC z kątem 120° przy wierzchołku C, bok BC oznaczony 10, bok AB oznaczony 10√7

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

∣AC∣ = 20

I sposób (trójkąt 30-60-90)

Poprowadźmy wysokość BD trójkąta ABC (punkt D leży na przedłużeniu boku AC poza punkt C), niech b = ∣AC∣, x = ∣CD∣, hb = ∣BD∣.

Wtedy kąt BCD jest przyległy do kąta ACB. Zatem ∣∠BCD∣=180°−120°=60°|\angle BCD| = 180° - 120° = 60°. To oznacza, że trójkąt prostokątny BCD jest połową trójkąta równobocznego. Stąd wynika, że

∣CD∣=12∣BC∣|CD| = \frac{1}{2}|BC| oraz ∣BD∣=∣CD∣3|BD| = |CD|\sqrt{3},

czyli

x=12⋅10=5x = \frac{1}{2} \cdot 10 = 5 oraz hb=53h_b = 5\sqrt{3}.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ABD otrzymujemy

∣AB∣2 = ∣AD∣2 + ∣BD∣2,

(107)2=(x+b)2+hb2(10\sqrt{7})^2 = (x + b)^2 + h_b^2,

(107)2=(5+b)2+(53)2(10\sqrt{7})^2 = (5 + b)^2 + (5\sqrt{3})^2,

(5 + b)2 = 700 − 75,

(5 + b)2 = 625.

Stąd 5 + b = 25, b = 20.

Odpowiedź: Długość boku AC trójkąta ABC jest równa 20.

Uwaga do I sposobu rozwiązania

Analogiczne rozwiązanie otrzymamy, prowadząc wysokość AF z wierzchołka A (punkt F leży na przedłużeniu boku BC poza punkt C), z = ∣CF∣, ha = ∣AF∣. Wtedy kąt ACF jest przyległy do kąta ACB. Zatem ∣∠ACF∣=180°−120°=60°|\angle ACF| = 180° - 120° = 60°. To oznacza, że trójkąt prostokątny ACF jest połową trójkąta równobocznego. Stąd wynika, że ∣CF∣=12∣AC∣|CF| = \frac{1}{2}|AC| oraz ∣AF∣=∣CF∣3|AF| = |CF|\sqrt{3}, czyli

z=12bz = \frac{1}{2}b oraz ha=b32h_a = \frac{b\sqrt{3}}{2}.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ABF otrzymujemy

∣AB∣2 = ∣AF∣2 + ∣BF∣2,

(107)2=(10+z)2+ha2(10\sqrt{7})^2 = (10 + z)^2 + h_a^2,

(107)2=(10+b2)2+(b32)2(10\sqrt{7})^2 = \left(10 + \frac{b}{2}\right)^2 + \left(\frac{b\sqrt{3}}{2}\right)^2,

700=100+10b+14b2+34b2700 = 100 + 10b + \frac{1}{4}b^2 + \frac{3}{4}b^2,

b2 + 10b − 600 = 0,

(b − 20)(b + 30) = 0.

Stąd b = 20 lub b = −30. Długość boku nie może być ujemna, więc b = 20.

II sposób (twierdzenie cosinusów)

Niech b oznacza długość boku AC trójkąta ABC. Z twierdzenia cosinusów otrzymujemy

∣AB∣2=∣AC∣2+∣BC∣2−2⋅∣AC∣⋅∣BC∣⋅cos⁡120°|AB|^2 = |AC|^2 + |BC|^2 - 2 \cdot |AC| \cdot |BC| \cdot \cos 120°,

(107)2=b2+102−2⋅10⋅b⋅cos⁡120°(10\sqrt{7})^2 = b^2 + 10^2 - 2 \cdot 10 \cdot b \cdot \cos 120°,

(107)2=b2+102−2⋅10⋅b⋅(−12)(10\sqrt{7})^2 = b^2 + 10^2 - 2 \cdot 10 \cdot b \cdot \left(-\frac{1}{2}\right),

700 = b2 + 10b + 100,

b2 + 10b − 600 = 0,

(b − 20)(b + 30) = 0,

b = 20 lub b = −30.

Zatem b = 20, gdyż długość odcinka nie może być liczbą ujemną.

III sposób (pole trójkąta i twierdzenie Pitagorasa)

Poprowadźmy wysokość CE trójkąta ABC i niech b = ∣AC∣, hc = ∣CE∣, y = ∣BE∣.

Pole trójkąta ABC jest równe

PABC=12⋅∣AC∣⋅∣BC∣⋅sin⁡120°=12⋅b⋅10⋅32=532bP_{ABC} = \frac{1}{2} \cdot |AC| \cdot |BC| \cdot \sin 120° = \frac{1}{2} \cdot b \cdot 10 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{5\sqrt{3}}{2}b.

Z drugiej strony to samo pole jest równe

PABC=12⋅∣AB∣⋅hc=12⋅107⋅hc=57⋅hcP_{ABC} = \frac{1}{2} \cdot |AB| \cdot h_c = \frac{1}{2} \cdot 10\sqrt{7} \cdot h_c = 5\sqrt{7} \cdot h_c.

Zatem 57⋅hc=532b5\sqrt{7} \cdot h_c = \frac{5\sqrt{3}}{2}b, czyli

(1) hc=327bh_c = \frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{7}}b.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkątów AEC i BEC otrzymujemy

∣AC∣2 = ∣AE∣2 + ∣CE∣2 oraz ∣BC∣2 = ∣BE∣2 + ∣CE∣2,

b2=(107−y)2+hc2b^2 = (10\sqrt{7} - y)^2 + h_c^2 oraz 102 = y2 + hc2,

b2=700−207y+y2+hc2b^2 = 700 - 20\sqrt{7}y + y^2 + h_c^2 oraz 102 = y2 + hc2.

Stąd

b2=700−207y+100b^2 = 700 - 20\sqrt{7}y + 100 oraz 100 = y2 + hc2,

y=800−b2207y = \frac{800 - b^2}{20\sqrt{7}} oraz 100 = y2 + hc2.

Stąd i z równania (1) otrzymujemy równanie z jedną niewiadomą

100=(800−b2207)2+(327b)2100 = \left(\frac{800 - b^2}{20\sqrt{7}}\right)^2 + \left(\frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{7}}b\right)^2,

100=12800b4−47b2+16007+328b2100 = \frac{1}{2800}b^4 - \frac{4}{7}b^2 + \frac{1600}{7} + \frac{3}{28}b^2,

b4 − 1300b2 + 360000 = 0,

(b2 − 400)(b2 − 900) = 0,

(b − 20)(b + 20)(b − 30)(b + 30) = 0.

Ponieważ b > 0, więc b = 20 lub b = 30. Najdłuższy bok trójkąta ABC to bok AB, więc b nie może być równe 30.

IV sposób (pole trójkąta i wzór Herona)

Niech b = ∣AC∣. Pole trójkąta ABC jest równe

PABC=12⋅∣AC∣⋅∣BC∣⋅sin⁡120°=12⋅b⋅10⋅32=532bP_{ABC} = \frac{1}{2} \cdot |AC| \cdot |BC| \cdot \sin 120° = \frac{1}{2} \cdot b \cdot 10 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{5\sqrt{3}}{2}b.

Z drugiej strony ze wzoru Herona możemy to samo pole zapisać w postaci

PABC=p(p−10)(p−107)(p−b)P_{ABC} = \sqrt{p(p - 10)(p - 10\sqrt{7})(p - b)}, gdzie p=10+107+b2p = \frac{10 + 10\sqrt{7} + b}{2}. Otrzymujemy więc równanie

10+107+b2⋅−10+107+b2⋅10−107+b2⋅10+107−b2=532b\sqrt{\frac{10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{-10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 - 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 + 10\sqrt{7} - b}{2}} = \frac{5\sqrt{3}}{2}b,

10+107+b2⋅−10+107+b2⋅10−107+b2⋅10+107−b2=(532b)2\frac{10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{-10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 - 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 + 10\sqrt{7} - b}{2} = \left(\frac{5\sqrt{3}}{2}b\right)^2,

(107+b)2−1004⋅207b−600−b24=75b24\frac{(10\sqrt{7} + b)^2 - 100}{4} \cdot \frac{20\sqrt{7}b - 600 - b^2}{4} = \frac{75b^2}{4},

(207b+600+b2)(207b−600−b2)=300b2(20\sqrt{7}b + 600 + b^2)(20\sqrt{7}b - 600 - b^2) = 300b^2,

−b4 + 1600b2 − 360000 = 300b2,

b4 − 1300b2 + 360000 = 0,

(b2 − 400)(b2 − 900) = 0,

(b − 20)(b + 20)(b − 30)(b + 30) = 0.

Ponieważ b > 0, więc b = 20 lub b = 30. Najdłuższy bok trójkąta ABC to bok AB, więc b nie może być równe 30.

V sposób (twierdzenie Stewarta)

Niech b = ∣AC∣. Narysujmy na zewnątrz trójkąta ABC trójkąt równoboczny ACM (punkt M na przedłużeniu boku BC poza punkt C), a przez wierzchołek B poprowadźmy prostą równoległą do prostej AC do przecięcia z prostą AM w punkcie N.

Wtedy trójkąt BMN jest równoboczny, a jego bok ma długość b + 10 (∣AN∣ = 10, ∣AM∣ = b). Z twierdzenia Stewarta otrzymujemy

∣BM∣2 ⋅ ∣AN∣ + ∣BN∣2 ⋅ ∣AM∣ = ∣MN∣(∣AB∣2 + ∣AM∣ ⋅ ∣AN∣),

(b+10)2⋅10+(b+10)2⋅b=(b+10)((107)2+b⋅10)(b + 10)^2 \cdot 10 + (b + 10)^2 \cdot b = (b + 10)\left((10\sqrt{7})^2 + b \cdot 10\right),

(b + 10) ⋅ 10 + (b + 10) ⋅ b = 700 + 10b,

b2 + 20b + 100 = 700 + 10b,

b2 + 10b − 600 = 0,

(b − 20)(b + 30) = 0,

b = 20 lub b = −30.

Zatem b = 20, gdyż długość odcinka nie może być liczbą ujemną.

Odpowiedź: Długość boku AC trójkąta ABC jest równa 20.

Schemat punktowania

Schemat oceniania I, II, III, IV i V sposobu rozwiązania (b = ∣AC∣; D, F, E – spodki wysokości poprowadzonych z wierzchołków B, A, C; hc = ∣CE∣, y = ∣BE∣)

4 pkt

rozwiązanie pełne: zdający obliczy długość boku AC trójkąta ABC: ∣AC∣ = 20.

3 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

• zapisze równanie stopnia drugiego z jedną niewiadomą b, np.: (107)2=(5+b)2+(53)2(10\sqrt{7})^2 = (5 + b)^2 + (5\sqrt{3})^2, (107)2=b2+102−2⋅10⋅b⋅(−12)(10\sqrt{7})^2 = b^2 + 10^2 - 2 \cdot 10 \cdot b \cdot \left(-\frac{1}{2}\right), (107)2=(10+b2)2+(b32)2(10\sqrt{7})^2 = \left(10 + \frac{b}{2}\right)^2 + \left(\frac{b\sqrt{3}}{2}\right)^2, (b + 10) ⋅ 10 + (b + 10) ⋅ b = 700 + 10b

• zapisze równanie stopnia wyższego niż 2 z jedną niewiadomą b w postaci, w której po jednej stronie równania jest 0, a po drugiej iloczyn wielomianów, z których każdy jest stopnia co najwyżej drugiego, np.: (b2 − 400)(b2 − 900) = 0

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

2 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający

• obliczy długości przyprostokątnych trójkąta BCD: ∣CD∣ = 5 i ∣BD∣=53|BD| = 5\sqrt{3}

• wyznaczy długości odcinków AF i CF w zależności od b: ∣AF∣=b32|AF| = \frac{b\sqrt{3}}{2}, ∣CF∣=b2|CF| = \frac{b}{2}

ALBO

• zapisze równanie z jedną niewiadomą b w postaci: (107)2=b2+102−2⋅10⋅b⋅cos⁡120°(10\sqrt{7})^2 = b^2 + 10^2 - 2 \cdot 10 \cdot b \cdot \cos 120°

ALBO

• zapisze równanie z jedną niewiadomą b w postaci: 100=(800−b2207)2+(327b)2100 = \left(\frac{800 - b^2}{20\sqrt{7}}\right)^2 + \left(\frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{7}}b\right)^2

ALBO

• zapisze równanie z jedną niewiadomą b w postaci: 10+107+b2⋅−10+107+b2⋅10−107+b2⋅10+107−b2=532b\sqrt{\frac{10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{-10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 - 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 + 10\sqrt{7} - b}{2}} = \frac{5\sqrt{3}}{2}b

ALBO

• zapisze równanie wynikające z twierdzenia Stewarta dla trójkąta BMN: (b+10)2⋅10+(b+10)2⋅b=(b+10)((107)2+b⋅10)(b + 10)^2 \cdot 10 + (b + 10)^2 \cdot b = (b + 10)\left((10\sqrt{7})^2 + b \cdot 10\right)

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania: zdający

• zauważy, że kąt zewnętrzny trójkąta ABC przy wierzchołku C ma miarę 60°

• poprowadzi wysokość BD lub wysokość AF trójkąta ABC

ALBO

• zapisze równość wynikającą z twierdzenia cosinusów dla trójkąta ABC: ∣AB∣2=∣AC∣2+∣BC∣2−2⋅∣AC∣⋅∣BC∣⋅cos⁡120°|AB|^2 = |AC|^2 + |BC|^2 - 2 \cdot |AC| \cdot |BC| \cdot \cos 120°

ALBO

• zapisze układ równań pozwalający otrzymać równanie z jedną niewiadomą b, np.: 57⋅hc=532b5\sqrt{7} \cdot h_c = \frac{5\sqrt{3}}{2}b i b2=(107−y)2+hc2b^2 = (10\sqrt{7} - y)^2 + h_c^2 i 102 = y2 + hc2 lub PABC=10+107+b2⋅−10+107+b2⋅10−107+b2⋅10+107−b2P_{ABC} = \sqrt{\frac{10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{-10 + 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 - 10\sqrt{7} + b}{2} \cdot \frac{10 + 10\sqrt{7} - b}{2}} i PABC=532bP_{ABC} = \frac{5\sqrt{3}}{2}b

ALBO

• narysuje trójkąt równoboczny AMN

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które nie przekreślają poprawności rozumowania i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać za całe rozwiązanie co najwyżej 3 punkty.

2. Jeżeli zdający popełni błąd polegający na pominięciu współczynnika 12\frac{1}{2} we wzorze na pole trójkąta i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać za całe rozwiązanie co najwyżej 3 punkty.

3. Jeżeli zdający realizuje strategię rozwiązania i jedynym błędem, który jednak nie ułatwia rozważanego zagadnienia na żadnym etapie rozwiązania, jest błąd polegający na niepoprawnym zastosowaniu

a) zależności między długościami boków w trójkącie 30-60-90,

b) twierdzenia Pitagorasa,

c) definicji funkcji trygonometrycznych,

d) wzoru redukcyjnego,

e) wzoru na pole trójkąta z sinusem kąta między bokami,

f) wzoru Herona na pole trójkąta,

g) twierdzenia cosinusów,

h) twierdzenia Stewarta,

i) wzoru skróconego mnożenia, np. na kwadrat sumy lub różnicy, np.: (a + b)2 = a2 + b2, albo niepoprawnym obliczeniu pierwiastka z sumy lub różnicy, np. a2+b2=a+b\sqrt{a^2 + b^2} = a + b,

to za całe rozwiązanie zdający może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

4. Jeżeli zdający przyjmuje, że trójkąt ABC jest równoramienny lub przyjmuje, że któryś z kątów ostrych trójkąta ABC jest równy 30°, 45°, 60°, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 1 punkt.

5. Jeżeli zdający jedynie zapisze ∣AC∣ = 20, to otrzymuje 0 punktów.

Komentarz. Uczniowie mogą również rozwiązać to zadanie za pomocą twierdzenia cosinusów w innym wariancie. Ważne jest prawidłowe zastosowanie wartości cos⁡(120°)=−12\cos(120°) = -\frac{1}{2}.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.