Zadanie 7, matura maj 2017, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyUdowodnij, że dla dowolnych różnych liczb rzeczywistych x, y prawdziwa jest nierówność x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Rozwiązanie (I sposób)
Przekształcamy nierówność równoważnie:
x2y2 − 4xy + 4 + 2x2 − 4xy + 2y2 > 0,
(xy − 2)2 + 2(x2 − 2xy + y2) > 0,
(xy − 2)2 + 2(x − y)2 > 0.
Ponieważ x ≠ y, więc (x − y)2 > 0. Zatem lewa strona tej nierówności jest sumą liczby nieujemnej (xy − 2)2 oraz liczby dodatniej 2(x − y)2, a więc jest dodatnia.
To kończy dowód.
Rozwiązanie (II sposób)
Zapiszmy nierówność x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 w postaci równoważnej
(y2 + 2)x2 − 8y ⋅ x + 2y2 + 4 > 0.
Ponieważ y2 + 2 > 0 dla każdej liczby rzeczywistej y, więc możemy potraktować tę nierówność jak nierówność kwadratową z niewiadomą x i parametrem y (lub z niewiadomą y i parametrem x). Wystarczy więc wykazać, że wyróżnik trójmianu kwadratowego (y2 + 2)x2 − 8y ⋅ x + 2y2 + 4 zmiennej x jest ujemny.
Δ = (−8y)2 − 4 ⋅ (y2 + 2) ⋅ (2y2 + 4) = 64y2 − 8(y2 + 2)2 = 8(8y2 − y4 − 4y2 − 4) = 8(−y4 + 4y2 − 4) = −8(y2 − 2)2.
Dla każdej liczby rzeczywistej y, takiej, że y2 ≠ 2, wyróżnik jest ujemny. Gdy y2 = 2, to wówczas nierówność x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 ma postać
lub ,
lub ,
lub .
Ponieważ z założenia wynika, że x ≠ y, więc x2 ≠ 2, a to oznacza, że każda z otrzymanych nierówności jest prawdziwa.
To kończy dowód.
Rozwiązanie (III sposób)
Rozpatrzmy nierówność x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 w trzech przypadkach.
I. Gdy co najmniej jedna z liczb x, y jest równa 0, np. gdy x = 0. Wtedy nierówność przyjmuje postać 2y2 + 4 > 0. Ta nierówność jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej y.
II. Gdy żadna z liczb x, y nie jest równa 0 i gdy xy < 0. Wtedy po lewej stronie nierówności x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 wszystkie składniki są dodatnie, więc nierówność jest prawdziwa.
III. Gdy żadna z liczb x, y nie jest równa 0 i gdy xy > 0. Wtedy, dzieląc obie strony nierówności x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 przez xy, otrzymujemy nierówność równoważną
,
,
,
.
Ponieważ z założenia x ≠ y, więc , zatem , co oznacza, że .
Stąd i z tego, że wynika prawdziwość otrzymanej nierówności.
To kończy dowód.
Rozwiązanie (IV sposób)
I. Gdy xy ≤ 0, to wtedy po lewej stronie nierówności x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 cztery pierwsze składniki są nieujemne, piąty jest dodatni, więc nierówność jest prawdziwa.
II. Gdy xy > 0, wtedy z nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną dla liczb dodatnich x2y2, 2x2, 2y2 i 4 otrzymujemy
,
skąd
x2y2 + 2x2 + 2y2 + 4 ≥ 8xy.
Równość miałaby miejsce tylko wtedy, gdyby x2y2 = 2x2 = 2y2 = 4, a więc gdyby x2 = y2, co wobec nierówności xy > 0 oznaczałoby x = y, co jest sprzeczne z założeniem. Zatem
x2y2 + 2x2 + 2y2 + 4 > 8xy,
czyli
x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0.
To kończy dowód.
Schemat punktowania
Schemat oceniania I sposobu rozwiązania
gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie, uwzględniające założenie, że x ≠ y.
gdy zdający zapisze nierówność w postaci (xy − 2)2 + 2(x − y)2 > 0 i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania II sposobu rozwiązania
gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.
gdy zdający uzasadni, że wyróżnik Δ = −8(y2 − 2)2 jest niedodatni dla każdej liczby rzeczywistej y, ale nie rozpatrzy przypadku, gdy y2 = 2, i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
gdy zdający zapisze nierówność w postaci (y2 + 2)x2 − 8y ⋅ x + 2y2 + 4 > 0, obliczy wyróżnik trójmianu kwadratowego (y2 + 2)x2 − 8y ⋅ x + 2y2 + 4, np.: Δ = (−8y)2 − 4 ⋅ (y2 + 2) ⋅ (2y2 + 4) i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania III sposobu rozwiązania
gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.
gdy zdający zapisze nierówność w postaci w przypadku, gdy xy > 0, i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
gdy zdający wykaże prawdziwość nierówności w I i w II przypadku i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania IV sposobu rozwiązania
gdy zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.
gdy zdający uzasadni, że gdy xy > 0, to prawdziwa jest nierówność , i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
gdy zdający wykaże prawdziwość nierówności x2y2 + 2x2 + 2y2 − 8xy + 4 > 0 w I przypadku i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwaga ogólna (klucz, s. 2):
Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
Komentarz. Dopuszczalne są różne sposoby dowodu (algebraiczne przekształcenia, nierówność AM-GM, analiza deltę dla równania kwadratowego). Kluczowe jest wykazanie, że wyrażenie jest zawsze dodatnie dla różnych x, y.