Zadanie 9, matura maj 2017, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
4 punktyW czworościanie, którego wszystkie krawędzie mają taką samą długość 6, umieszczono kulę tak, że ma ona dokładnie jeden punkt wspólny z każdą ścianą czworościanu. Płaszczyzna π, równoległa do podstawy tego czworościanu, dzieli go na dwie bryły: ostrosłup o objętości równej objętości dzielonego czworościanu i ostrosłup ścięty. Oblicz odległość środka S kuli od płaszczyzny π, tj. długość najkrótszego spośród odcinków SP, gdzie P jest punktem płaszczyzny π.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Przykładowe rozwiązanie
Niech ABCD będzie danym czworościanem o podstawie ABC, K środkiem odcinka BC, a M i O spodkami wysokości trójkąta AKD opuszczonymi z wierzchołków A i D. Płaszczyzny AKD i ABC są prostopadłe, bo prosta BC jest prostopadła do płaszczyzny AKD.
Niech T będzie punktem wspólnym wysokości AM i DO. Odległości punktu T od prostych AK i DK są równe, bo ∣AK∣ = ∣DK∣. Są to też odległości punktu T od płaszczyzn ABC i BCD. Ten sam punkt T otrzymamy, rozpatrując trójkąt LCD, gdzie L jest środkiem odcinka AB, lub trójkąt ŁBD, gdzie Ł jest środkiem odcinka AC. Wynika stąd, że odległość punktu T od każdej ściany czworościanu ABCD jest taka sama. Wobec tego S = T.
Niech H oznacza wysokość czworościanu, h wysokość ściany czworościanu, a R – promień kuli, o której mowa w treści zadania.
Wyznaczymy wysokość H czworościanu.
Odcinki AK i DK to wysokości przystających trójkątów równobocznych ABC i BCD o boku długości 6, więc
.
Spodek O wysokości DO czworościanu jest środkiem ciężkości trójkąta ABC, więc
.
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta DOK otrzymujemy
∣DO∣2 + ∣KO∣2 = ∣DK∣2,
.
Stąd
,
.
Wyznaczamy odległość d środka S kuli od płaszczyzny π.
I sposób
Niech P będzie punktem, w którym wysokość DO przebija płaszczyznę π. Ponieważ płaszczyzna π jest równoległa do płaszczyzny ściany ABC, więc czworościan odcięty tą płaszczyzną od czworościanu ABCD jest podobny do czworościanu ABCD, a skala tego podobieństwa jest równa . Wynika stąd, że płaszczyzna π przecina wysokość DK ściany bocznej BCD w takim punkcie M′, że . To oznacza M′ = M.
Trójkąty DOK, DPM, MPS są podobne, ponieważ para trójkątów prostokątnych DOK, DPM ma jeden kąt ostry wspólny oraz para trójkątów prostokątnych DPM, MPS ma jeden kąt ostry wspólny. Zatem
, czyli .
Stąd
oraz .
Zatem .
II sposób
Obliczymy najpierw promień R kuli. Niech P będzie punktem, w którym wysokość DO przebija płaszczyznę π, a M punktem styczności kuli ze ścianą BCD (leży on na odcinku DK).
Trójkąty DOK i DMS są podobne, ponieważ są prostokątne i mają jeden kąt ostry wspólny. Zatem . Stąd
,
3R = H − R,
4R = H,
.
Ponieważ , więc
.
Płaszczyzna π odcina czworościan podobny do czworościanu ABCD w skali , więc , skąd .
Odległość punktu S od płaszczyzny π jest więc równa
.
Uwaga
Możemy najpierw wyznaczyć wielkości R i ∣OP∣ w zależności od H, potem wyznaczyć szukaną odległość d w zależności od H, a następnie obliczyć H i w rezultacie d:
, ,
więc
.
Schemat punktowania
gdy zdający obliczy odległość punktu S od płaszczyzny π: .
gdy zdający
• obliczy wysokość H czworościanu ABCD, wysokość czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD oraz promień R kuli: , ,
• wyznaczy szukaną odległość d w zależności od wysokości H czworościanu ABCD, np.:
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
gdy zdający
• obliczy wysokość H czworościanu ABCD oraz skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD: ,
• obliczy wysokość H czworościanu ABCD oraz obliczy promień R kuli: ,
ALBO
• obliczy skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD oraz promień R kuli: ,
ALBO
• obliczy skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD oraz wyznaczy promień R kuli w zależności od H: ,
i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.
albo
gdy zdający
• obliczy wysokość czworościanu ABCD:
• obliczy skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD:
ALBO
• zapisze zależność między promieniem R kuli, wysokością H czworościanu ABCD i wysokością h ściany czworościanu, np.:
ALBO
• zapisze zależność między R, objętością V czworościanu ABCD i polem Pc powierzchni całkowitej czworościanu ABCD, np.:
ALBO
• poprawnie interpretuje wielkość d, np. pisząc d = H − ∣PD∣ − R lub zaznaczając d na rysunku
i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwaga ogólna (klucz, s. 2):
Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
Komentarz. Obliczenia wymagają znalezienia wysokości czworościanu foremnego, promienia kuli wpisanej, uwzględnienia skali podobieństwa wyznaczonej przez stosunek objętości oraz geometrycznego położenia płaszczyzny i środka kuli.