Zadanie 9, matura maj 2017, matematyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 12%Maj 2017

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

W czworościanie, którego wszystkie krawędzie mają taką samą długość 6, umieszczono kulę tak, że ma ona dokładnie jeden punkt wspólny z każdą ścianą czworościanu. Płaszczyzna π, równoległa do podstawy tego czworościanu, dzieli go na dwie bryły: ostrosłup o objętości równej 827\frac{8}{27} objętości dzielonego czworościanu i ostrosłup ścięty. Oblicz odległość środka S kuli od płaszczyzny π, tj. długość najkrótszego spośród odcinków SP, gdzie P jest punktem płaszczyzny π.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Przykładowe rozwiązanie

Niech ABCD będzie danym czworościanem o podstawie ABC, K środkiem odcinka BC, a M i O spodkami wysokości trójkąta AKD opuszczonymi z wierzchołków A i D. Płaszczyzny AKD i ABC są prostopadłe, bo prosta BC jest prostopadła do płaszczyzny AKD.

Niech T będzie punktem wspólnym wysokości AM i DO. Odległości punktu T od prostych AK i DK są równe, bo ∣AK∣ = ∣DK∣. Są to też odległości punktu T od płaszczyzn ABC i BCD. Ten sam punkt T otrzymamy, rozpatrując trójkąt LCD, gdzie L jest środkiem odcinka AB, lub trójkąt ŁBD, gdzie Ł jest środkiem odcinka AC. Wynika stąd, że odległość punktu T od każdej ściany czworościanu ABCD jest taka sama. Wobec tego S = T.

Niech H oznacza wysokość czworościanu, h wysokość ściany czworościanu, a R – promień kuli, o której mowa w treści zadania.

Wyznaczymy wysokość H czworościanu.

Odcinki AK i DK to wysokości przystających trójkątów równobocznych ABC i BCD o boku długości 6, więc

∣AK∣=∣DK∣=632=33|AK| = |DK| = \frac{6\sqrt{3}}{2} = 3\sqrt{3}.

Spodek O wysokości DO czworościanu jest środkiem ciężkości trójkąta ABC, więc

∣KO∣=13∣AK∣=3|KO| = \frac{1}{3}|AK| = \sqrt{3}.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta DOK otrzymujemy

∣DO∣2 + ∣KO∣2 = ∣DK∣2,

H2+(3)2=(33)2H^2 + (\sqrt{3})^2 = (3\sqrt{3})^2.

Stąd

H2=(33)2−(3)2H^2 = (3\sqrt{3})^2 - (\sqrt{3})^2,

H=26H = 2\sqrt{6}.

Wyznaczamy odległość d środka S kuli od płaszczyzny π.

I sposób

Niech P będzie punktem, w którym wysokość DO przebija płaszczyznę π. Ponieważ płaszczyzna π jest równoległa do płaszczyzny ściany ABC, więc czworościan odcięty tą płaszczyzną od czworościanu ABCD jest podobny do czworościanu ABCD, a skala tego podobieństwa jest równa 8273=23\sqrt[3]{\frac{8}{27}} = \frac{2}{3}. Wynika stąd, że płaszczyzna π przecina wysokość DK ściany bocznej BCD w takim punkcie M′, że ∣DM′∣=23∣DK∣|DM'| = \frac{2}{3}|DK|. To oznacza M′ = M.

Trójkąty DOK, DPM, MPS są podobne, ponieważ para trójkątów prostokątnych DOK, DPM ma jeden kąt ostry wspólny oraz para trójkątów prostokątnych DPM, MPS ma jeden kąt ostry wspólny. Zatem

∣DP∣∣MP∣=∣DO∣∣OK∣=∣MP∣∣PS∣\frac{|DP|}{|MP|} = \frac{|DO|}{|OK|} = \frac{|MP|}{|PS|}, czyli 23H∣MP∣=H3=∣MP∣d\frac{\frac{2}{3}H}{|MP|} = \frac{H}{\sqrt{3}} = \frac{|MP|}{d}.

Stąd

∣MP∣=233|MP| = \frac{2}{3}\sqrt{3} oraz 263=233d\frac{2\sqrt{6}}{\sqrt{3}} = \frac{\frac{2}{3}\sqrt{3}}{d}.

Zatem d=66d = \frac{\sqrt{6}}{6}.

II sposób

Obliczymy najpierw promień R kuli. Niech P będzie punktem, w którym wysokość DO przebija płaszczyznę π, a M punktem styczności kuli ze ścianą BCD (leży on na odcinku DK).

Trójkąty DOK i DMS są podobne, ponieważ są prostokątne i mają jeden kąt ostry wspólny. Zatem ∣SM∣∣DS∣=∣KO∣∣DK∣\frac{|SM|}{|DS|} = \frac{|KO|}{|DK|}. Stąd

RH−R=13hh=13\frac{R}{H - R} = \frac{\frac{1}{3}h}{h} = \frac{1}{3},

3R = H − R,

4R = H,

R=14HR = \frac{1}{4}H.

Ponieważ H=26H = 2\sqrt{6}, więc

R=264=62R = \frac{2\sqrt{6}}{4} = \frac{\sqrt{6}}{2}.

Płaszczyzna π odcina czworościan podobny do czworościanu ABCD w skali 23\frac{2}{3}, więc ∣DP∣=23H|DP| = \frac{2}{3}H, skąd ∣OP∣=13H=13⋅26=236|OP| = \frac{1}{3}H = \frac{1}{3} \cdot 2\sqrt{6} = \frac{2}{3}\sqrt{6}.

Odległość punktu S od płaszczyzny π jest więc równa

d=13H−R=263−62=66d = \frac{1}{3}H - R = \frac{2\sqrt{6}}{3} - \frac{\sqrt{6}}{2} = \frac{\sqrt{6}}{6}.

Uwaga

Możemy najpierw wyznaczyć wielkości R i ∣OP∣ w zależności od H, potem wyznaczyć szukaną odległość d w zależności od H, a następnie obliczyć H i w rezultacie d:

R=14HR = \frac{1}{4}H, ∣OP∣=13H|OP| = \frac{1}{3}H,

więc

d=13H−14H=112H=112⋅26=66d = \frac{1}{3}H - \frac{1}{4}H = \frac{1}{12}H = \frac{1}{12} \cdot 2\sqrt{6} = \frac{\sqrt{6}}{6}.

Schemat punktowania

4 pkt

gdy zdający obliczy odległość punktu S od płaszczyzny π: d=66d = \frac{\sqrt{6}}{6}.

3 pkt

gdy zdający

• obliczy wysokość H czworościanu ABCD, wysokość czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD oraz promień R kuli: H=26H = 2\sqrt{6}, ∣DP∣=436|DP| = \frac{4}{3}\sqrt{6}, R=62R = \frac{\sqrt{6}}{2}

• wyznaczy szukaną odległość d w zależności od wysokości H czworościanu ABCD, np.: d=13H−14Hd = \frac{1}{3}H - \frac{1}{4}H

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

2 pkt

gdy zdający

• obliczy wysokość H czworościanu ABCD oraz skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD: H=26H = 2\sqrt{6}, s=23s = \frac{2}{3}

• obliczy wysokość H czworościanu ABCD oraz obliczy promień R kuli: H=26H = 2\sqrt{6}, R=62R = \frac{\sqrt{6}}{2}

ALBO

• obliczy skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD oraz promień R kuli: s=23s = \frac{2}{3}, R=62R = \frac{\sqrt{6}}{2}

ALBO

• obliczy skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD oraz wyznaczy promień R kuli w zależności od H: s=23s = \frac{2}{3}, R=14HR = \frac{1}{4}H

i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

albo

1 pkt

gdy zdający

• obliczy wysokość czworościanu ABCD: H=26H = 2\sqrt{6}

• obliczy skalę s podobieństwa czworościanu odciętego płaszczyzną π od czworościanu ABCD do czworościanu ABCD: s=23s = \frac{2}{3}

ALBO

• zapisze zależność między promieniem R kuli, wysokością H czworościanu ABCD i wysokością h ściany czworościanu, np.: RH−R=13hh\frac{R}{H - R} = \frac{\frac{1}{3}h}{h}

ALBO

• zapisze zależność między R, objętością V czworościanu ABCD i polem Pc powierzchni całkowitej czworościanu ABCD, np.: R=3VPcR = \frac{3V}{P_c}

ALBO

• poprawnie interpretuje wielkość d, np. pisząc d = H − ∣PD∣ − R lub zaznaczając d na rysunku

i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwaga ogólna (klucz, s. 2):

Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

Komentarz. Obliczenia wymagają znalezienia wysokości czworościanu foremnego, promienia kuli wpisanej, uwzględnienia skali podobieństwa wyznaczonej przez stosunek objętości oraz geometrycznego położenia płaszczyzny i środka kuli.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.