Zadanie 6, matura czerwiec 2020, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyWyznacz wszystkie wartości parametru a, dla których równanie
∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4
ma dwa różne rozwiązania dodatnie.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: .
I sposób
Rozważmy funkcję f określoną wzorem f(x) = ∣x − 5∣ i naszkicujmy jej wykres (wykres funkcji y = ∣x∣ przesunięty o 5 jednostek w prawo; f(0) = 5, najmniejsza wartość 0 dla x = 5).
Wnioskujemy stąd, że podane równanie ma dwa pierwiastki dodatnie, jeśli spełniona jest nierówność 0 < (a − 1)2 − 4 < 5, czyli nierówność 4 < (a − 1)2 < 9.
Stąd otrzymujemy, że 2 < ∣a − 1∣ < 3, zatem .
Ostatecznie .
II sposób („podstawianie”)
Równanie ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4 ma dwa dodatnie rozwiązania rzeczywiste, gdy prawdziwa jest nierówność 0 < ∣x − 5∣ < 5.
Ponieważ ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4, więc prawdziwa jest nierówność 0 < (a − 1)2 − 4 < 5.
Nierówność ta jest równoważna koniunkcji nierówności (a − 3)(a + 1) > 0 i (a + 2)(a − 4) < 0, skąd otrzymujemy i .
Zatem dla równanie ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4 ma dwa rozwiązania dodatnie.
III sposób
Równanie ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4 ma dwa rozwiązania, gdy spełniona jest nierówność (a − 1)2 − 4 > 0. Nierówność ta jest równoważna nierówności (a − 3)(a + 1) > 0, skąd otrzymujemy a < −1 lub a > 3 (1).
Równanie ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4 jest równoważne alternatywie równań: x − 5 = (a − 1)2 − 4 lub x − 5 = −(a − 1)2 + 4, czyli x = (a − 1)2 + 1 lub x = −(a − 1)2 + 9.
Rozwiązanie pierwszego z równań jest liczbą dodatnią dla każdej liczby rzeczywistej a. Zatem, aby równanie miało dwa dodatnie rozwiązania, musi być spełniony warunek −(a − 1)2 + 9 > 0. Stąd otrzymujemy (3 + a − 1)(3 − a + 1) > 0, czyli (a + 2)(4 − a) > 0, a zatem −2 < a < 4 (2).
Uwzględniając (1) i (2), otrzymujemy .
IV sposób
Ponieważ lewa strona równania ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4 jest nieujemna, więc równanie ma co najmniej jedno rozwiązanie rzeczywiste wtedy i tylko wtedy, gdy (a − 1)2 − 4 ≥ 0, czyli (a − 3)(a + 1) ≥ 0, tj. a ≤ −1 lub a ≥ 3.
Podnosząc obie strony równania do kwadratu, otrzymujemy równanie równoważne (x − 5)2 = ((a − 1)2 − 4)2, czyli x2 − 10x + 25 − ((a − 1)2 − 4)2 = 0.
Równanie to ma dwa dodatnie rozwiązania rzeczywiste x1, x2, gdy spełnione są jednocześnie trzy warunki: Δ > 0 i x1 + x2 > 0 i x1x2 > 0. Ze wzorów Viète'a otrzymujemy
(−10)2 − 4(25 − ((a − 1)2 − 4)2) > 0 i i 25 − ((a − 1)2 − 4)2 > 0.
Druga z tych nierówności jest prawdziwa dla każdej wartości rzeczywistej a.
Pierwsza nierówność: ((a − 1)2 − 4)2 > 0, czyli (a − 1)2 − 4 ≠ 0, (a − 3)(a + 1) ≠ 0, więc a ≠ 3 i a ≠ −1.
Trzecia nierówność: (5 − ((a − 1)2 − 4))(5 + ((a − 1)2 − 4)) > 0, czyli (9 − (a − 1)2)((a − 1)2 + 1) > 0. Ponieważ (a − 1)2 + 1 > 0 dla każdej wartości a, więc 9 − (a − 1)2 > 0, (4 − a)(2 + a) > 0, −2 < a < 4.
W rezultacie otrzymujemy (a ≤ −1 lub a ≥ 3) i a ≠ 3 i a ≠ −1 i −2 < a < 4. Stąd .
V sposób
Rozważmy dwa przypadki.
1. Gdy x − 5 ≥ 0, czyli x ≥ 5, to ∣x − 5∣ = x − 5, a równanie ma postać x − 5 = (a − 1)2 − 4. Stąd x = (a − 1)2 + 1. Rozwiązanie to jest dodatnie dla każdej wartości rzeczywistej a. Ponieważ x ≥ 5, więc (a − 1)2 + 1 ≥ 5, czyli (a − 1)2 ≥ 4, skąd ∣a − 1∣ ≥ 2, a więc a ≤ −1 lub a ≥ 3. W tym przypadku otrzymujemy .
2. Gdy x − 5 < 0, czyli x < 5, to ∣x − 5∣ = 5 − x, a równanie ma postać 5 − x = (a − 1)2 − 4. Stąd x = 9 − (a − 1)2. Rozwiązanie to jest dodatnie, gdy 9 − (a − 1)2 > 0, czyli (a − 1)2 < 9, skąd ∣a − 1∣ < 3, a więc −2 < a < 4. Rozwiązanie to jest mniejsze od 5, gdy 9 − (a − 1)2 < 5, czyli (a − 1)2 > 4, skąd ∣a − 1∣ > 2, a więc a < −1 lub a > 3. Zatem w tym przypadku otrzymujemy .
W rezultacie rozpatrzonych przypadków otrzymujemy i , a więc .
Schemat punktowania
Zasady oceniania I sposobu rozwiązania
rozwiązanie pełne: zdający rozwiąże układ nierówności i zapisze, że .
pokonanie zasadniczych trudności: zdający zapisze układ nierówności
– 0 < (a − 1)2 − 4 < 5 oraz rozwiąże poprawnie jedną z nierówności tego układu
– 4 < (a − 1)2 < 9 oraz rozwiąże poprawnie jedną z nierówności tego układu
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
zdający naszkicuje wykres funkcji f określonej wzorem
– f(x) = ∣x − 5∣
– f(x) = ∣x − 5∣ + 4
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Zasady oceniania II sposobu rozwiązania
rozwiązanie pełne: zdający rozwiąże układ nierówności i zapisze, że .
pokonanie zasadniczych trudności: zdający zapisze układ nierówności 0 < (a − 1)2 − 4 < 5 oraz rozwiąże poprawnie jedną z dwóch nierówności tego układu i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
zdający zapisze, że podane równanie ma dwa rozwiązania dodatnie, gdy spełniona jest nierówność 0 < ∣x − 5∣ < 5, i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Zasady oceniania III sposobu rozwiązania
rozwiązanie pełne: zdający zapisze, że .
pokonanie zasadniczych trudności: zdający
– zapisze, że podane równanie ma więcej niż jedno rozwiązanie wtedy, gdy spełniona jest nierówność (a − 1)2 − 4 > 0
i
– zapisze podane równanie w postaci alternatywy równań x − 5 = (a − 1)2 − 4 lub x − 5 = −(a − 1)2 + 4
i
– rozwiąże poprawnie przynajmniej jedną z trzech nierówności: (a − 1)2 − 4 > 0, (a − 1)2 + 1 > 0, 9 − (a − 1)2 > 0
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
zdający
– zapisze, że podane równanie ma więcej niż jedno rozwiązanie wtedy, gdy spełniona jest nierówność (a − 1)2 − 4 > 0,
– zapisze podane równanie w postaci alternatywy równań x − 5 = (a − 1)2 − 4 lub x − 5 = −(a − 1)2 + 4
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Zasady oceniania IV sposobu rozwiązania
rozwiązanie pełne: zdający rozwiąże układ nierówności i zapisze, że .
pokonanie zasadniczych trudności: zdający zapisze układ nierówności (a − 1)2 − 4 ≥ 0 i (−10)2 − 4(25 − ((a − 1)2 − 4)2) > 0 i i 25 − ((a − 1)2 − 4)2 > 0 i poprawnie rozwiąże drugą lub czwartą z nich i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
zdający
– zapisze warunek istnienia rozwiązań rzeczywistych równania ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4: (a − 1)2 − 4 ≥ 0
– zapisze układ nierówności: (−10)2 − 4(25 − ((a − 1)2 − 4)2) > 0 i i 25 − ((a − 1)2 − 4)2 > 0
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Zasady oceniania V sposobu rozwiązania
rozwiązanie pełne: zdający wyznaczy wszystkie wartości parametru a, dla których równanie ∣x − 5∣ = (a − 1)2 − 4 ma dwa rozwiązania dodatnie: .
pokonanie zasadniczych trudności: zdający zapisze warunki na to, żeby rozwiązaniem równania była liczba dodatnia w każdym z dwóch rozpatrywanych przypadków, i wyznaczy wszystkie wartości parametru a, dla których rozwiązaniem równania jest liczba dodatnia w jednym z tych przypadków:
– gdy x − 5 ≥ 0, to (a − 1)2 + 1 > 0 i (a − 1)2 + 1 ≥ 5, skąd
– gdy x − 5 < 0, to 9 − (a − 1)2 > 0 i 9 − (a − 1)2 < 5, skąd
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
zdający zastosuje definicję wartości bezwzględnej i zapisze równanie w każdym z dwóch przypadków: gdy x − 5 ≥ 0, to x − 5 = (a − 1)2 − 4; gdy x − 5 < 0, to 5 − x = (a − 1)2 − 4, i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwaga
Jeżeli zdający rozpatrzy oba przypadki, ale w pierwszym przypadku nie skomentuje, że nierówność (a − 1)2 + 1 > 0 jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej a, to może otrzymać 3 punkty za całe rozwiązanie.
Uwagi
1. Jeśli zdający rozwiązuje zadanie sposobem II lub III, zapisze nierówność (a − 1)2 − 4 ≥ 0 i konsekwentnie do tego błędu rozwiąże zadanie do końca, otrzymując w odpowiedzi zbiór , to otrzymuje 2 punkty.
2. Jeżeli zdający rozwiązuje zadanie I sposobem i naszkicowany wykres zawiera usterki, ale dalsze rozumowanie jest prawidłowe, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
3. Jeżeli zdający, sporządzając wykres funkcji f(x) = ∣x − 5∣ + 4, błędnie przesunie wykres funkcji y = ∣x − 5∣ o 4 jednostki w dół i konsekwentnie przeprowadzi rozumowanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty za całe rozwiązanie.
4. Jeżeli zdający, sporządzając wykres funkcji f(x) = ∣x − 5∣ + 4, zamieni miejscami współrzędne wektora przesunięcia, otrzyma wykres funkcji, dla której istnieją dwa rozwiązania dodatnie równania f(x) = (a − 1)2, i konsekwentnie przeprowadzi rozumowanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 1 punkt za całe rozwiązanie.
5. Jeżeli zdający, sporządzając wykres funkcji f(x) = ∣x − 5∣, błędnie przesunie wykres funkcji y = ∣x∣ i otrzyma wykres funkcji g takiej, że nie istnieją dwa dodatnie rozwiązania równania g(x) = (a − 1)2 − 4, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Komentarz. Jeśli zdający użyje warunku (1 − a)2 − 4 ≥ 0 zamiast > 0 i konsekwentnie przeprowadzi rozumowanie do końca uzyskując (1 − a)2 > 4, otrzymuje 2 punkty.