Zadanie 15, matura czerwiec 2020, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówNależy zaprojektować wymiary prostokątnego ekranu smartfona, tak aby odległości tego ekranu od krótszych brzegów smartfona były równe 0,5 cm każda, a odległości tego ekranu od dłuższych brzegów smartfona były równe 0,3 cm każda (zobacz rysunek – ekran zaznaczono kolorem szarym). Sam ekran ma mieć powierzchnię 60 cm2. Wyznacz takie wymiary ekranu smartfona, przy których powierzchnia ekranu wraz z obramowaniem jest najmniejsza.
PowiększKorepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: ekran powinien mieć wymiary 100 mm na 60 mm (czyli 10 cm na 6 cm).
I sposób
Oznaczmy długości boków ekranu smartfona literami x i y (x > y), przy czym bok x jest równoległy do dłuższych brzegów smartfona (odległość od krótszych brzegów 5 mm, od dłuższych 3 mm). Wtedy powierzchnia ekranu jest równa (w mm2): xy = 6000, skąd wynika, że .
Powierzchnia całego smartfona (tj. ekranu z obramowaniem) jest równa .
Ponieważ x + 10 > y + 6 > 0, to . Stąd otrzymujemy kolejno: x2 + 4x > 6000, x2 + 4x + 4 > 6004, (x + 2)2 > 6004, , .
Otrzymaliśmy funkcję P zmiennej x określoną wzorem dla .
Obliczamy pochodną funkcji P: dla .
Miejscem zerowym pochodnej funkcji P jest x = 100, gdyż .
Ponadto P′(x) < 0 dla oraz P′(x) > 0 dla . Zatem w przedziale funkcja P jest malejąca, a w przedziale funkcja P jest rosnąca.
Stąd wynika, że funkcja P dla x = 100 przyjmuje najmniejszą wartość. Wtedy y = 60.
Poszukiwanymi wymiarami ekranu smartfona są: x = 100 mm, y = 60 mm.
II sposób
Tak jak w sposobie pierwszym obliczamy w milimetrach kwadratowych powierzchnię ekranu z obramowaniem: P = 6060 + 6x + 10y.
Korzystamy z nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną: .
Stąd wynika, że P = 6060 + 6x + 10y ≥ 6060 + 1200 = 7260.
W nierówności między średnimi równość ma miejsce wtedy i tylko wtedy, gdy wszystkie liczby występujące w tych średnich są równe. Niech 6x = 10y, czyli . Stąd otrzymujemy równanie x2 = 10000. Jedynym dodatnim rozwiązaniem tego równania jest x = 100. Wtedy y = 60.
Ponieważ P ≥ 7260 oraz dla x = 100 i y = 60 mamy P = 110 ⋅ 66 = 7260, więc ekran z obramowaniem ma najmniejszą powierzchnię dla x = 100 i y = 60. Poszukiwanymi wymiarami ekranu są: x = 100 mm, y = 60 mm.
III sposób
Oznaczmy długości boków całego smartfona przez x i y (x > y). Wtedy powierzchnia ekranu jest równa (w mm2): (x − 10)(y − 6) = 6000, skąd wynika, że .
Powierzchnia całego smartfona (tj. ekranu z obramowaniem) jest równa .
Ponieważ x > y > 6 i x > 10, to . Stąd otrzymujemy kolejno: x2 − 10x > 6000 + 6x − 60, x2 − 16x + 64 > 6004, (x − 8)2 > 6004, , .
Otrzymaliśmy funkcję P zmiennej x określoną wzorem dla .
Obliczamy pochodną funkcji P: dla .
Miejscem zerowym pochodnej funkcji P jest x = 110, bo .
Ponadto P′(x) < 0 dla oraz P′(x) > 0 dla . Zatem w przedziale funkcja P jest malejąca, a w przedziale funkcja P jest rosnąca.
Stąd wynika, że funkcja P dla x = 110 przyjmuje najmniejszą wartość. Wtedy .
Poszukiwanymi wymiarami ekranu smartfona są: x = 100 mm, y = 60 mm.
Schemat punktowania
Zasady oceniania I sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
– przyjęcia jednego z wymiarów ekranu (długość, szerokość) za zmienną x i obliczenia drugiego wymiaru y: ,
– wyrażenia pola powierzchni całego ekranu z obramowaniem jako funkcji jednej zmiennej x: ,
– wyznaczenia dziedziny funkcji P: .
Za poprawne wykonanie każdej z tych części zdający otrzymuje 1 pkt, o ile poprzednie kroki też były wykonane poprawnie.
Drugi etap składa się z trzech części:
– wyznaczenie pochodnej funkcji P lub funkcji określonej np. dla x > 0: ,
– obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f: x = 100,
– zbadanie znaku pochodnej funkcji f: jeśli 0 < x < 100, to f′(x) < 0 oraz jeśli x > 100, to f′(x) > 0, i uzasadnienie, że dla x = 100 funkcja P przyjmuje wartość najmniejszą, na przykład: w przedziale funkcja P jest malejąca, w przedziale funkcja P jest rosnąca, więc najmniejszą wartość funkcja P przyjmuje dla x = 100.
Za poprawne wykonanie każdego z tych kroków zdający otrzymuje 1 pkt, o ile poprzednie kroki też były wykonane poprawnie.
Trzeci etap polega na obliczeniu obu wymiarów ekranu: x = 100 oraz y = 60. Za poprawne wykonanie trzeciego etapu zdający otrzymuje 1 pkt.
Za rozwiązanie pełne (7 pkt) punkty za wszystkie części trzech etapów sumują się.
Zasady oceniania II sposobu rozwiązania
rozwiązanie pełne: zdający wyciągnie wniosek, że dla x = 100 i y = 60 smartfon ma najmniejszą powierzchnię.
rozwiązanie prawie pełne: zdający znajdzie wartości x = 100 mm, y = 60 mm.
pokonanie zasadniczych trudności: zdający wykaże nierówność P ≥ 7260.
zdający zapisze, że x i y są liczbami dodatnimi, a więc wolno skorzystać z nierówności między średnimi, i zapisze nierówność między średnimi: .
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający zapisze nierówność między średnimi: .
zdający przyjmie oznaczenia (na przykład x i y) na długość i szerokość ekranu i zapisze równość P = 6060 + 6x + 10y.
zdający przyjmie oznaczenia (na przykład x i y) na długość i szerokość ekranu i zapisze pole powierzchni całego ekranu z obramowaniem P = (x + 10)(y + 6).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Zasady oceniania III sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
– przyjęcia jednego z wymiarów całego smartfona (długość, szerokość) za zmienną x i obliczenia drugiego wymiaru całego smartfona y: ,
– wyrażenia pola powierzchni całego ekranu z obramowaniem jako funkcji jednej zmiennej x: ,
– wyznaczenia dziedziny funkcji P: .
Za poprawne wykonanie każdej z tych części zdający otrzymuje 1 pkt, o ile poprzednie kroki też były wykonane poprawnie.
Drugi etap składa się z trzech części:
– wyznaczenie pochodnej funkcji P lub funkcji określonej np. dla x > 0: ,
– obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f: x = 110,
– zbadanie znaku pochodnej funkcji f: jeśli 0 < x < 110, to f′(x) < 0 oraz jeśli x > 110, to f′(x) > 0, i uzasadnienie, że dla x = 110 funkcja P przyjmuje wartość najmniejszą, na przykład: w przedziale funkcja P jest malejąca, w przedziale funkcja P jest rosnąca, więc najmniejszą wartość funkcja P przyjmuje dla x = 110.
Za poprawne wykonanie każdego z tych kroków zdający otrzymuje 1 pkt, o ile poprzednie kroki też były wykonane poprawnie.
Trzeci etap polega na obliczeniu obu wymiarów ekranu: x = 100 oraz y = 60. Za poprawne wykonanie trzeciego etapu zdający otrzymuje 1 pkt.
Uwagi
1. Jeżeli zdający rozpatruje funkcję P przy założeniu, że x + 10 > y + 6 > 0, obliczy wymiary ekranu 100 mm i 60 mm oraz obliczy wymiary smartfona 110 mm i 66 mm, i sprawdzi, że wymiary ekranu spełniają założenie x + 10 > y + 6, to może otrzymać 7 punktów za całe rozwiązanie.
2. Jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji P, ale z rozwiązania wynika, że rozważa funkcję P na zbiorze, w którym co najmniej jeden z wymiarów ekranu przyjmuje wartości ujemne, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 5 punktów.
3. Jeżeli zdający przyjmuje błędnie, że powierzchnia smartfona jest równa 60 cm2 i bada powierzchnię ekranu smartfona jako funkcję jednej zmiennej, to nie otrzymuje 1 punktu za 1. część I etapu rozwiązania, a w konsekwencji może otrzymać co najwyżej 6 punktów za całe rozwiązanie.
4. Jeżeli zdający nie ujednolici jednostek, ale przeprowadzi pełne rozumowanie, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie (3 punkty wyłącznie za II etap rozwiązania).
5. Jeżeli zdający popełni błąd w zamianie 60 cm, zapisując 600 mm, i rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów.
6. Badanie znaku pochodnej zdający może opisać w inny sposób, np. szkicując wykres funkcji, która w ten sam sposób jak pochodna zmienia znak.
7. Za poprawne uzasadnienie, że rozważana funkcja posiada wartość najmniejszą dla wyznaczonej wartości x, przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuacje, gdy zdający: a) opisuje słownie lub graficznie (np. przy użyciu strzałek) monotoniczność funkcji P lub b) zapisuje, że dla wyznaczonej wartości x funkcja P ma minimum lokalne i jest to jednocześnie jej najmniejsza wartość. Jeżeli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to za II etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
8. Jeżeli zdający przyjmie, że dziedziną funkcji P jest przedział (0, +∞), to może otrzymać 1 punkt za 3. część II etapu, o ile otrzymane miejsce zerowe pochodnej należy do właściwej dziedziny funkcji P.
9. Jeżeli zdający rozpatruje inną wielkość niż pole, np. bada obwód, to za całe rozwiązanie zadania może otrzymać co najwyżej 1 punkt za 1. część I etapu.
Komentarz. Zdający musi poprawnie zastosować rachunek różniczkowy. Należy sprawdzić, że otrzymany punkt krytyczny jest rzeczywiście minimum, np. analizując znak drugiej pochodnej lub zachowanie funkcji.