Zadanie 9, matura maj 2025, matematyka rozszerzona

5 pktobliczeniowetrudne 22%Maj 2025

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

5 punktów

Rozwiąż równanie

3cos⁡2x+3sin⁡(2x)−3sin⁡2x=03\cos^2 x + \sqrt{3}\sin(2x) - 3\sin^2 x = 0

w przedziale [−π, π]. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób I (sinus podwojonego kąta i tangens)

Stosujemy wzór na sinus podwojonego kąta: sin⁡(2x)=2sin⁡xcos⁡x\sin(2x) = 2\sin x \cos x.

3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x=03\cos^2 x + 2\sqrt{3}\sin x \cos x - 3\sin^2 x = 0

Rozpatrujemy przypadek cos⁡x≠0\cos x \neq 0 i dzielimy przez cos⁡2x\cos^2 x:

3+23tg⁡x−3tg⁡2x=03 + 2\sqrt{3}\tg x - 3\tg^2 x = 0

−3tg⁡2x+23tg⁡x+3=0-3\tg^2 x + 2\sqrt{3}\tg x + 3 = 0

Δ=(23)2−4(−3)(3)=12+36=48\Delta = (2\sqrt{3})^2 - 4(-3)(3) = 12 + 36 = 48

tg⁡x=−23+43−6=23−6=−33\tg x = \frac{-2\sqrt{3} + 4\sqrt{3}}{-6} = \frac{2\sqrt{3}}{-6} = -\frac{\sqrt{3}}{3} lub tg⁡x=−23−43−6=−63−6=3\tg x = \frac{-2\sqrt{3} - 4\sqrt{3}}{-6} = \frac{-6\sqrt{3}}{-6} = \sqrt{3}

Rozwiązaniami równania tg⁡x=3\tg x = \sqrt{3} w przedziale [−π, π] są: x=−2π3x = -\frac{2\pi}{3} i x=π3x = \frac{\pi}{3}.

Rozwiązaniami równania tg⁡x=−33\tg x = -\frac{\sqrt{3}}{3} w przedziale [−π, π] są: x=−π6x = -\frac{\pi}{6} i x=5π6x = \frac{5\pi}{6}.

Sprawdzamy, że x=π2+πkx = \frac{\pi}{2} + \pi k (gdzie k∈Zk \in \mathbb{Z}) nie spełniają równania (po podstawieniu lewa strona jest równa −3, a nie 0).

Rozwiązania: x∈{−2π3,−π6,π3,5π6}x \in \{-\frac{2\pi}{3}, -\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{3}, \frac{5\pi}{6}\}.

Sposób II (cosinus podwojonego kąta i tangens)

Równanie ma postać 3cos⁡(2x)+3sin⁡(2x)=03\cos(2x)+\sqrt3\sin(2x)=0. Jeśli cos⁡(2x)≠0\cos(2x)\ne0, dzielimy przez cos⁡(2x)\cos(2x) i otrzymujemy tg⁡(2x)=−3\tg(2x)=-\sqrt3, czyli 2x=−π3+πk2x=-\frac\pi3+\pi k, zatem x=−π6+πk2x=-\frac\pi6+\frac{\pi k}{2}, k∈Zk\in\mathbb Z. W przedziale [−π, π] są to −2π3,−π6,π3,5π6-\frac{2\pi}3,-\frac\pi6,\frac\pi3,\frac{5\pi}6. Gdy cos⁡(2x)=0\cos(2x)=0, równanie wymaga także sin⁡(2x)=0\sin(2x)=0, co przeczy jedynce trygonometrycznej. Liczby x=π4+πk2x=\frac\pi4+\frac{\pi k}2 nie są więc rozwiązaniami.

Sposób III (rozkład na czynniki i tangens)

3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x=(3cos⁡x+sin⁡x)2−4sin⁡2x=(3cos⁡x−sin⁡x)(3cos⁡x+3sin⁡x)3\cos^2x+2\sqrt3\sin x\cos x-3\sin^2x=(\sqrt3\cos x+\sin x)^2-4\sin^2x=(\sqrt3\cos x-\sin x)(\sqrt3\cos x+3\sin x).

Zatem sin⁡x=3cos⁡x\sin x=\sqrt3\cos x lub sin⁡x=−33cos⁡x\sin x=-\frac{\sqrt3}{3}\cos x. Dla cos⁡x≠0\cos x\ne0 otrzymujemy tg⁡x=3\tg x=\sqrt3 lub tg⁡x=−33\tg x=-\frac{\sqrt3}{3}, czyli x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k lub x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z. Dla cos⁡x=0\cos x=0 każde z równań wymaga także sin⁡x=0\sin x=0, co jest niemożliwe. W zadanym przedziale otrzymujemy −2π3,−π6,π3,5π6-\frac{2\pi}3,-\frac\pi6,\frac\pi3,\frac{5\pi}6.

Sposób IV (cosinus podwojonego kąta i sinus sumy)

3cos⁡(2x)+3sin⁡(2x)=03\cos(2x)+\sqrt3\sin(2x)=0, zatem 32cos⁡(2x)+12sin⁡(2x)=0\frac{\sqrt3}2\cos(2x)+\frac12\sin(2x)=0, czyli sin⁡(π3+2x)=0\sin(\frac\pi3+2x)=0.

Stąd 2x+π3=πk2x+\frac\pi3=\pi k, czyli x=−π6+πk2x=-\frac\pi6+\frac{\pi k}2, k∈Zk\in\mathbb Z. W przedziale [−π, π] otrzymujemy −2π3,−π6,π3,5π6-\frac{2\pi}3,-\frac\pi6,\frac\pi3,\frac{5\pi}6.

Sposób V (rozkład na czynniki i wzory na sumę kątów)

Jak w sposobie III otrzymujemy 3cos⁡x−sin⁡x=0\sqrt3\cos x-\sin x=0 lub 3cos⁡x+3sin⁡x=0\sqrt3\cos x+3\sin x=0.

Pierwsze równanie dzielimy przez 2: 32cos⁡x−12sin⁡x=0\frac{\sqrt3}2\cos x-\frac12\sin x=0, czyli cos⁡(π6+x)=0\cos(\frac\pi6+x)=0. Stąd x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, co w zadanym przedziale daje −2π3,π3-\frac{2\pi}3,\frac\pi3.

Drugie równanie dzielimy przez 232\sqrt3: 12cos⁡x+32sin⁡x=0\frac12\cos x+\frac{\sqrt3}2\sin x=0, czyli sin⁡(π6+x)=0\sin(\frac\pi6+x)=0. Stąd x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, co w zadanym przedziale daje −π6,5π6-\frac\pi6,\frac{5\pi}6.

Schemat punktowania

Zasady oceniania dla sposobów I–III

5 pkt

zastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: −2π3,−π6,π3,5π6-\frac{2\pi}3,-\frac\pi6,\frac\pi3,\frac{5\pi}6.

4 pkt

zapisanie założenia cos⁡x≠0\cos x\ne0 oraz rozwiązanie alternatywy tg⁡x=3\tg x=\sqrt3 lub tg⁡x=−33\tg x=-\frac{\sqrt3}3 w przedziale [−π, π] (cztery powyższe liczby; sposoby I, III)

– rozwiązanie jednego równania tej alternatywy dla x≠π2+πkx\ne\frac\pi2+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, w przedziale [−π, π] (odpowiednio −2π3,π3-\frac{2\pi}3,\frac\pi3 lub −π6,5π6-\frac\pi6,\frac{5\pi}6) oraz uzasadnienie, że liczby π2+πk\frac\pi2+\pi k nie spełniają równania 3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x=03\cos^2x+2\sqrt3\sin x\cos x-3\sin^2x=0 (I, III),

ALBO

– rozwiązanie obu równań tej alternatywy w R\mathbb R: x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k oraz x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, oraz powyższe uzasadnienie wykluczenia liczb π2+πk\frac\pi2+\pi k (I, III),

ALBO

– zapisanie założenia cos⁡(2x)≠0\cos(2x)\ne0 oraz rozwiązanie równania tg⁡(2x)=−3\tg(2x)=-\sqrt3 w przedziale [−π, π] (cztery powyższe liczby; II),

ALBO

– rozwiązanie równania tg⁡(2x)=−3\tg(2x)=-\sqrt3 w R\mathbb R: x=−π6+πk2x=-\frac\pi6+\frac{\pi k}2, k∈Zk\in\mathbb Z, oraz uzasadnienie, że liczby π4+πk2\frac\pi4+\frac{\pi k}2 nie spełniają równania 3cos⁡(2x)+3sin⁡(2x)=03\cos(2x)+\sqrt3\sin(2x)=0 (II).

albo

3 pkt

zapisanie założenia cos⁡x≠0\cos x\ne0 oraz rozwiązanie alternatywy tg⁡x=3\tg x=\sqrt3 lub tg⁡x=−33\tg x=-\frac{\sqrt3}3 w R\mathbb R: x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k oraz x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z (I, III),

– przekształcenie równania do tej alternatywy oraz rozwiązanie jednego jej równania w przedziale [−π, π]: −2π3,π3-\frac{2\pi}3,\frac\pi3 lub −π6,5π6-\frac\pi6,\frac{5\pi}6 (I, III),

ALBO

– przekształcenie do tej alternatywy oraz uzasadnienie, że liczby π2+πk\frac\pi2+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, nie spełniają równania 3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x=03\cos^2x+2\sqrt3\sin x\cos x-3\sin^2x=0 (I, III),

ALBO

– zapisanie założenia cos⁡(2x)≠0\cos(2x)\ne0 oraz rozwiązanie równania tg⁡(2x)=−3\tg(2x)=-\sqrt3 w R\mathbb R: x=−π6+πk2x=-\frac\pi6+\frac{\pi k}2, k∈Zk\in\mathbb Z (II),

ALBO

– przekształcenie do tg⁡(2x)=−3\tg(2x)=-\sqrt3 oraz uzasadnienie, że liczby π4+πk2\frac\pi4+\frac{\pi k}2, k∈Zk\in\mathbb Z, nie spełniają równania 3cos⁡(2x)+3sin⁡(2x)=03\cos(2x)+\sqrt3\sin(2x)=0 (II).

albo

2 pkt

przekształcenie do alternatywy tg⁡x=3\tg x=\sqrt3 lub tg⁡x=−33\tg x=-\frac{\sqrt3}3 (I, III)

– przekształcenie do −3tg⁡2x+23tg⁡x+3=0-3\tg^2x+2\sqrt3\tg x+3=0 oraz uzasadnienie, że liczby π2+πk\frac\pi2+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, nie spełniają równania 3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x=03\cos^2x+2\sqrt3\sin x\cos x-3\sin^2x=0 (I),

ALBO

– przekształcenie do tg⁡(2x)=−3\tg(2x)=-\sqrt3 (II).

albo

1 pkt

przekształcenie do −3tg⁡2x+23tg⁡x+3=0-3\tg^2x+2\sqrt3\tg x+3=0 (I)

– zastosowanie wzoru na cosinus podwojonego kąta i zapisanie 3cos⁡(2x)+3sin⁡(2x)=03\cos(2x)+\sqrt3\sin(2x)=0 (II),

ALBO

– zastosowanie wzoru na sinus podwojonego kąta oraz wzorów skróconego mnożenia i przekształcenie do (3cos⁡x+sin⁡x−2sin⁡x)(3cos⁡x+sin⁡x+2sin⁡x)=0(\sqrt3\cos x+\sin x-2\sin x)(\sqrt3\cos x+\sin x+2\sin x)=0 (III),

ALBO

– uzasadnienie, że liczby π2+πk\frac\pi2+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z, nie spełniają równania 3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x=03\cos^2x+2\sqrt3\sin x\cos x-3\sin^2x=0 (I, III).

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Zasady oceniania dla sposobów IV–V

5 pkt

zastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: −2π3,−π6,π3,5π6-\frac{2\pi}3,-\frac\pi6,\frac\pi3,\frac{5\pi}6.

4 pkt

rozwiązanie równania sin⁡(π3+2x)=0\sin(\frac\pi3+2x)=0 w R\mathbb R: x=−π6+πk2x=-\frac\pi6+\frac{\pi k}2, k∈Zk\in\mathbb Z (IV),

– rozwiązanie równania cos⁡(π6−2x)=0\cos(\frac\pi6-2x)=0 w R\mathbb R: x=−π6−πk2x=-\frac\pi6-\frac{\pi k}2, k∈Zk\in\mathbb Z (IV),

ALBO

– rozwiązanie obu równań alternatywy cos⁡(π6+x)=0\cos(\frac\pi6+x)=0 lub sin⁡(π6+x)=0\sin(\frac\pi6+x)=0 w R\mathbb R: x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k oraz x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z (V),

ALBO

– przekształcenie do alternatywy cos⁡(π6+x)=0\cos(\frac\pi6+x)=0 lub 3cos⁡x+3sin⁡x=0\sqrt3\cos x+3\sin x=0 oraz rozwiązanie jednego jej równania w przedziale [−π, π]: odpowiednio −2π3,π3-\frac{2\pi}3,\frac\pi3 lub −π6,5π6-\frac\pi6,\frac{5\pi}6 (V),

ALBO

– przekształcenie do alternatywy 3cos⁡x−sin⁡x=0\sqrt3\cos x-\sin x=0 lub sin⁡(π6+x)=0\sin(\frac\pi6+x)=0 oraz rozwiązanie jednego jej równania w przedziale [−π, π]: odpowiednio −2π3,π3-\frac{2\pi}3,\frac\pi3 lub −π6,5π6-\frac\pi6,\frac{5\pi}6 (V).

albo

3 pkt

przekształcenie do sin⁡(π3+2x)=0\sin(\frac\pi3+2x)=0 (IV)

– przekształcenie do cos⁡(π6−2x)=0\cos(\frac\pi6-2x)=0 (IV),

ALBO

– przekształcenie do alternatywy cos⁡(π6+x)=0\cos(\frac\pi6+x)=0 lub 3cos⁡x+3sin⁡x=0\sqrt3\cos x+3\sin x=0 oraz rozwiązanie jednego jej równania w R\mathbb R: odpowiednio x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k lub x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z (V),

ALBO

– przekształcenie do alternatywy 3cos⁡x−sin⁡x=0\sqrt3\cos x-\sin x=0 lub sin⁡(π6+x)=0\sin(\frac\pi6+x)=0 oraz rozwiązanie jednego jej równania w R\mathbb R: odpowiednio x=π3+πkx=\frac\pi3+\pi k lub x=−π6+πkx=-\frac\pi6+\pi k, k∈Zk\in\mathbb Z (V).

albo

2 pkt

przekształcenie do 32cos⁡(2x)+12sin⁡(2x)=0\frac{\sqrt3}2\cos(2x)+\frac12\sin(2x)=0 (IV)

– przekształcenie do alternatywy cos⁡(π6+x)=0\cos(\frac\pi6+x)=0 lub 3cos⁡x+3sin⁡x=0\sqrt3\cos x+3\sin x=0 (V),

ALBO

– przekształcenie do alternatywy 3cos⁡x−sin⁡x=0\sqrt3\cos x-\sin x=0 lub sin⁡(π6+x)=0\sin(\frac\pi6+x)=0 (V).

albo

1 pkt

zastosowanie wzoru na cosinus podwojonego kąta i zapisanie 3cos⁡(2x)+3sin⁡(2x)=03\cos(2x)+\sqrt3\sin(2x)=0 (IV)

– zastosowanie wzoru na sinus podwojonego kąta oraz wzorów skróconego mnożenia i przekształcenie do (3cos⁡x+sin⁡x−2sin⁡x)(3cos⁡x+sin⁡x+2sin⁡x)=0(\sqrt3\cos x+\sin x-2\sin x)(\sqrt3\cos x+\sin x+2\sin x)=0 (V),

ALBO

– zastosowanie wzoru na sinus podwojonego kąta i obliczenie wyróżnika Δ trójmianu 3cos⁡2x+23sin⁡xcos⁡x−3sin⁡2x3\cos^2x+2\sqrt3\sin x\cos x-3\sin^2x, np. zmiennej cos⁡x\cos x: Δ=(43sin⁡x)2\Delta=(4\sqrt3\sin x)^2.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli jedynym błędem zdającego jest niepoprawne zastosowanie wzoru na sumę/różnicę cosinusów/sinusów, niepoprawne zastosowanie wzoru na iloczyn cosinusów/sinusów lub błędne zastosowanie nieparzystości/parzystości funkcji trygonometrycznej, ale zdający otrzyma elementarne równania trygonometryczne postaci sin⁡(ax+b)=c\sin(ax+b)=c, cos⁡(ax+b)=c\cos(ax+b)=c, gdzie a ≠ 0, a2 ≠ 1, b ≠ 0, c∈[−1,1]c\in[-1,1], i rozwiązanie doprowadzi konsekwentnie do końca, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie, o ile nie nabył prawa do innej punktacji zgodnie z zasadami oceniania.

2. Jeżeli zdający błędnie stosuje metodę analizy starożytnych, np. podnosi obie strony równania 3cos⁡(2x)=−3sin⁡(2x)3\cos(2x)=-\sqrt3\sin(2x) do kwadratu i nie sprawdza rachunkiem, czy wszystkie otrzymane liczby są rozwiązaniami, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 3 punkty; natomiast jeżeli odrzuci co najmniej jedno rozwiązanie „obce” (ale nie odrzuci wszystkich rozwiązań „obcych”), to może otrzymać co najwyżej 4 punkty za całe rozwiązanie.

3. Jeżeli zdający dzieli obie strony równania przez wyrażenie a(x) zawierające niewiadomą x i nie zapisze założenia a(x) ≠ 0, ani też nie rozważa przypadku a(x) = 0, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Jeśli zdający niepoprawnie stosuje wzory na sumę/różnicę funkcji trygonometrycznych lub błędnie stosuje parzystość/nieparzystość, ale otrzyma elementarne równania i rozwiąże je konsekwentnie, może otrzymać co najwyżej 3 punkty. Dzielenie bez założenia lub podnoszenie do kwadratu bez sprawdzenia skutkuje obniżeniem punktacji.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.