Zadanie 4.4, matura maj 2023, fizyka rozszerzona

2 pktobliczenioweśrednie 51%Maj 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Sonda kosmiczna oddala się od Ziemi z prędkością v⃗\vec{v} wzdłuż prostej przechodzącej przez środek Ziemi. Ta sonda emituje w stronę Ziemi falę elektromagnetyczną o częstotliwości dokładnie fzˊr=3 GHzf_{źr} = 3\ \mathrm{GHz} (podana częstotliwość jest określona w układzie odniesienia związanym z sondą, czyli jest częstotliwością źródła fali). Sytuację ilustruje rysunek poglądowy poniżej (odległości na rysunku są umowne).

rysunek poglądowy: Ziemia z lewej, sonda z prawej na wspólnej przerywanej prostej; sonda emituje w stronę Ziemi falę (łuki czół fali), wektor prędkości sondy v skierowany od ZiemiPowiększ
rysunek poglądowy: Ziemia z lewej, sonda z prawej na wspólnej przerywanej prostej; sonda emituje w stronę Ziemi falę (łuki czół fali), wektor prędkości sondy v skierowany od Ziemi

Odbierana na Ziemi fala ma częstotliwość fZ różniącą się od częstotliwości źródła fali o ∣Δf∣ = 750 kHz. Wartość prędkości światła w próżni oznaczamy jako c.

Przyjmij, że v ≪ c oraz c ≈ 3 ⋅ 108 m/s.

Polecenie

2 punkty

Oblicz v – wartość prędkości sondy względem Ziemi. Zapisz obliczenia.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

v ≈ 75 km/s

Sposób 1. (z zastosowaniem przybliżonego wzoru Dopplera)

Sonda porusza się względem Ziemi z prędkością dużo mniejszą od prędkości światła (v ≪ c), więc stosujemy przybliżony wzór na efekt Dopplera dla fali świetlnej:

∣Δf∣fzˊr≈vc→v≈∣Δf∣fzˊr⋅c\dfrac{|\Delta f|}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c} \quad\rightarrow\quad v \approx \dfrac{|\Delta f|}{f_{źr}}\cdot c

v≈750⋅103 Hz3⋅109 Hz⋅3⋅108 ms→v≈750⋅102 ms=75 000 ms=75 kmsv \approx \dfrac{750\cdot 10^3\ \mathrm{Hz}}{3\cdot 10^9\ \mathrm{Hz}}\cdot 3\cdot 10^8\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} \quad\rightarrow\quad v \approx 750\cdot 10^2\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} = 75\,000\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} = 75\ \mathrm{\dfrac{km}{s}}

Wzór ∣Δf∣fzˊr≈vc\dfrac{|\Delta f|}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c} jest słuszny zarówno wtedy, gdy źródło oddala się od obserwatora (wtedy fzˊr−fobfzˊr≈vc\dfrac{f_{źr} - f_{ob}}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c}), jak i wtedy, gdy się zbliża (wtedy fob−fzˊrfzˊr≈vc\dfrac{f_{ob} - f_{źr}}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c}).

Sposób 2. (z zastosowaniem ścisłego wzoru Dopplera)

Źródło fali oddala się od obserwatora, więc częstotliwość odbierana jest mniejsza od częstotliwości źródła:

fob=fzˊrc−vc+vf_{ob} = f_{źr}\sqrt{\dfrac{c - v}{c + v}}

fob2fzˊr2=c−vc+v→fob2c+fob2v=fzˊr2c−fzˊr2v→v=fzˊr2−fob2fob2+fzˊr2⋅c\dfrac{f_{ob}^2}{f_{źr}^2} = \dfrac{c - v}{c + v} \quad\rightarrow\quad f_{ob}^2c + f_{ob}^2v = f_{źr}^2c - f_{źr}^2v \quad\rightarrow\quad v = \dfrac{f_{źr}^2 - f_{ob}^2}{f_{ob}^2 + f_{źr}^2}\cdot c

fob=fzˊr−∣Δf∣=3 000 000 kHz−750 kHz=2 999 250 kHzf_{ob} = f_{źr} - |\Delta f| = 3\,000\,000\ \mathrm{kHz} - 750\ \mathrm{kHz} = 2\,999\,250\ \mathrm{kHz}

v=32−2,99925232+2,999252⋅3⋅108 ms≈0,00025⋅3⋅108 ms=75 000 m/sv = \dfrac{3^2 - 2{,}99925^2}{3^2 + 2{,}99925^2}\cdot 3\cdot 10^8\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} \approx 0{,}00025\cdot 3\cdot 10^8\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} = 75\,000\ \mathrm{m/s}

Sposób 3. (z zastosowaniem przybliżonego wzoru Dopplera i wzoru na długość fali)

Przybliżony wzór na efekt Dopplera, gdy źródło się oddala, zapisujemy w postaci:

v≈c−cfobfzˊr=c−λzˊrfobv \approx c - c\dfrac{f_{ob}}{f_{źr}} = c - \lambda_{źr}f_{ob}, gdzie λzˊr=cfzˊr\lambda_{źr} = \dfrac{c}{f_{źr}}

λzˊr=3⋅108 m/s3⋅109 1/s=0,1 m\lambda_{źr} = \dfrac{3\cdot 10^8\ \mathrm{m/s}}{3\cdot 10^9\ \mathrm{1/s}} = 0{,}1\ \mathrm{m}

fob=fzˊr−∣Δf∣=3,000000⋅109 1s−0,000750⋅109 1s=2,999250⋅109 1sf_{ob} = f_{źr} - |\Delta f| = 3{,}000000\cdot 10^9\ \mathrm{\dfrac{1}{s}} - 0{,}000750\cdot 10^9\ \mathrm{\dfrac{1}{s}} = 2{,}999250\cdot 10^9\ \mathrm{\dfrac{1}{s}}

v≈3⋅108 ms−0,1 m⋅2,999250⋅109 1s=0,00075⋅108 ms=75 000 msv \approx 3\cdot 10^8\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} - 0{,}1\ \mathrm{m}\cdot 2{,}999250\cdot 10^9\ \mathrm{\dfrac{1}{s}} = 0{,}00075\cdot 10^8\ \mathrm{\dfrac{m}{s}} = 75\,000\ \mathrm{\dfrac{m}{s}}

Schemat punktowania

2 pkt

poprawna metoda obliczenia wartości prędkości sondy oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką.

1 pkt

poprawne zastosowanie przybliżonego wzoru na efekt Dopplera w przypadku oddalającego się źródła fali oraz prawidłowa identyfikacja wielkości występujących w tym wzorze (tzn. podstawienie danych do wzoru albo zapisanie obok wartości wielkości występujących we wzorze)

LUB

– poprawne zastosowanie ścisłego wzoru na efekt Dopplera w przypadku oddalającego się źródła fali oraz prawidłowa identyfikacja wielkości występujących w tym wzorze (tzn. podstawienie danych do wzoru albo zapisanie obok wartości wielkości występujących we wzorze)

LUB

– poprawne zastosowanie przybliżonego lub ścisłego wzoru na efekt Dopplera w przypadku oddalającego się źródła fali oraz prawidłowe przekształcenie tego wzoru i wyprowadzenie wzoru pozwalającego obliczyć prędkość sondy.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwaga dodatkowa 1. Gdy zdający zastosuje przybliżony wzór na efekt Dopplera w wersji z wartością bezwzględną ∣Δf∣fzˊr≈vc\dfrac{|\Delta f|}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c}, to w rozwiązaniu nie wymaga się obliczenia (określenia) częstotliwości odbieranej przez obserwatora.

Uwaga dodatkowa 2. Przybliżony wzór na efekt Dopplera, gdy źródło się oddala, zdający może zapisać w równoważnych (równoważnie przekształconych) postaciach, np. fob≈fzˊr(1−vc)f_{ob} \approx f_{źr}\left(1 - \dfrac{v}{c}\right) albo fzˊr−fobfzˊr≈vc\dfrac{f_{źr} - f_{ob}}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c} albo fzˊr−∣Δf∣≈fzˊr(1−vc)f_{źr} - |\Delta f| \approx f_{źr}\left(1 - \dfrac{v}{c}\right) albo ∣Δf∣fzˊr≈vc\dfrac{|\Delta f|}{f_{źr}} \approx \dfrac{v}{c} albo fob≈fzˊr(c−vc)f_{ob} \approx f_{źr}\left(\dfrac{c - v}{c}\right) albo v≈(1−fobfzˊr)cv \approx \left(1 - \dfrac{f_{ob}}{f_{źr}}\right)c albo fobc≈fzˊr(c−v)f_{ob}c \approx f_{źr}(c - v) albo v≈c−cfobfzˊrv \approx c - c\dfrac{f_{ob}}{f_{źr}}. Zdający może też wykorzystać fakt, że c=λzˊrfzˊrc = \lambda_{źr}f_{źr}, i zapisać wzór w postaci „mieszanej”: c−v≈λzˊrfobc - v \approx \lambda_{źr}f_{ob}.

Komentarz. Gdy zdający zastosuje przybliżony wzór na efekt Dopplera w wersji z wartością bezwzględną, nie wymaga się obliczenia/określenia częstotliwości odbieranej przez obserwatora. Przybliżony wzór może być zapisany w równoważnych postaciach.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.