Zadanie 3.2, matura maj 2023, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 16%Maj 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Wzdłuż osi jednorodnego walca o masie m i promieniu R przechodzi cienki pręt, wokół którego walec może się obracać. Do tego pręta przymocowano cienką nierozciągliwą linkę, którą przewieszono przez bloczek. Na końcu linki zawieszono ciężarek o masie m (równej masie walca). Początkowo walec był unieruchomiony i spoczywał na stole. W pewnej chwili walec – ciągnięty przez linkę – rozpoczął ruch i toczył się dalej bez poślizgu po poziomej powierzchni stołu. Opisaną sytuację ilustrują rysunki 1. i 2.

Do analizy zagadnienia przyjmij model zjawiska, w którym:

• moment bezwładności walca względem jego osi symetrii jest równy I=12mR2I = \frac{1}{2}mR^2

• pomijamy masę linki, masę bloczka oraz masę pręta na osi symetrii walca

• zakładamy, że ruch walca i ciężarka odbywa się w układzie inercjalnym

• siła tarcia statycznego T⃗\vec{T} między walcem a powierzchnią stołu nie osiągnęła wartości maksymalnej

• pomijamy inne (tzn. oprócz tarcia statycznego) opory ruchu układu.

rysunek 1.: walec leżący na stole, przez jego oś przechodzi pręt; do obu końców pręta przymocowana linka, która biegnie do bloczka na krawędzi stołu i dalej pionowo w dół do zawieszonego ciężarkaPowiększ
rysunek 1.: walec leżący na stole, przez jego oś przechodzi pręt; do obu końców pręta przymocowana linka, która biegnie do bloczka na krawędzi stołu i dalej pionowo w dół do zawieszonego ciężarka
rysunek 2. (widok z boku): walec na poziomym blacie stołu, linka od osi walca poziomo do bloczka na krawędzi stołu i pionowo w dół do ciężarka; wektor g skierowany pionowo w dółPowiększ
rysunek 2. (widok z boku): walec na poziomym blacie stołu, linka od osi walca poziomo do bloczka na krawędzi stołu i pionowo w dół do ciężarka; wektor g skierowany pionowo w dół

Polecenie

4 punkty

Wyprowadź wzór pozwalający wyznaczyć wartość a przyśpieszenia ciężarka w zależności tylko od wartości g przyśpieszenia ziemskiego. Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia oraz podaj (w ramce na dole strony) postać tego wzoru.

Wskazówka: Skorzystaj z zasady zachowania energii mechanicznej układu lub skorzystaj z drugiej zasady dynamiki dla ruchu postępowego walca, dla ruchu obrotowego walca i dla ruchu postępowego ciężarka.

a =

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a=25ga = \dfrac{2}{5}g

Sposób 1. (z zastosowaniem równań dynamiki)

Na walec działa siła reakcji linki F⃗1\vec{F}_1 oraz siła tarcia statycznego T⃗\vec{T}. Na ciężarek działa siła grawitacji F⃗g\vec{F}_g oraz siła reakcji linki F⃗2\vec{F}_2. Równania ruchu (II zasada dynamiki) dla ruchu obrotowego walca, ruchu postępowego walca i ruchu postępowego ciężarka:

Iε = RT  mwaw = F1 − T  mcac = Fg − F2

Linka jest nierozciągliwa, a masy linki i bloczka pomijamy, więc F1 = F2 = F, aw = ac = a, ponadto mw = mc = m:

Iε = RT  ma = F − T  ma = Fg − F

Uwzględniamy związek a = εR (toczenie bez poślizgu), wzór na moment bezwładności walca i siłę grawitacji:

12mR2aR=RTma=F−Tma=mg−F\frac{1}{2}mR^2\dfrac{a}{R} = RT \qquad ma = F - T \qquad ma = mg - F

T=ma2→ma=F−ma2orazma=mg−FT = \dfrac{ma}{2} \quad\rightarrow\quad ma = F - \dfrac{ma}{2} \quad\text{oraz}\quad ma = mg - F

Po dodaniu stronami: 2ma=mg−ma2→a=25g2ma = mg - \dfrac{ma}{2} \quad\rightarrow\quad a = \dfrac{2}{5}g

Sposób 2. (z zastosowaniem zasady zachowania energii mechanicznej)

Gdy ciężarek obniży się o wysokość h, jego energia potencjalna zamieni się na energie kinetyczne (energia potencjalna walca się nie zmienia):

Epot ciez = Ekin wal post + Ekin wal obr + Ekin ciez

mgh=12mwvw2+12Iω2+12mcvc2mgh = \frac{1}{2}m_wv_w^2 + \frac{1}{2}I\omega^2 + \frac{1}{2}m_cv_c^2

Uwzględniamy vw = vc = v, mw = mc = m, ω=vR\omega = \dfrac{v}{R} oraz I=12mR2I = \frac{1}{2}mR^2:

mgh=12mv2+12⋅12mR2⋅v2R2+12mv2→gh=54v2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}\cdot\frac{1}{2}mR^2\cdot\dfrac{v^2}{R^2} + \frac{1}{2}mv^2 \quad\rightarrow\quad gh = \dfrac{5}{4}v^2

W ruchu jednostajnie przyśpieszonym bez prędkości początkowej v2 = 2as, s = h:

gh=54⋅2ah→a=25ggh = \dfrac{5}{4}\cdot 2ah \quad\rightarrow\quad a = \dfrac{2}{5}g

Schemat punktowania

Sposób 1. (z zastosowaniem równań dynamiki):

4 pkt

poprawna metoda (zastosowanie zasad dynamiki) wyznaczenia przyśpieszenia liniowego a ciężarka poprzez g oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru końcowego.

3 pkt

poprawne zapisanie kompletu równań pozwalających wyznaczyć wartość przyśpieszenia liniowego a, tzn. spełnienie warunku za 2 pkt oraz uwzględnienie równości wartości sił, z jakimi linka działa na ciężarek i walec, oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym a przyśpieszeniem kątowym, oraz zastosowanie wzorów na moment bezwładności walca i siłę grawitacji, np. 12mR2aR=RT\frac{1}{2}mR^2\dfrac{a}{R} = RT oraz ma = F − T oraz ma = mg − F.

2 pkt

poprawne zapisanie równań ruchu wyrażających drugą zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego walca oraz ruchu postępowego walca, oraz ruchu postępowego ciężarka, oraz uwzględnienie równości przyśpieszeń walca i ciężarka: Iε = RT oraz ma = F1 − T oraz ma = Fg − F2.

1 pkt

poprawne zapisanie równania ruchu wyrażającego drugą zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego walca oraz zapisanie równania ruchu wyrażającego drugą zasadę dynamiki dla ruchu postępowego walca albo ciężarka, np. Iε = RT oraz {maw = F1 − T albo mac = Fg − F2}

LUB

– poprawne zapisanie równań ruchu wyrażających drugą zasadę dynamiki dla ruchu postępowego walca oraz ciężarka, np. maw = F1 − T oraz mac = Fg − F2.

Uwaga! W obu warunkach za 1 pkt nie musi być uwzględniona równość przyśpieszeń walca i ciężarka oraz równość sił, z jakimi linka działa na ciężarek oraz walec.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2. (z zastosowaniem zasady zachowania energii mechanicznej):

4 pkt

poprawna metoda (zastosowanie zasady zachowania energii mechanicznej) wyznaczenia przyśpieszenia liniowego a ciężarka poprzez g oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru końcowego.

3 pkt

poprawna metoda wyznaczenia przyśpieszenia liniowego ciężarka, tzn. spełnienie warunków za 2 pkt oraz zastosowanie wzoru na moment bezwładności walca, oraz zastosowanie związku między prędkością a przyśpieszeniem i drogą w ruchu jednostajnie przyśpieszonym bez prędkości początkowej, np. mgh=12mv2+12⋅12mR2⋅v2R2+12mv2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}\cdot\frac{1}{2}mR^2\cdot\dfrac{v^2}{R^2} + \frac{1}{2}mv^2 oraz v2 = 2ah.

2 pkt

poprawne zapisanie równania wynikającego z zasady zachowania energii mechanicznej oraz poprawne zastosowanie wzorów na energię kinetyczną ruchu postępowego walca i ciężarka, energię kinetyczną ruchu obrotowego walca i energię potencjalną ciężarka, oraz zastosowanie związku między prędkością kątową walca a prędkością liniową walca, np. mgh=12mv2+12Iω2+12mv2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I\omega^2 + \frac{1}{2}mv^2 oraz v = ωR.

1 pkt

poprawne zapisanie równania wynikającego z zasady zachowania energii mechanicznej oraz wyodrębnienie w tym równaniu energii kinetycznych ruchu postępowego walca, ruchu postępowego ciężarka, ruchu obrotowego walca i energii potencjalnej ciężarka, np. Epot ciez = Ekin wal post + Ekin wal obr + Ekin ciez.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.