Zadanie 5.4, matura maj 2023, fizyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne 39%Maj 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Sagittarius A* (Sgr A*) to bardzo masywny obiekt znajdujący się w centrum naszej galaktyki. Gwiazda znana jako S2 obiega obiekt Sgr A* po wydłużonej orbicie eliptycznej. Parametry tego ruchu orbitalnego są następujące:

• okres obiegu S2 dookoła Sgr A* wynosi TS2 = 16 lat ziemskich

• najmniejsza odległość środka S2 od centrum Sgr A* jest równa rP = 120 au

• największa odległość środka S2 od centrum Sgr A* jest równa rA = 1820 au.

Przyjmij, że Sgr A* się nie porusza, oraz pomiń wpływ innych ciał na ruch S2.

Opisaną sytuację przedstawiono na rysunku 1. Ponadto oznaczono wektor v⃗\vec{v} prędkości środka S2 w przedstawionym położeniu na orbicie.

Rysunek 1.

wydłużona elipsa z punktami P i A na końcach osi wielkiej i zaznaczonym środkiem elipsy; Sgr A* blisko punktu P; gwiazda S2 na górnym łuku elipsy z wektorem prędkości v stycznym do orbity; zaznaczone odległości rP (od P do Sgr A*), rA (od Sgr A* do A) oraz ½|PA| (długość półosi wielkiej)Powiększ
wydłużona elipsa z punktami P i A na końcach osi wielkiej i zaznaczonym środkiem elipsy; Sgr A* blisko punktu P; gwiazda S2 na górnym łuku elipsy z wektorem prędkości v stycznym do orbity; zaznaczone odległości rP (od P do Sgr A*), rA (od Sgr A* do A) oraz ½|PA| (długość półosi wielkiej)

Polecenie

3 punkty

Informacja do zadań 5.3.–5.4.

Załóżmy, że ciało C1\mathcal{C}_1 krąży po orbicie O1\mathcal{O}_1 wokół centrum grawitacyjnego o masie M1, a ciało C2\mathcal{C}_2 krąży po orbicie O2\mathcal{O}_2 wokół centrum grawitacyjnego o masie M2. Zakładamy, że na każde z tych ciał działa jedynie siła pochodząca od centrum grawitacyjnego, dookoła którego dane ciało krąży. Stosunek mas M1 i M2 można obliczyć ze wzoru:

M1M2=(a1a2)3⋅(T2T1)2\frac{M_1}{M_2} = \left(\frac{a_1}{a_2}\right)^3 \cdot \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^2

gdzie: T1 i T2 są okresami obiegu ciał po orbitach – odpowiednio – O1\mathcal{O}_1 i O2\mathcal{O}_2, natomiast a1 i a2 zależą od rodzaju orbity:

• gdy orbity O1\mathcal{O}_1 i O2\mathcal{O}_2 są kołowe, to a1 i a2 są odpowiednio promieniami tych orbit

• gdy orbita O1\mathcal{O}_1 jest eliptyczna, a orbita O2\mathcal{O}_2 jest kołowa, to a1 jest długością półosi wielkiej orbity O1\mathcal{O}_1, natomiast a2 jest promieniem orbity O2\mathcal{O}_2.

Wyprowadź wzór podany w informacji do zadań 5.3.–5.4. w przypadku, gdy orbity O1\mathcal{O}_1 i O2\mathcal{O}_2 są kołowe.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób 1.

Siła grawitacji działająca na ciało C1\mathcal{C}_1 jest siłą dośrodkową:

m1v12a1=Gm1M1a12m_1\dfrac{v_1^2}{a_1} = \dfrac{Gm_1M_1}{a_1^2}

Podstawiamy wzór na prędkość w ruchu jednostajnym po okręgu v1=2πa1T1v_1 = \dfrac{2\pi a_1}{T_1} i dzielimy obie strony przez m1:

(2πa1T1)2a1=GM1a12→4π2a1T12=GM1a12→M1=4π2Ga13T12\dfrac{\left(\dfrac{2\pi a_1}{T_1}\right)^2}{a_1} = \dfrac{GM_1}{a_1^2} \quad\rightarrow\quad \dfrac{4\pi^2a_1}{T_1^2} = \dfrac{GM_1}{a_1^2} \quad\rightarrow\quad M_1 = \dfrac{4\pi^2}{G}\dfrac{a_1^3}{T_1^2}

Analogicznie dla drugiego centrum grawitacyjnego: M2=4π2Ga23T22M_2 = \dfrac{4\pi^2}{G}\dfrac{a_2^3}{T_2^2}

Iloraz mas:

M1M2=4π2Ga13T124π2Ga23T22=a13T12⋅T22a23=(a1a2)3⋅(T2T1)2\dfrac{M_1}{M_2} = \dfrac{\dfrac{4\pi^2}{G}\dfrac{a_1^3}{T_1^2}}{\dfrac{4\pi^2}{G}\dfrac{a_2^3}{T_2^2}} = \dfrac{a_1^3}{T_1^2}\cdot\dfrac{T_2^2}{a_2^3} = \left(\dfrac{a_1}{a_2}\right)^3\cdot\left(\dfrac{T_2}{T_1}\right)^2

Sposób 2.

Przyśpieszenie dośrodkowe ciała C1\mathcal{C}_1 jest przyśpieszeniem grawitacyjnym:

ω12a1=GM1a12\omega_1^2a_1 = \dfrac{GM_1}{a_1^2}

Podstawiamy ω1=2πT1\omega_1 = \dfrac{2\pi}{T_1}:

(2πT1)2a1=GM1a12→4π2T12=GM1a13→M1=4π2Ga13T12\left(\dfrac{2\pi}{T_1}\right)^2a_1 = \dfrac{GM_1}{a_1^2} \quad\rightarrow\quad \dfrac{4\pi^2}{T_1^2} = \dfrac{GM_1}{a_1^3} \quad\rightarrow\quad M_1 = \dfrac{4\pi^2}{G}\dfrac{a_1^3}{T_1^2}

Iloraz mas obu centrów grawitacyjnych obliczamy podobnie jak w sposobie 1.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda wyprowadzenia wzoru na iloraz mas centrów grawitacyjnych, poprawne przekształcenia oraz poprawna postać ilorazu – zgodna z podaną w treści zadania.

2 pkt

poprawna metoda wyprowadzenia lub bezpośrednie zapisanie (np. na mocy III prawa Keplera z wyrażeniem zawierającym stałe) jednego poprawnego wyrażenia, z którego można bezpośrednio obliczyć masę centrum grawitacyjnego jedynie na podstawie odpowiednich stałych, promienia a orbity kołowej i okresu T obiegu ciała dookoła tego centrum, np. (mivi2ai=GmiMiai2\left(m_i\dfrac{v_i^2}{a_i} = \dfrac{Gm_iM_i}{a_i^2}\right. oraz vi=2πaiTi)→\left.v_i = \dfrac{2\pi a_i}{T_i}\right) \rightarrow [przekształcenia] →Mi=4π2Gai3Ti2\rightarrow M_i = \dfrac{4\pi^2}{G}\dfrac{a_i^3}{T_i^2}

LUB

– zapisanie lub stwierdzenie, z powołaniem się na III prawo Keplera, że zachodzą następujące proporcje o tym samym współczynniku proporcjonalności: a13T12∝const⋅M1\dfrac{a_1^3}{T_1^2} \propto \mathrm{const}\cdot M_1 oraz a23T22∝const⋅M2\dfrac{a_2^3}{T_2^2} \propto \mathrm{const}\cdot M_2.

1 pkt

zapisanie relacji identyfikującej siłę grawitacji działającą na ciało C1\mathcal{C}_1 (lub C2\mathcal{C}_2) jako siłę dośrodkową (lub relacji identyfikującej przyśpieszenie dośrodkowe jako przyśpieszenie grawitacyjne) oraz uwzględnienie wzorów na te siły (lub przyśpieszenia), np. m1v12a1=Gm1M1a12m_1\dfrac{v_1^2}{a_1} = \dfrac{Gm_1M_1}{a_1^2} albo m1ω12a1=Gm1M1a12m_1\omega_1^2a_1 = \dfrac{Gm_1M_1}{a_1^2} albo ω12a1=GM1a12\omega_1^2a_1 = \dfrac{GM_1}{a_1^2}

LUB

– skorzystanie ze wzoru na prędkość orbitalną ciała C1\mathcal{C}_1 (lub C2\mathcal{C}_2) oraz zastosowanie wzoru na prędkość w ruchu jednostajnym po okręgu dla tej orbity, np. v1=GMa1v_1 = \sqrt{\dfrac{GM}{a_1}} oraz v1=2πa1T1v_1 = \dfrac{2\pi a_1}{T_1}

LUB

– zapisanie lub stwierdzenie, z powołaniem się na III prawo Keplera, że zachodzi proporcja a3T2∝M\dfrac{a^3}{T^2} \propto M.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.