Zadanie 12.1, matura maj 2026, matematyka rozszerzona

3 pktotwarteśrednie (szac.)Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

W projekcie ogrodu zaplanowano kwietnik w kształcie trójkąta równoramiennego o podstawie długości x metrów nieprzekraczającej 10 metrów. Na tym kwietniku ma znajdować się fontanna w kształcie koła o średnicy 4 metrów, które ma być styczne do każdego z boków trójkątnego kwietnika (zobacz rysunek). Projektantowi zależy, aby przy tak ustalonej wielkości fontanny pole tego kwietnika było najmniejsze.

Materiał graficzny do zadaniaPowiększ
Materiał graficzny do zadania

Polecenie

3 punkty

Wykaż, że pole P (wyrażone w metrach kwadratowych) trójkątnego kwietnika o podstawie długości x metrów jest określone wzorem

P(x)=2x3x2−16P(x)=\frac{2x^3}{x^2-16}

Pan Ignacy

Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób I

Wykazanie wzoru P(x)=2x3x2−16P(x)=\frac{2x^3}{x^2-16}

Rozważmy trójkąt równoramienny ABC o podstawie AB długości x i wysokości CD = h, w który wpisany jest okrąg o promieniu r = 2. Niech S będzie środkiem tego okręgu, E punktem styczności z ramieniem AC, b = ∣AC∣.

Korzystając z podobieństwa trójkątów CES i CDA: 2h−2=x2b\frac{2}{h-2}=\frac{\frac{x}{2}}{b}

Stąd b=x(h−2)4b=\frac{x(h-2)}{4}

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ADC: b2=(x2)2+h2b^2=(\frac{x}{2})^2+h^2

Po rozwiązaniu otrzymujemy: h=4x2x2−16h=\frac{4x^2}{x^2-16}

Pole trójkąta: P=12xh=12x⋅4x2x2−16=2x3x2−16P=\frac{1}{2}xh=\frac{1}{2}x\cdot\frac{4x^2}{x^2-16}=\frac{2x^3}{x^2-16}

Sposób II

Przy tych samych oznaczeniach niech α=∣∠SBD∣\alpha=|\angle SBD|. Z trójkąta prostokątnego BSD: tan⁡α=2x/2=4x\tan\alpha=\frac2{x/2}=\frac4x. Zatem tan⁡(2α)=2tan⁡α1−tan⁡2α=8xx2−16\tan(2\alpha)=\frac{2\tan\alpha}{1-\tan^2\alpha}=\frac{8x}{x^2-16}. Prosta SB jest dwusieczną kąta CBD, więc hx/2=tan⁡(2α)\frac h{x/2}=\tan(2\alpha). Stąd h=4x2x2−16h=\frac{4x^2}{x^2-16}, a P=12xh=2x3x2−16P=\frac12xh=\frac{2x^3}{x^2-16}.

Sposób III

Niech b = ∣AC∣ i niech p oznacza połowę obwodu trójkąta. Wówczas p=b+x2p=b+\frac x2. Ze wzoru P = pr, przy r = 2, otrzymujemy P=2(b+x2)P=2(b+\frac x2), więc b=P−x2b=\frac{P-x}{2}.

Ze wzoru Herona P2=p(p−b)2(p−x)=(b+x2)(b−x2)x24P^2=p(p-b)^2(p-x)=(b+\frac x2)(b-\frac x2)\frac{x^2}{4}. Po podstawieniu b=P−x2b=\frac{P-x}{2} mamy P2=P2(P2−x)x24P^2=\frac P2(\frac P2-x)\frac{x^2}{4}. Ponieważ P > 0, dzielimy przez P: P=Px216−x38P=\frac{Px^2}{16}-\frac{x^3}{8}. Zatem 16P = Px2 − 2x3, skąd P=2x3x2−16P=\frac{2x^3}{x^2-16}.

Sposób IV

Przy oznaczeniach sposobu I niech β=∣∠SCE∣\beta=|\angle SCE|. Trójkąty ADC i SEC mają kąty 90°, β i 90° − β, więc są podobne. Skala podobieństwa trójkąta ADC do SEC wynosi k=x/22=x4k=\frac{x/2}{2}=\frac x4. Stąd ∣AC∣=k∣CS∣=x4(h−2)|AC|=k|CS|=\frac x4(h-2).

Twierdzenie Pitagorasa w ADC daje [x4(h−2)]2=(x2)2+h2[\frac x4(h-2)]^2=(\frac x2)^2+h^2, czyli x2h216−x2h4+x24=x24+h2\frac{x^2h^2}{16}-\frac{x^2h}{4}+\frac{x^2}{4}=\frac{x^2}{4}+h^2.

Po skróceniu i podzieleniu przez h > 0 otrzymujemy h(x216−1)=x24h(\frac{x^2}{16}-1)=\frac{x^2}{4}, więc h=4x2x2−16h=\frac{4x^2}{x^2-16}. Zatem P=12xh=2x3x2−16P=\frac12xh=\frac{2x^3}{x^2-16}, co należało wykazać.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawne przekształcenia i przeprowadzenie pełnego rozumowania.

2 pkt

spełnienie kryterium zapisanego w pierwszym myślniku w kategorii za 1 punkt oraz zapisanie układu co najwyżej trzech równań niezależnych, umożliwiającego wyznaczenie h w zależności od x

– wyznaczenie tan⁡(2α)\tan(2\alpha) w zależności od x, np. tan⁡(2α)=4rxx2−4r2\tan(2\alpha)=\frac{4rx}{x^2-4r^2} (dla sposobu II),

ALBO

– wyznaczenie zależności między P oraz x, np. P2=Pr(Pr−x)⋅14x2P^2=\frac Pr(\frac Pr-x)\cdot\frac14x^2 (dla sposobu III).

albo

1 pkt

zapisanie związku między h i x oraz jedną z wielkości: długością b ramienia, długością odcinka CE lub długością odcinka CS, np. b2=(12x)2+h2b^2=(\frac12x)^2+h^2, rh−r=x/2b\frac r{h-r}=\frac{x/2}{b}, 12xh=r(12x+b)\frac12xh=r(\frac12x+b),

– zapisanie związku tan⁡α=rx/2\tan\alpha=\frac r{x/2} (dla sposobu II),

ALBO

– zapisanie związku P=(b+x2)rP=(b+\frac x2)r lub P=(b+x2)(b+x2−b)(b+x2−b)(b+x2−x)P=\sqrt{(b+\frac x2)(b+\frac x2-b)(b+\frac x2-b)(b+\frac x2-x)} (dla sposobu III),

ALBO

– zapisanie związków P=12b2sin⁡(2β)P=\frac12b^2\sin(2\beta) oraz sin⁡β=rh−r\sin\beta=\frac r{h-r},

ALBO

– zapisanie długości boków trójkąta ADC (lub trójkąta CES) w zależności od x i h (dla sposobu IV),

ALBO

– zapisanie długości przyprostokątnych trójkątów ADC oraz CES w zależności od x i h (dla sposobu IV).

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Kategorie za 1 punkt oraz za 2 punkty oceniamy w sytuacji, gdy zdający posługuje się symbolem r albo przyjmie r = 2 lub r = 4. Natomiast jeżeli zdający przyjmie promień inny niż 2 lub 4, to może otrzymać co najwyżej 1 punkt za całe rozwiązanie.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Promień okręgu wpisanego wynosi r = 2 (średnica 4 m). Zdający może posługiwać się symbolem r lub przyjąć r = 2. Jeśli przyjmie inny promień, może otrzymać co najwyżej 1 punkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.