Zadanie 4, matura maj 2026, matematyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne (szac.)Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Punkty K i L są środkami – odpowiednio – boków AB i BC kwadratu ABCD o boku długości a. Punkt M jest takim punktem na boku BC, że odcinki DK i KM są prostopadłe.

Odcinek AL przecina odcinki DK oraz DM w punktach – odpowiednio – P oraz Q (zobacz rysunek).

Materiał graficzny do zadaniaPowiększ
Materiał graficzny do zadania

Wykaż, że ∣PQ∣=55a|PQ|=\frac{\sqrt{5}}{5}a.

Pan Ignacy

Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób I

Oznaczmy miarę kąta ADK przez α. Wtedy ∣∠DKA∣=90∘−α|\angle DKA|=90^\circ-\alpha. Ponieważ ∣DA∣ = ∣AB∣ = a, ∣AK∣=∣BL∣=a2|AK|=|BL|=\frac a2 i kąty DAK oraz ABL są proste, trójkąty DAK i ABL są przystające (bkb). Zatem ∣∠BAL∣=∣∠ADK∣=α|\angle BAL|=|\angle ADK|=\alpha oraz ∣∠ALB∣=∣∠DKA∣=90∘−α|\angle ALB|=|\angle DKA|=90^\circ-\alpha. Stąd trójkąt APK jest prostokątny i podobny do trójkątów DAK oraz DPA, więc ∣AD∣∣AK∣=∣AP∣∣PK∣=∣DP∣∣AP∣=2\frac{|AD|}{|AK|}=\frac{|AP|}{|PK|}=\frac{|DP|}{|AP|}=2 i ∣DP∣ = 4∣PK∣.

Kąt DKM jest prosty i ∣∠KDM∣=∣∠PDQ∣|\angle KDM|=|\angle PDQ|, więc trójkąty prostokątne DKM oraz DPQ są podobne, a skala podobieństwa wynosi ∣DK∣∣DP∣=∣DP∣+∣PK∣∣DP∣=54\frac{|DK|}{|DP|}=\frac{|DP|+|PK|}{|DP|}=\frac54. Zatem ∣PQ∣=45∣KM∣|PQ|=\frac45|KM|. Trójkąt KBM jest podobny do trójkąta ABL w skali 1 : 2, więc ∣KM∣=12∣AL∣=12∣DK∣=12a2+(a2)2=54a|KM|=\frac12|AL|=\frac12|DK|=\frac12\sqrt{a^2+(\frac a2)^2}=\frac{\sqrt5}{4}a. Stąd ∣PQ∣=45⋅54a=55a|PQ|=\frac45\cdot\frac{\sqrt5}{4}a=\frac{\sqrt5}{5}a. To należało wykazać.

Sposób II

Niech x = ∣AP∣. Oznaczmy miarę kąta ∠ADK\angle ADK przez α. Wtedy ∣∠DKA∣=90∘−α|\angle DKA|=90^\circ-\alpha.

Ponieważ ∣DA∣ = ∣AB∣ = a, ∣AK∣=∣BL∣=a2|AK|=|BL|=\frac{a}{2} i kąty ∠DAK\angle DAK oraz ∠ABL\angle ABL są proste, trójkąty DAK i ABL są przystające (cecha bkb). Zatem ∣∠BAL∣=∣∠ADK∣=α|\angle BAL|=|\angle ADK|=\alpha oraz ∣∠ALB∣=∣∠DKA∣=90∘−α|\angle ALB|=|\angle DKA|=90^\circ-\alpha.

Kąty ∠DAP\angle DAP oraz ∠ALB\angle ALB są naprzemianległe i AD ∥ BC, więc ∣∠DAP∣=∣∠ALB∣=90∘−α|\angle DAP|=|\angle ALB|=90^\circ-\alpha.

Zatem trójkąt DPA jest prostokątny i podobny do trójkąta DAK. Stąd ∣DP∣∣AD∣=∣AP∣∣AK∣\frac{|DP|}{|AD|}=\frac{|AP|}{|AK|}, czyli ∣DP∣=∣AD∣∣AK∣⋅∣AP∣=2⋅∣AP∣=2x|DP|=\frac{|AD|}{|AK|}\cdot |AP|=2\cdot |AP|=2x.

Z twierdzenia Pitagorasa zastosowanego do trójkąta DAP: x2 + (2x)2 = a2, skąd x=a5x=\frac{a}{\sqrt{5}}.

Ponieważ kąt DPA jest prosty, więc AL ∥ KM. Trójkąty prostokątne DKM i DPQ są podobne. Ponadto trójkąty ADK i BKM są podobne w skali 2 : 1, zatem ∣DK∣ = 2 ⋅ ∣KM∣. Stąd trójkąt DKM jest podobny do trójkąta DPA.

Wobec tego trójkąty prostokątne DPA i DPQ są przystające (cecha kbk). Stąd ∣PQ∣=∣AP∣=a5=55a|PQ|=|AP|=\frac{a}{\sqrt{5}}=\frac{\sqrt{5}}{5}a. Co należało wykazać.

Sposób III

Niech x = ∣AP∣ oraz α=∣∠ADK∣\alpha=|\angle ADK|. Tak jak w sposobie II, przystawanie trójkątów DAK i ABL oraz kąty naprzemianległe przy AD ∥ BC dają ∣∠DAP∣=90∘−α|\angle DAP|=90^\circ-\alpha. Trójkąt DPA jest prostokątny i podobny do DAK, więc ∣DP∣ = 2∣AP∣ = 2x. Z twierdzenia Pitagorasa x2 + (2x)2 = a2, skąd x=a5x=\frac a{\sqrt5}.

Ponieważ AL ∥ KM, trójkąty prostokątne ADK i BKM są podobne w skali ∣AD∣∣BK∣=2\frac{|AD|}{|BK|}=2. Stąd ∣MB∣=12∣AK∣=a4|MB|=\frac12|AK|=\frac a4 oraz ∣LM∣=∣BL∣−∣MB∣=a4|LM|=|BL|-|MB|=\frac a4. Kąty naprzemianległe przy AD ∥ BC dają podobieństwo trójkątów AQD i LQM w skali ∣AD∣∣LM∣=4\frac{|AD|}{|LM|}=4.

Stąd ∣LQ∣=14(∣AP∣+∣PQ∣)=14(55a+∣PQ∣)|LQ|=\frac14(|AP|+|PQ|)=\frac14(\frac{\sqrt5}{5}a+|PQ|). Ponieważ ∣LQ∣+∣AP∣+∣PQ∣=∣AL∣=52a|LQ|+|AP|+|PQ|=|AL|=\frac{\sqrt5}{2}a, otrzymujemy

14(55a+∣PQ∣)+55a+∣PQ∣=52a\frac14(\frac{\sqrt5}{5}a+|PQ|)+\frac{\sqrt5}{5}a+|PQ|=\frac{\sqrt5}{2}a,

54a+54∣PQ∣=52a\frac{\sqrt5}{4}a+\frac54|PQ|=\frac{\sqrt5}{2}a,

∣PQ∣=55a|PQ|=\frac{\sqrt5}{5}a. To należało wykazać.

Sposób IV

Oznaczmy przez E punkt przecięcia prostych AD i KM. Niech x = ∣AP∣ oraz α=∣∠ADK∣\alpha=|\angle ADK|. Wtedy ∣∠DKA∣=90∘−α|\angle DKA|=90^\circ-\alpha. Ponieważ ∣AK∣=∣BK∣=a2|AK|=|BK|=\frac a2, kąty KAE i KBM są proste, a kąty AKE i BKM są wierzchołkowe, trójkąty AKE i BKM są przystające (kbk). Stąd ∣EK∣ = ∣KM∣, więc trójkąty prostokątne DKE i DKM są przystające (bkb). Wobec tego ∣∠KDM∣=∣∠KDE∣=α|\angle KDM|=|\angle KDE|=\alpha.

Ponieważ ∣DA∣ = ∣AB∣ = a, ∣AK∣=∣BL∣=a2|AK|=|BL|=\frac a2, a kąty DAK i ABL są proste, trójkąty DAK i ABL są przystające. Stąd ∣∠BAL∣=α|\angle BAL|=\alpha, ∣∠ALB∣=90∘−α|\angle ALB|=90^\circ-\alpha. Kąty DAP i ALB są naprzemianległe, więc kąt DPA jest prosty. Stąd EM ∥ AL, a trójkąty APD i QPD są przystające (kbk), zatem ∣PQ∣ = ∣AP∣ = x.

Trójkąty DPA i DAK są podobne (kkk), więc ∣DP∣∣AD∣=∣AP∣∣AK∣\frac{|DP|}{|AD|}=\frac{|AP|}{|AK|}, czyli ∣DP∣ = 2x. Z twierdzenia Pitagorasa x2 + (2x)2 = a2, stąd x=a5x=\frac a{\sqrt5}, a więc ∣PQ∣=55a|PQ|=\frac{\sqrt5}{5}a. To należało wykazać.

Sposób V (analitycznie)

Umieszczamy kwadrat w kartezjańskim układzie współrzędnych: A = (0, 0), B = (a, 0), C = (a, a), D = (0, a). Wtedy K=(a2,0)K=(\frac a2,0) i L=(a,a2)L=(a,\frac a2).

Prosta DK ma równanie y = −2x + a, a prosta AL: y=12xy=\frac12x. Z równania 12x=−2x+a\frac12x=-2x+a otrzymujemy P=(25a,15a)P=(\frac25a,\frac15a).

Prosta KM jest prostopadła do DK, więc ma równanie y=12(x−a2)y=\frac12(x-\frac a2). Stąd M=(a,a4)M=(a,\frac a4). Równanie prostej DM to y=−34x+ay=-\frac34x+a.

Z równań prostych AL i DM mamy 12x=−34x+a\frac12x=-\frac34x+a, skąd Q=(45a,25a)Q=(\frac45a,\frac25a).

∣PQ∣=(45a−25a)2+(25a−15a)2=525a=55a|PQ|=\sqrt{(\frac45a-\frac25a)^2+(\frac25a-\frac15a)^2}=\sqrt{\frac5{25}}a=\frac{\sqrt5}{5}a.

To należało wykazać.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawne przekształcenia i przeprowadzenie pełnego rozumowania.

2 pkt

uzasadnienie, że odcinki AL i DK są prostopadłe (lub AL i KM są równoległe) i przedstawienie kompletnego rozumowania prowadzącego do wyznaczenia poprawnego równania z niewiadomą ∣PQ∣ oraz zapisanie tego równania ALBO przyjęcie bez uzasadnienia, że odcinki AL i DK są prostopadłe (lub AL i KM są równoległe) oraz przeprowadzenie pełnego rozumowania przy tym założeniu i otrzymanie tezy ∣PQ∣=55a|PQ|=\frac{\sqrt{5}}{5}a ALBO obliczenie współrzędnych punktu Q: Q=(45a,25a)Q=(\frac{4}{5}a, \frac{2}{5}a).

1 pkt

uzasadnienie, że odcinki AL i DK są prostopadłe (lub AL i KM są równoległe) ALBO obliczenie długości boku KM trójkąta DKM i długości jednego z pozostałych dwóch boków: ∣KM∣=54a|KM|=\frac{\sqrt{5}}{4}a, ∣DK∣=52a|DK|=\frac{\sqrt{5}}{2}a, ∣DM∣=54a|DM|=\frac{5}{4}a ALBO obliczenie długości jednego z odcinków AP, DP lub PK: ∣AP∣=15a|AP|=\frac{1}{\sqrt{5}}a, ∣DP∣=25a|DP|=\frac{2}{\sqrt{5}}a, ∣PK∣=125a|PK|=\frac{1}{2\sqrt{5}}a ALBO obliczenie współrzędnych punktu P: P=(25a,15a)P=(\frac{2}{5}a, \frac{1}{5}a) ALBO uzasadnienie, że trójkąty EKD i MKD są przystające.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli zdający przyjmie błędne założenie (np. że miara kąta AKD jest równa 60°) i na tym opiera swoje rozumowanie, to otrzymuje 0 punktów.

2. Jeżeli zdający uzasadni, że odcinki AL i DK są prostopadłe (lub AL i KM są równoległe), a w dalszej części rozwiązania popełni tylko jeden błąd rachunkowy, ale zrealizuje w pełni strategię rozwiązania zadania, otrzymując równanie z jedną niewiadomą ∣PQ∣, to otrzymuje 2 punkty za całe rozwiązanie.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Jeśli zdający przyjmie błędne założenie (np. że miara kąta ∠AKD\angle AKD wynosi 60°) i na tym opiera swoje rozumowanie, otrzymuje 0 punktów. Jeśli zdający uzasadni, że odcinki AL i DK są prostopadłe (lub AL i KM są równoległe), a w dalszej części popełni tylko jeden błąd rachunkowy, ale zrealizuje w pełni strategię rozwiązania i otrzyma równanie z jedną niewiadomą ∣PQ∣, otrzymuje 2 punkty.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.