Zadanie 3, matura maj 2026, matematyka rozszerzona

3 pktotwarteśrednie (szac.)Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Wykaż, że dla każdej dodatniej liczby rzeczywistej x i dla każdej dodatniej liczby rzeczywistej y prawdziwa jest nierówność

1x+1y≤xy2+yx2\frac{1}{x}+\frac{1}{y}\leq\frac{x}{y^2}+\frac{y}{x^2}

Pan Ignacy

Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób I (suma sześcianów)

Z założenia x > 0 oraz y > 0, więc x2y2 > 0. Mnożymy obie strony nierówności przez x2y2 i otrzymujemy xy2 + yx2 ≤ x3 + y3.

Stosując wzór na sumę sześcianów oraz kwadrat różnicy: xy(x + y) ≤ (x + y)(x2 − xy + y2)

0 ≤ (x + y)(x2 − 2xy + y2)

0 ≤ (x + y)(x − y)2

Ponieważ (x + y) jest dodatnie jako suma dwóch liczb dodatnich x oraz y, a ponadto (x − y)2 jest nieujemne jako kwadrat liczby rzeczywistej (x − y), więc (x + y)(x − y)2 jest nieujemne jako iloczyn liczby dodatniej i nieujemnej. Zatem nierówność 0 ≤ (x + y)(x − y)2 jest prawdziwa dla każdej liczby dodatniej x i dla każdej liczby dodatniej y. To oznacza, że dla każdej liczby dodatniej x i każdej liczby dodatniej y nierówność 1x+1y≤xy2+yx2\frac{1}{x}+\frac{1}{y}\leq\frac{x}{y^2}+\frac{y}{x^2} jest również prawdziwa. Co należało wykazać.

Sposób II (grupowanie)

Z założenia x > 0 oraz y > 0, więc x2y2 > 0. Mnożymy obie strony nierówności przez x2y2 oraz stosujemy wzór na różnicę kwadratów i otrzymujemy kolejno:

xy2 + yx2 ≤ x3 + y3

0 ≤ x3 − xy2 + y3 − yx2

0 ≤ x(x2 − y2) + y(y2 − x2)

0 ≤ (x − y)(x2 − y2)

0 ≤ (x − y)2(x + y).

Ponieważ x + y jest dodatnie, a (x − y)2 nieujemne, ich iloczyn jest nieujemny. Przekształcenia są równoważne, więc dana nierówność jest prawdziwa dla każdych dodatnich x i y. To należało wykazać.

Sposób III

Z założenia x ≠ 0 i y ≠ 0, więc przekształcamy równoważnie nierówność, rozszerzając odpowiednie ułamki i stosując wzór na różnicę kwadratów:

0≤xy2+yx2−1x−1y0\leq\frac{x}{y^2}+\frac{y}{x^2}-\frac{1}{x}-\frac{1}{y}

0≤x3x2y2+y3x2y2−y2xx2y2−x2yx2y20\leq\frac{x^3}{x^2y^2}+\frac{y^3}{x^2y^2}-\frac{y^2x}{x^2y^2}-\frac{x^2y}{x^2y^2}

0≤x3+y3−y2x−x2yx2y20\leq\frac{x^3+y^3-y^2x-x^2y}{x^2y^2}

0≤x(x2−y2)+y(y2−x2)x2y20\leq\frac{x(x^2-y^2)+y(y^2-x^2)}{x^2y^2}

0≤(x−y)(x2−y2)x2y20\leq\frac{(x-y)(x^2-y^2)}{x^2y^2}

0≤(x−y)2(x+y)x2y20\leq\frac{(x-y)^2(x+y)}{x^2y^2}.

Ponieważ x + y > 0, (x − y)2 ≥ 0 i x2y2 > 0, ostatni iloraz jest nieujemny. Stąd dana nierówność jest prawdziwa dla każdej dodatniej liczby x i każdej dodatniej liczby y. To należało wykazać.

Sposób IV (badanie funkcji)

Rozważmy funkcję f(x)=xy2+yx2−1x−1yf(x)=\frac{x}{y^2}+\frac{y}{x^2}-\frac{1}{x}-\frac{1}{y} zmiennej dodatniej x z parametrem y > 0.

Wyznaczamy pochodną:

f′(x)=1y2−2yx3+1x2=x3−2y3+xy2x3y2=x3−y3+xy2−y3x3y2=(x−y)(x2+xy+y2)+y2(x−y)x3y2=(x−y)(x2+xy+2y2)x3y2f'(x)=\frac{1}{y^2}-\frac{2y}{x^3}+\frac{1}{x^2}=\frac{x^3-2y^3+xy^2}{x^3y^2}=\frac{x^3-y^3+xy^2-y^3}{x^3y^2}=\frac{(x-y)(x^2+xy+y^2)+y^2(x-y)}{x^3y^2}=\frac{(x-y)(x^2+xy+2y^2)}{x^3y^2}.

Ponieważ x > 0 oraz y > 0, więc x2 + xy + 2y2 > 0 i x3y2 > 0. Zatem f′(x) = 0 tylko dla x = y, f′(x) > 0 w przedziale (y, +∞) i f′(x) < 0 w przedziale (0, y). Funkcja f jest malejąca w przedziale (0, y] i rosnąca w przedziale [y, +∞). Osiąga wartość najmniejszą dla x = y. Ponieważ f(y)=yy2+yy2−1y−1y=0f(y)=\frac{y}{y^2}+\frac{y}{y^2}-\frac{1}{y}-\frac{1}{y}=0, więc xy2+yx2−1x−1y≥0\frac{x}{y^2}+\frac{y}{x^2}-\frac{1}{x}-\frac{1}{y}\geq0, czyli dana nierówność jest prawdziwa dla każdych dodatnich x i y. To należało wykazać.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawne przekształcenia i przeprowadzenie pełnego rozumowania, tj.:

– przekształcenie nierówności do postaci (x − y)2 ≥ 0 (lub do postaci (x−y)2x2y2≥0\frac{(x-y)^2}{x^2y^2}\geq0) i zapisanie, że kwadrat każdej liczby rzeczywistej jest nieujemny

– przekształcenie nierówności do postaci (x + y)(x − y)2 ≥ 0 (lub do postaci (x+y)(x−y)2x2y2≥0\frac{(x+y)(x-y)^2}{x^2y^2}\geq0) oraz uzasadnienie, że dla liczb dodatnich x, y ta nierówność jest prawdziwa

ALBO

– obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f oraz uzasadnienie, że funkcja f osiąga wartość najmniejszą dla x = y i obliczenie f(y).

albo

2 pkt

przekształcenie nierówności do postaci x2 − 2xy + y2 ≥ 0 (lub do postaci x2−2xy+y2x2y2≥0\frac{x^2-2xy+y^2}{x^2y^2}\geq0)

– przekształcenie nierówności do postaci (x + y)(x − y)2 ≥ 0 (lub do postaci (x+y)(x−y)2x2y2≥0\frac{(x+y)(x-y)^2}{x^2y^2}\geq0)

ALBO

– obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f: x = y.

albo

1 pkt

przekształcenie nierówności do postaci W(x, y) ≥ 0 (lub do postaci W(x,y)x2y2≥0\frac{W(x,y)}{x^2y^2}\geq0), gdzie W jest wielomianem zmiennych x oraz y, np.:

x3 + y3 − xy2 − x2y ≥ 0, x3 + y3 − xy(x + y) ≥ 0, x3+y3−xy2−x2yx2y2≥0\frac{x^3+y^3-xy^2-x^2y}{x^2y^2}\geq0

– przekształcenie nierówności do postaci (x+y)(x2−xy+y2)x2y2≥x+yxy\frac{(x+y)(x^2-xy+y^2)}{x^2y^2}\geq\frac{x+y}{xy}

ALBO

– rozważenie funkcji f(x)=xy2+yx2−1x−1yf(x)=\frac{x}{y^2}+\frac{y}{x^2}-\frac{1}{x}-\frac{1}{y} zmiennej dodatniej x z parametrem y > 0 oraz wyznaczenie pochodnej tej funkcji, np. f′(x)=1y2−2yx3+1x2f'(x)=\frac{1}{y^2}-\frac{2y}{x^3}+\frac{1}{x^2}.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości x i y, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

2. Jeżeli zdający przekształci nierówność do postaci (x2 − y2)(x − y) ≥ 0, a następnie uzasadni prawdziwość tej nierówności w przypadku, gdy x > y, oraz w przypadku, gdy x < y, a pominie przypadek x = y, to otrzymuje 2 punkty.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Jeśli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości x i y, otrzymuje 0 punktów. Jeśli przekształci nierówność do postaci (x2 − y2)(x − y) ≥ 0 i uzasadni dla przypadków x > y oraz x < y, ale pominie przypadek x = y, otrzymuje 2 punkty.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.