Zadanie 3, matura maj 2026, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyWykaż, że dla każdej dodatniej liczby rzeczywistej x i dla każdej dodatniej liczby rzeczywistej y prawdziwa jest nierówność
Pan Ignacy
Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.
Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.
Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.
Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.
Jak oceniasz to zadanie?
Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.
Rozwiązanie
Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.
Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Sposób I (suma sześcianów)
Z założenia x > 0 oraz y > 0, więc x2y2 > 0. Mnożymy obie strony nierówności przez x2y2 i otrzymujemy xy2 + yx2 ≤ x3 + y3.
Stosując wzór na sumę sześcianów oraz kwadrat różnicy: xy(x + y) ≤ (x + y)(x2 − xy + y2)
0 ≤ (x + y)(x2 − 2xy + y2)
0 ≤ (x + y)(x − y)2
Ponieważ (x + y) jest dodatnie jako suma dwóch liczb dodatnich x oraz y, a ponadto (x − y)2 jest nieujemne jako kwadrat liczby rzeczywistej (x − y), więc (x + y)(x − y)2 jest nieujemne jako iloczyn liczby dodatniej i nieujemnej. Zatem nierówność 0 ≤ (x + y)(x − y)2 jest prawdziwa dla każdej liczby dodatniej x i dla każdej liczby dodatniej y. To oznacza, że dla każdej liczby dodatniej x i każdej liczby dodatniej y nierówność jest również prawdziwa. Co należało wykazać.
Sposób II (grupowanie)
Z założenia x > 0 oraz y > 0, więc x2y2 > 0. Mnożymy obie strony nierówności przez x2y2 oraz stosujemy wzór na różnicę kwadratów i otrzymujemy kolejno:
xy2 + yx2 ≤ x3 + y3
0 ≤ x3 − xy2 + y3 − yx2
0 ≤ x(x2 − y2) + y(y2 − x2)
0 ≤ (x − y)(x2 − y2)
0 ≤ (x − y)2(x + y).
Ponieważ x + y jest dodatnie, a (x − y)2 nieujemne, ich iloczyn jest nieujemny. Przekształcenia są równoważne, więc dana nierówność jest prawdziwa dla każdych dodatnich x i y. To należało wykazać.
Sposób III
Z założenia x ≠ 0 i y ≠ 0, więc przekształcamy równoważnie nierówność, rozszerzając odpowiednie ułamki i stosując wzór na różnicę kwadratów:
.
Ponieważ x + y > 0, (x − y)2 ≥ 0 i x2y2 > 0, ostatni iloraz jest nieujemny. Stąd dana nierówność jest prawdziwa dla każdej dodatniej liczby x i każdej dodatniej liczby y. To należało wykazać.
Sposób IV (badanie funkcji)
Rozważmy funkcję zmiennej dodatniej x z parametrem y > 0.
Wyznaczamy pochodną:
.
Ponieważ x > 0 oraz y > 0, więc x2 + xy + 2y2 > 0 i x3y2 > 0. Zatem f′(x) = 0 tylko dla x = y, f′(x) > 0 w przedziale (y, +∞) i f′(x) < 0 w przedziale (0, y). Funkcja f jest malejąca w przedziale (0, y] i rosnąca w przedziale [y, +∞). Osiąga wartość najmniejszą dla x = y. Ponieważ , więc , czyli dana nierówność jest prawdziwa dla każdych dodatnich x i y. To należało wykazać.
Schemat punktowania
poprawne przekształcenia i przeprowadzenie pełnego rozumowania, tj.:
– przekształcenie nierówności do postaci (x − y)2 ≥ 0 (lub do postaci ) i zapisanie, że kwadrat każdej liczby rzeczywistej jest nieujemny
– przekształcenie nierówności do postaci (x + y)(x − y)2 ≥ 0 (lub do postaci ) oraz uzasadnienie, że dla liczb dodatnich x, y ta nierówność jest prawdziwa
ALBO
– obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f oraz uzasadnienie, że funkcja f osiąga wartość najmniejszą dla x = y i obliczenie f(y).
albo
przekształcenie nierówności do postaci x2 − 2xy + y2 ≥ 0 (lub do postaci )
– przekształcenie nierówności do postaci (x + y)(x − y)2 ≥ 0 (lub do postaci )
ALBO
– obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f: x = y.
albo
przekształcenie nierówności do postaci W(x, y) ≥ 0 (lub do postaci ), gdzie W jest wielomianem zmiennych x oraz y, np.:
x3 + y3 − xy2 − x2y ≥ 0, x3 + y3 − xy(x + y) ≥ 0,
– przekształcenie nierówności do postaci
ALBO
– rozważenie funkcji zmiennej dodatniej x z parametrem y > 0 oraz wyznaczenie pochodnej tej funkcji, np. .
albo
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Uwagi:
1. Jeżeli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości x i y, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
2. Jeżeli zdający przekształci nierówność do postaci (x2 − y2)(x − y) ≥ 0, a następnie uzasadni prawdziwość tej nierówności w przypadku, gdy x > y, oraz w przypadku, gdy x < y, a pominie przypadek x = y, to otrzymuje 2 punkty.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Jeśli zdający sprawdza prawdziwość nierówności jedynie dla wybranych wartości x i y, otrzymuje 0 punktów. Jeśli przekształci nierówność do postaci (x2 − y2)(x − y) ≥ 0 i uzasadni dla przypadków x > y oraz x < y, ale pominie przypadek x = y, otrzymuje 2 punkty.