Zadanie 11.1, matura czerwiec 2017, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2017

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Ten dramat rozgrywa się w konstelacji Feniksa, w odległości około 326 lat świetlnych od nas. WASP-18 jest gwiazdą o masie 1,24 mas Słońca i promieniu 1,23 promienia Słońca, a więc nieznacznie większą od naszej gwiazdy dziennej. W 2009 r. działający w ramach SuperWASP (Wide Angle Search for Planets) zespół pod kierunkiem prof. Coela Helliera z Keele University odkrył w jej sąsiedztwie intrygującą planetę. WASP-18b to ekstremalny przykład tzw. gorącego jowisza. Masa tej planety ponad dziesięciokrotnie przewyższa masę Jowisza. Niezwykle masywna WASP-18b orbituje z okresem obiegu około 22,6 h w odległości zaledwie około 3,03 mln km od gwiazdy. Między obydwoma obiektami zachodzą więc silne oddziaływania pływowe. Masywna planeta swą grawitacją przyciąga materię wewnątrz gwiazdy, w wyniku czego powstają dwa wybrzuszenia: kierujące się w stronę planety i w stronę przeciwną. Za sprawą tych czynników dochodzi tu najprawdopodobniej do hamowania pływowego – orbitująca planeta traci moment pędu (obliczany względem środka masy układu). Interesujące zachowanie wykazuje też sama gwiazda. Szacowany wiek omawianej gwiazdy (0,5–2 mld lat) lokuje ją w grupie gwiazd młodych. Gwiazdy młode są zwykle bardzo aktywne. Wykazują silne pole magnetyczne i intensywną emisję promieniowania rentgenowskiego, a na ich powierzchniach dochodzi do potężnych rozbłysków. Tymczasem WASP-18 jest bardzo spokojna. Ponadto w jej widmie zaobserwowano wyraźne linie litu. To właśnie młode gwiazdy są bogate w lit.

Na podstawie: Paweł Ziemnicki, Kosmiczni Pan i Pani Smith, „Wiedza i Życie” nr 1, 2015.

Polecenie

3 punkty

Na podstawie tylko danych zawartych w tekście i na karcie wzorów oblicz masę gwiazdy WASP-18.

Wskazówka. Chociaż masa planety WASP-18b jest wyjątkowo duża, jednak pozostaje znacznie mniejsza od masy gwiazdy WASP-18.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

M ≈ 2,48 ⋅ 1030 kg ≈ 2,5 ⋅ 1030 kg

Szkic rozwiązania:

I. Zapisanie drugiej zasady dynamiki dla ruchu po okręgu pod działaniem siły grawitacji i wyprowadzenie wzoru na masę centrum grawitacyjnego (tutaj gwiazdy WASP-18):

mω2r=GMmr2→(2πT)2=GMr3→M=4π2G⋅r3T2m\omega^2 r = \frac{GMm}{r^2} \rightarrow \left(\frac{2\pi}{T}\right)^2 = \frac{GM}{r^3} \rightarrow M = \frac{4\pi^2}{G} \cdot \frac{r^3}{T^2}

Uwaga! Uczeń wzór ten może podać z pamięci.

II. Obliczenie masy z wyprowadzonego (albo pamiętanego) wzoru, gdzie r = 3,03 ⋅ 109 m, T = 22,6 h = 22,6 ⋅ 3,6 ⋅ 103 s:

M=4⋅3,1426,67⋅10−11⋅(3,03⋅109)3(2,26⋅101⋅3,6⋅103)2 kg=2,48⋅1030 kgM = \frac{4 \cdot 3{,}14^2}{6{,}67 \cdot 10^{-11}} \cdot \frac{(3{,}03 \cdot 10^9)^3}{(2{,}26 \cdot 10^1 \cdot 3{,}6 \cdot 10^3)^2}\ \mathrm{kg} = 2{,}48 \cdot 10^{30}\ \mathrm{kg}

Schemat punktowania

3 pkt

prawidłowa metoda i poprawny wynik liczbowy z jednostką (wynik może być podany w zaokrągleniu do 2,5 ⋅ 1030 kg, uznajemy także każdy wynik, który zaokrągla się do tej wartości).

2 pkt

wyprowadzenie wzoru na M oraz prawidłowa identyfikacja symboli wielkości fizycznych, lub prawidłowe podstawienie danych do tego wzoru

LUB

– poprawne obliczenie M na podstawie podanego w karcie wzoru na I prędkość kosmiczną dla Ziemi, bez uzasadnienia, że podobny wzór stosuje się w szerszym zakresie, tzn. w ruchu ciał po orbitach kołowych w centralnym polu grawitacyjnym.

1 pkt

zapisanie drugiej zasady dynamiki dla ruchu po okręgu pod działaniem siły grawitacji, np.: mω2r=GMmr2m\omega^2 r = \frac{GMm}{r^2} lub mv2r=GMmr2\frac{mv^2}{r} = \frac{GMm}{r^2} lub m4π2f2r=GMmr2m4\pi^2f^2r = \frac{GMm}{r^2}.

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Uwagi:

Uczeń ma prawo przytoczyć wzór na masę M z pamięci.

Jeśli uczeń skorzysta z podanego w karcie wzoru na I prędkość kosmiczną dla Ziemi, musi napisać, że wzór ma charakter ogólny, stosuje się szerzej dla ruchów po orbitach kołowych w centralnym polu grawitacyjnym.

Jeśli przytacza z pamięci masę Słońca i tylko pomnożył ją przez 1,24, to nie spełnił polecenia – dostaje 0 pkt („Na podstawie tylko danych zawartych w tekście i na karcie wzorów […]”).

Komentarz. Uczestnik ma prawo przytoczyć wzór z pamięci. Jeśli posłuży się masą Słońca (który nie jest podany w tekście), otrzymuje 0 pkt.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.