Zadanie 4.5, matura czerwiec 2026, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Bryła sztywna B\mathcal{B} składa się z cienkiej obręczy o masie M i o promieniu R oraz z dwóch jednakowych, cienkich prętów: każdy o długości lpręt = 2R i o masie mpręt=M2m_{\text{pręt}} = \frac{M}{2} (zobacz rysunek poniżej).

Początkowo bryła B\mathcal{B} toczy się po poziomym odcinku XY drogi tak, że prędkość środka masy O bryły jest stała, a jej wartość jest równa vB=1,4 m/sv_{\mathcal{B}} = 1{,}4\ \mathrm{m/s}.

Od punktu Y bryła B\mathcal{B} zaczyna wtaczać się na odcinek drogi nachylony do poziomu, a wartość prędkości środka masy O bryły zaczyna maleć.

Przyjmij, że:

• bryła toczy się cały czas bez poślizgu

• obręcz i pręty są jednorodne

• punkty P1 i P2 na rysunku to punkty bryły, które w danej chwili stykają się z podłożem

• poziomy odcinek drogi XY łączy się łukiem z odcinkiem równi pochyłej (zobacz rysunek)

• przyśpieszenie ziemskie ma wartość g = 9,8 m/s2

• opory powietrza nie występują.

Na poniższym rysunku przedstawiono położenia bryły w dwóch wybranych chwilach ruchu.

bryła z obręczy i dwóch prętów w dwóch położeniach: na poziomym odcinku XY (punkt styku P1, w środku masy O wektor prędkości vB) oraz na równi pochyłej połączonej łukiem z odcinkiem XY (punkt styku P2, środek masy O, wektor prędkości wzdłuż równi); z lewej wektor gPowiększ
bryła z obręczy i dwóch prętów w dwóch położeniach: na poziomym odcinku XY (punkt styku P1, w środku masy O wektor prędkości vB) oraz na równi pochyłej połączonej łukiem z odcinkiem XY (punkt styku P2, środek masy O, wektor prędkości wzdłuż równi); z lewej wektor g

W tabeli poniżej podano wzory na momenty bezwładności niektórych brył względem opisanych osi obrotu.

BryłaOśMoment bezwładności
Pręt o długości lpręt i o masie mprętOś prostopadła do pręta, przechodząca przez jego środekI0 pręt=112 mpręt lpręt2I_{0\,\text{pręt}} = \frac{1}{12}\, m_{\text{pręt}}\, l_{\text{pręt}}^2
Obręcz o promieniu R i o masie MOś prostopadła do płaszczyzny obręczy, przechodząca przez jej środekI0 obręcz = MR2
Bryła B\mathcal{B} (złożona z obręczy i prętów)Oś prostopadła do bryły (czyli do płaszczyzny obręczy), przechodząca przez jej środek masy O (oś O)I0 B=43MR2I_{0\,\mathcal{B}} = \frac{4}{3}MR^2

Polecenie

3 punkty

Oblicz Δhmax – maksymalną wysokość, na jaką wzniósł się środek masy bryły B\mathcal{B} względem swojego początkowego położenia. Zapisz obliczenia.

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Δhmax ≈ 0,17 m

Przykładowe pełne rozwiązanie:

Zastosujemy zasadę zachowania energii mechanicznej. Energia mechaniczna (kinetyczna całkowita) bryły B\mathcal{B} toczącej się po poziomym odcinku jest równa energii mechanicznej (potencjalnej) bryły B\mathcal{B} znajdującej się na maksymalnej wysokości:

Ekin post B+Ekin obr B=Epot BE_{kin\,post\,\mathcal{B}} + E_{kin\,obr\,\mathcal{B}} = E_{pot\,\mathcal{B}}

12mBvB2+12I0 BωB2=mBgΔhmax\frac{1}{2}m_{\mathcal{B}}v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{1}{2}I_{0\,\mathcal{B}}\omega_{\mathcal{B}}^2 = m_{\mathcal{B}}g\Delta h_{max}

Uwzględnimy związek vB=ωBRv_{\mathcal{B}} = \omega_{\mathcal{B}}R między prędkością kątową a prędkością ruchu postępowego i promieniem bryły B\mathcal{B}:

12mBvB2+12I0 B(vBR)2=mBgΔhmax\frac{1}{2}m_{\mathcal{B}}v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{1}{2}I_{0\,\mathcal{B}}\left(\frac{v_{\mathcal{B}}}{R}\right)^2 = m_{\mathcal{B}}g\Delta h_{max}

Uwzględnimy masy części, z których składa się bryła:

12(mpręt+mpręt+mobręcz)vB2+12I0 B(vBR)2=(mpręt+mpręt+mobręcz)gΔhmax\frac{1}{2}(m_{\text{pręt}} + m_{\text{pręt}} + m_{\text{obręcz}})v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{1}{2}I_{0\,\mathcal{B}}\left(\frac{v_{\mathcal{B}}}{R}\right)^2 = (m_{\text{pręt}} + m_{\text{pręt}} + m_{\text{obręcz}})g\Delta h_{max}

12(M2+M2+M)vB2+12(43MR2)(vBR)2=(M2+M2+M)gΔhmax\frac{1}{2}\left(\frac{M}{2} + \frac{M}{2} + M\right)v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{1}{2}\left(\frac{4}{3}MR^2\right)\left(\frac{v_{\mathcal{B}}}{R}\right)^2 = \left(\frac{M}{2} + \frac{M}{2} + M\right)g\Delta h_{max}

12(2M)vB2+23MvB2=2MgΔhmax\frac{1}{2}(2M)v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{2}{3}Mv_{\mathcal{B}}^2 = 2Mg\Delta h_{max}

MvB2+23MvB2=2MgΔhmax→vB2+23vB2=2gΔhmaxMv_{\mathcal{B}}^2 + \frac{2}{3}Mv_{\mathcal{B}}^2 = 2Mg\Delta h_{max} \rightarrow v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{2}{3}v_{\mathcal{B}}^2 = 2g\Delta h_{max}

53vB2=2gΔhmax→Δhmax=5vB26g\frac{5}{3}v_{\mathcal{B}}^2 = 2g\Delta h_{max} \rightarrow \Delta h_{max} = \frac{5v_{\mathcal{B}}^2}{6g}

Δhmax=56⋅(1,4)2 m2/s29,8 m/s2=0,1(6) m≈0,17 m\Delta h_{max} = \frac{5}{6} \cdot \frac{(1{,}4)^2\ \mathrm{m^2/s^2}}{9{,}8\ \mathrm{m/s^2}} = 0{,}1(6)\ \mathrm{m} \approx 0{,}17\ \mathrm{m}

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda obliczenia wysokości maksymalnej, na którą wtoczy się bryła, oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: Δhmax ≈ 0,17 m.

2 pkt

poprawne zapisanie równania wynikającego z zasady zachowania energii mechanicznej, w którym wykorzystano wzory na energię kinetyczną ruchu postępowego bryły B\mathcal{B}, energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły B\mathcal{B} i wzór na energię potencjalną bryły B\mathcal{B} oraz poprawne uwzględnienie związku między prędkością kątową a prędkością ruchu postępowego i promieniem, np. 12mBvB2+12I0 BωB2=mBgΔhmax\frac{1}{2}m_{\mathcal{B}}v_{\mathcal{B}}^2 + \frac{1}{2}I_{0\,\mathcal{B}}\omega_{\mathcal{B}}^2 = m_{\mathcal{B}}g\Delta h_{max} oraz vB=ωBRv_{\mathcal{B}} = \omega_{\mathcal{B}}R.

1 pkt

poprawne zapisanie równania wynikającego z zasady zachowania energii, w którym uwzględniono (wystarczy poprzez oznaczenia) energię kinetyczną ruchu postępowego bryły B\mathcal{B}, energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły B\mathcal{B} i energię potencjalną bryły B\mathcal{B}, np. Ekin post B+Ekin obr B=Epot BE_{kin\,post\,\mathcal{B}} + E_{kin\,obr\,\mathcal{B}} = E_{pot\,\mathcal{B}}.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.