Zadanie 9, matura czerwiec 2026, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

Promień światła jednobarwnego pada z próżni na pryzmat o przekroju w kształcie trójkąta prostokątnego równoramiennego ABC. Przy przejściu przez powierzchnię AC promień światła załamuje się w pryzmacie i dociera do powierzchni BC. Współczynnik załamania światła w szkle, z którego wykonany jest pryzmat, oznaczymy jako nsz.

Sytuację ilustruje rysunek poniżej. Na rysunku zachowano skalę.

Uwaga! Końce odcinków przedstawiających fragment promienia w próżni i promień w pryzmacie znajdują się w punktach kratowych siatki wymiarowej.

przekrój pryzmatu – trójkąt prostokątny równoramienny ABC z kątem prostym przy A (ściana AC pionowa, AB pozioma) na siatce kratowej; promień w próżni pada na ścianę AC, załamuje się i biegnie w pryzmacie do ściany BC; strzałki wskazują kierunek biegu promieniaPowiększ
przekrój pryzmatu – trójkąt prostokątny równoramienny ABC z kątem prostym przy A (ściana AC pionowa, AB pozioma) na siatce kratowej; promień w próżni pada na ścianę AC, załamuje się i biegnie w pryzmacie do ściany BC; strzałki wskazują kierunek biegu promienia

Oblicz miarę kąta załamania promienia świetlnego w próżni po wyjściu z pryzmatu (tzn. miarę kąta załamania na ścianie BC). Zapisz obliczenia.

Wskazówka (do jednej z metod rozwiązania): Miara kąta ∠BCA\angle BCA jest równa sumie miar kąta załamania promienia na ścianie AC i kąta padania promienia na ścianę BC.

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

δ ≈ 71,6° (uznawane także δ ≈ 71° lub δ ≈ 72°)

Przykładowe pełne rozwiązanie

Oznaczenia: α i β – kąty padania (w próżni) i załamania (w szkle) na ścianie AC; γ i δ – kąty padania (w szkle) i załamania (w próżni) na ścianie BC.

Sposób 1.

Zapiszemy równania wynikające z prawa (Snelliusa) załamania światła na ścianie AC oraz na ścianie BC:

1a) sin⁡αsin⁡β=nsz\frac{\sin\alpha}{\sin\beta} = n_{sz} oraz 1b) sin⁡δsin⁡γ=nsz\frac{\sin\delta}{\sin\gamma} = n_{sz}

Z równań 1a) i 1b) wynika:

2a) sin⁡αsin⁡β=sin⁡δsin⁡γ→\frac{\sin\alpha}{\sin\beta} = \frac{\sin\delta}{\sin\gamma} \rightarrow 2b) sin⁡δ=sin⁡αsin⁡β⋅sin⁡γ\sin\delta = \frac{\sin\alpha}{\sin\beta} \cdot \sin\gamma

Sinusy kątów wyznaczymy z geometrii rysunku. Końce odcinków przedstawiających fragment promienia w próżni i promień w pryzmacie znajdują się w punktach kratowych siatki wymiarowej, zatem:

3) sin⁡α=442+82=480=15\sin\alpha = \frac{4}{\sqrt{4^2 + 8^2}} = \frac{4}{\sqrt{80}} = \frac{1}{\sqrt{5}}

4) sin⁡β=222+82=268=117\sin\beta = \frac{2}{\sqrt{2^2 + 8^2}} = \frac{2}{\sqrt{68}} = \frac{1}{\sqrt{17}}

5) sin⁡γ=32(32)2+(52)2=332+52=334\sin\gamma = \frac{3\sqrt{2}}{\sqrt{(3\sqrt{2})^2 + (5\sqrt{2})^2}} = \frac{3}{\sqrt{3^2 + 5^2}} = \frac{3}{\sqrt{34}}

Wartości sinusów z równań 3), 4) i 5) podstawimy do wzoru 2b):

6) sin⁡δ=15117⋅334=175⋅32⋅17=310≈0,949\sin\delta = \frac{\frac{1}{\sqrt{5}}}{\frac{1}{\sqrt{17}}} \cdot \frac{3}{\sqrt{34}} = \frac{\sqrt{17}}{\sqrt{5}} \cdot \frac{3}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{17}} = \frac{3}{\sqrt{10}} \approx 0{,}949

7) sin⁡δ≈0,949→δ≈71,6∘\sin\delta \approx 0{,}949 \rightarrow \delta \approx 71{,}6^{\circ}

Sposób 2.

Z prawa Snelliusa na ścianie AC i sinusów obliczonych z siatki (sin⁡α≈0,4472\sin\alpha \approx 0{,}4472, sin⁡β≈0,2425\sin\beta \approx 0{,}2425):

nsz=sin⁡αsin⁡β=15117=175≈1,844n_{sz} = \frac{\sin\alpha}{\sin\beta} = \frac{\frac{1}{\sqrt{5}}}{\frac{1}{\sqrt{17}}} = \frac{\sqrt{17}}{\sqrt{5}} \approx 1{,}844

sin⁡β≈0,2425→β≈14,0∘\sin\beta \approx 0{,}2425 \rightarrow \beta \approx 14{,}0^{\circ}

Ze wskazówki pod poleceniem: ∣∠BCA∣=β+γ→45∘=14∘+γ→γ=31∘|\angle BCA| = \beta + \gamma \rightarrow 45^{\circ} = 14^{\circ} + \gamma \rightarrow \gamma = 31^{\circ}

Z prawa Snelliusa na ścianie BC: sin⁡δsin⁡31∘=1,844→sin⁡δ≈0,949→δ≈71,6∘\frac{\sin\delta}{\sin 31^{\circ}} = 1{,}844 \rightarrow \sin\delta \approx 0{,}949 \rightarrow \delta \approx 71{,}6^{\circ}

Schemat punktowania

Rozwiązanie podlega ocenie, gdy zdający spełni co najmniej jeden z poniższych warunków lub ich kombinację, określoną w schemacie punktowania.

Warunek SNELLIUS_AC – zapisanie równania wynikającego z prawa (Snelliusa) załamania światła na ścianie AC, z uwzględnieniem wprowadzonych w rozwiązaniu oznaczeń miar kątów padania, załamania i współczynnika załamania światła w szkle, np. sin⁡αsin⁡β=nsz\frac{\sin\alpha}{\sin\beta} = n_{sz}, gdzie α i β to odpowiednio kąty padania (w próżni) i załamania (w szkle) na ścianie AC.

Warunek SNELLIUS_BC – zapisanie równania wynikającego z prawa (Snelliusa) załamania światła na ścianie BC, z uwzględnieniem wprowadzonych w rozwiązaniu oznaczeń miar kątów padania, załamania i współczynnika załamania światła w szkle, np. sin⁡δsin⁡γ=nsz\frac{\sin\delta}{\sin\gamma} = n_{sz}, gdzie γ i δ to odpowiednio kąty padania (w szkle) i załamania (w próżni) na ścianie BC.

Warunek SINUS_ALFA – poprawna metoda obliczenia sin⁡α\sin\alpha (gdzie α to kąt padania na ścianę AC) z wykorzystaniem siatki wymiarowej i punktów kratowych, np. sin⁡α=442+82\sin\alpha = \frac{4}{\sqrt{4^2 + 8^2}}.

Warunek SINUS_BETA – poprawna metoda obliczenia sin⁡β\sin\beta (gdzie β to kąt załamania na ścianie AC) z wykorzystaniem siatki wymiarowej i punktów kratowych, np. sin⁡β=222+82\sin\beta = \frac{2}{\sqrt{2^2 + 8^2}}.

Warunek SINUS_GAMMA – poprawna metoda obliczenia sin⁡γ\sin\gamma (gdzie γ to kąt padania na ścianę BC) z wykorzystaniem siatki wymiarowej i punktów kratowych (tutaj odmierzoną jednostką może być także przekątna kratki), np. sin⁡γ=332+52\sin\gamma = \frac{3}{\sqrt{3^2 + 5^2}} (gdy jednostką jest długość przekątnej kratki) albo sin⁡γ=32(32)2+(52)2\sin\gamma = \frac{3\sqrt{2}}{\sqrt{(3\sqrt{2})^2 + (5\sqrt{2})^2}} (gdy jednostką jest długość boku kratki).

Warunek SUMA_KĄTÓW – zapisanie/wykorzystanie warunku na kąt łamiący pryzmatu (γ to kąt padania na ścianę BC): 45° = β + γ.

Warunek WSPÓŁCZYNNIK_ZALAMANIA – spełnienie warunków: SNELLIUS_AC oraz SINUS_ALFA oraz SINUS_BETA oraz podanie prawidłowej wartości współczynnika załamania, np. nsz=sin⁡αsin⁡β=15117≈1,84n_{sz} = \frac{\sin\alpha}{\sin\beta} = \frac{\frac{1}{\sqrt{5}}}{\frac{1}{\sqrt{17}}} \approx 1{,}84.

Warunek BETA – spełnienie warunku SINUS_BETA oraz wyznaczenie i podanie prawidłowej wartości kąta β: sin⁡β=117→β≈14,0∘\sin\beta = \frac{1}{\sqrt{17}} \rightarrow \beta \approx 14{,}0^{\circ}.

Warunek GAMMA – spełnienie warunku BETA oraz SUMA_KĄTÓW oraz wyznaczenie i podanie prawidłowej wartości kąta γ: sin⁡β=117→β≈14,0∘\sin\beta = \frac{1}{\sqrt{17}} \rightarrow \beta \approx 14{,}0^{\circ} oraz γ = 45° − 14° = 31°.

Warunek RÓWNANIE – zapisanie równania wynikającego z prawa załamania na ścianach AC i BC: sin⁡αsin⁡β=sin⁡δsin⁡γ\frac{\sin\alpha}{\sin\beta} = \frac{\sin\delta}{\sin\gamma}.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia kąta załamania promienia świetlnego w próżni po wyjściu z pryzmatu oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego w jednostkach miary kąta: δ ≈ 71,6° lub δ ≈ 71° lub δ ≈ 72°.

3 pkt

spełnienie warunków: (WSPÓŁCZYNNIK_ZALAMANIA oraz SNELLIUS_BC oraz BETA oraz SUMA_KĄTÓW)

LUB – spełnienie warunków: (RÓWNANIE oraz SINUS_ALFA oraz SINUS_BETA oraz SINUS_GAMMA).

2 pkt

spełnienie warunków (SNELLIUS_AC oraz SINUS_ALFA oraz SINUS_BETA)

LUB – spełnienie warunków (SNELLIUS_AC oraz SNELLIUS_BC oraz SUMA_KĄTÓW)

LUB – spełnienie warunku RÓWNANIE

LUB – spełnienie warunków (SNELLIUS_AC oraz BETA)

LUB – spełnienie warunku GAMMA.

1 pkt

spełnienie warunku (SNELLIUS_AC albo SNELLIUS_BC)

LUB – spełnienie warunku (SINUS_ALFA albo SINUS_BETA albo SINUS_GAMMA)

LUB – spełnienie warunku SUMA_KĄTÓW.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.