Zadanie 8, matura maj 2024, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
4 punktyDany jest trójkąt ABC, który nie jest równoramienny. W tym trójkącie miara kąta ABC jest dwa razy większa od miary kąta BAC.
Wykaż, że długości boków tego trójkąta spełniają warunek
∣AC∣2 = ∣BC∣2 + ∣AB∣ ⋅ ∣BC∣
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
We wszystkich sposobach przyjmujemy a = ∣BC∣, b = ∣CA∣, c = ∣AB∣, , zatem . Należy wykazać b2 = a2 + ca.
Sposób I – dwusieczna kąta ABC
Niech D będzie punktem przecięcia dwusiecznej kąta ABC z bokiem AC, a x = ∣DC∣. Wtedy , , . Trójkąty CAB i CBD są podobne (kkk), więc , czyli .
Z twierdzenia o dwusiecznej . Ponieważ ∣AD∣ = b − x, otrzymujemy , czyli . Zatem , skąd b2 = a2 + ca.
Sposób II – trójkąty podobne
Na prostej CB wybieramy punkt E tak, aby ∣BE∣ = ∣AB∣ = c i B należał do odcinka CE. Trójkąt ABE jest równoramienny, , więc . W trójkącie EAC kąty mają miary 2α, α, 180° − 3α. Zatem trójkąty EAC i ABC są podobne (kkk), skąd . Ponieważ ∣EC∣ = a + c, otrzymujemy b2 = a∣EC∣ = a(a + c) = a2 + ca.
Sposób III – sieczna i styczna
Kreślimy okrąg o środku C i promieniu a = ∣BC∣. Niech F będzie drugim, różnym od B, punktem przecięcia tego okręgu z prostą AB. Z punktu A prowadzimy styczną do okręgu, a jej punkt styczności oznaczamy przez G. Z twierdzenia o siecznej i stycznej ∣AF∣ ⋅ ∣AB∣ = ∣AG∣2.
Ponieważ ∣BC∣ = ∣FC∣ = a, otrzymujemy i . Stąd ∣AF∣ = ∣FC∣ = a. Trójkąt AGC jest prostokątny, więc ∣AG∣2 = b2 − a2. Zatem ac = b2 − a2, czyli b2 = a2 + ca.
Sposób IV – trapez wpisany w okrąg
Niech H będzie obrazem C w symetrii względem symetralnej boku AB. Czworokąt ABCH jest trapezem równoramiennym o ramionach BC i AH. Suma przeciwległych kątów wynosi 180°, więc na trapezie można opisać okrąg. Z twierdzenia Ptolemeusza
∣AC∣ ⋅ ∣BH∣ = ∣BC∣ ⋅ ∣AH∣ + ∣AB∣ ⋅ ∣CH∣.
Mamy , a także , więc trójkąt ACH jest równoramienny. Stąd ∣CH∣ = ∣AH∣ = ∣BC∣ = a oraz ∣BH∣ = ∣AC∣ = b. Zatem b2 = a2 + ca.
Sposób V – trójkąty równoramienne i twierdzenie Pitagorasa
Niech K będzie spodkiem wysokości opuszczonej z C, a h = ∣CK∣. Punkt K nie pokrywa się z B, bo wtedy trójkąt ABC byłby równoramienny. Niech L będzie odbiciem B względem punktu K (równoważnie: względem prostej CK).
Przypadek 1: K leży na boku AB. Trójkąt LBC jest równoramienny: ∣LC∣ = ∣BC∣ = a, . Stąd oraz , więc ∣AL∣ = ∣LC∣ = a. Zatem ∣LB∣ = c − a, . Z twierdzenia Pitagorasa:
, .
Eliminując h2, otrzymujemy , skąd 4b2 = 4a2 + 4ac, czyli b2 = a2 + ca.
Przypadek 2: B leży między A i K. Trójkąt LBC jest równoramienny, ∣LC∣ = ∣BC∣ = a, . Stąd i ∣AL∣ = ∣LC∣ = a. Zatem ∣LB∣ = a − c, . Z twierdzenia Pitagorasa:
, .
Po wyeliminowaniu h2 ponownie otrzymujemy , więc b2 = a2 + ca.
Sposób VI – twierdzenie sinusów i cosinus kąta alfa
Z twierdzenia sinusów . Korzystając z , otrzymujemy . Twierdzenie cosinusów daje
.
Stąd (a − c)(a + c)a = b2(a − c). Ponieważ trójkąt nie jest równoramienny, a − c ≠ 0, więc b2 = a(a + c) = a2 + ca.
Sposób VII – porównanie pól
Z dwóch wzorów na pole tego samego trójkąta otrzymujemy . Dwukrotnie stosujemy twierdzenie cosinusów:
,
.
Odejmując drugie równanie od pierwszego, otrzymujemy b2 − a2 = a2 − b2 + 2ac, skąd b2 = a2 + ca.
Sposób VIII – dwukrotne zastosowanie twierdzenia cosinusów
Mamy oraz . Po wyeliminowaniu :
.
Po odjęciu 1 od obu stron i rozłożeniu liczników na czynniki otrzymujemy
.
Nierówności trójkąta zapewniają b + c ≠ a oraz a + b ≠ c, więc można skrócić odpowiednie czynniki. Dostajemy
,
2a[b2 − (a + c)2] + 2b2c = 0,
b2(a + c) − a(a + c)2 = 0.
Ponieważ a + c > 0, dzielimy przez a + c i otrzymujemy b2 = a(a + c) = a2 + ca.
Sposób IX – twierdzenie sinusów i suma sinusów
Niech R będzie promieniem okręgu opisanego na trójkącie. Z twierdzenia sinusów i równości :
.
Sposób X – tangens podwojonego kąta i twierdzenie Pitagorasa
Niech K będzie spodkiem wysokości opuszczonej z C i h = ∣CK∣. Punkt K ≠ B, ponieważ trójkąt nie jest równoramienny.
Przypadek 1: K leży na boku AB. Oznaczamy z = ∣AK∣, więc ∣KB∣ = c − z. W trójkątach prostokątnych AKC i KBC mamy i . Ze wzoru na tangens podwojonego kąta
,
2z(c − z) = z2 − h2, więc h2 = 3z2 − 2cz.
Z twierdzenia Pitagorasa b2 = z2 + h2 i a2 = (c − z)2 + h2. Stąd a2 = (2z − c)2. Ponieważ ∣AK∣ > ∣KB∣, mamy 2z − c > 0, więc a = 2z − c. Zatem b2 = 4z2 − 2cz = 2z(2z − c) = 2za = (a + c)a = a2 + ca.
Przypadek 2: B leży między A i K. Oznaczamy z = ∣BK∣, więc ∣AK∣ = c + z. Mamy oraz . Zatem
,
2z(c + z) = h2 − (c + z)2, więc h2 = 3z2 + 4cz + c2.
Z twierdzenia Pitagorasa b2 = (c + z)2 + h2 i a2 = z2 + h2. Stąd a2 = (2z + c)2, więc a = 2z + c. Wówczas b2 = 4z2 + 6cz + 2c2 = (2z + c)2 + c(2z + c) = a2 + ca.
We wszystkich sposobach otrzymujemy ∣AC∣2 = ∣BC∣2 + ∣AB∣ ⋅ ∣BC∣, co należało wykazać.
Schemat punktowania
Zasady oceniania dla sposobów I–V
przeprowadzenie pełnego rozumowania.
zapisanie związków oraz (sposób I)
– zapisanie związku (sposób II),
ALBO
– zapisanie związków ∣AF∣ = a = r i ∣AF∣ ⋅ c = ∣AG∣2 oraz zastosowanie twierdzenia Pitagorasa do trójkąta ACG (sposób III),
ALBO
– zapisanie, że w czworokącie wypukłym wpisanym w okrąg iloczyn długości przekątnych jest sumą iloczynów długości przeciwległych boków tego czworokąta oraz zapisanie związku ∣CH∣ = a (sposób IV),
ALBO
– zapisanie związku (sposób V).
albo
zapisanie związku (sposób I)
– zapisanie związku (sposób I),
ALBO
– zapisanie, że trójkąty EAC i ABC są podobne (sposób II),
ALBO
– zapisanie związków ∣AF∣ = a = r oraz ∣AF∣ ⋅ c = ∣AG∣2 (sposób III),
ALBO
– zapisanie, że w czworokącie wypukłym wpisanym w okrąg iloczyn długości przekątnych jest sumą iloczynów długości przeciwległych boków tego czworokąta (sposób IV),
ALBO
– zastosowanie twierdzenia Pitagorasa dla trójkątów AKC i BKC oraz zapisanie równości oraz (sposób V).
albo
zapisanie, że trójkąty CAB i CBD są podobne (sposób I)
– zdefiniowanie na prostej CB punktu E takiego, że ∣BE∣ = ∣AB∣ = c oraz B należy do odcinka CE (sposób II),
ALBO
– zapisanie, że trójkąt CFA jest równoramienny (sposób III),
ALBO
– zapisanie związku ∣AF∣ ⋅ c = ∣AG∣2 (sposób III),
ALBO
– zdefiniowanie punktu H takiego, że czworokąt ABCH jest trapezem równoramiennym o ramionach BC i AH oraz zapisanie, że na tym trapezie można opisać okrąg (sposób IV),
ALBO
– zdefiniowanie punktu L, który jest obrazem punktu B w symetrii względem prostej zawierającej wysokość CK oraz zapisanie, że trójkąt ALC jest równoramienny (sposób V).
albo
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Zasady oceniania dla sposobów VI–X
przeprowadzenie pełnego rozumowania.
wyznaczenie cosinusa kąta BAC w zależności od długości boków trójkąta ABC oraz zastosowanie twierdzenia cosinusów do trójkąta ABC i zapisanie związku lub
– zastosowanie twierdzenia cosinusów do trójkąta ABC oraz wzoru na cosinus podwojonego kąta i zapisanie równań oraz oraz ,
ALBO
– przekształcenie stron równania do postaci ilorazu wielomianów, z których każdy jest rozłożony do postaci iloczynowej, np. ,
ALBO
– zastosowanie wzoru na sumę sinusów i zapisanie wyrażenia a2 + ca w postaci ,
ALBO
– wyznaczenie długości boku BC w zależności od długości odcinków AK (lub BK) oraz AB (w przypadku, gdy K leży na odcinku AB), np. a2 = (2z − c)2 (sposób X).
albo
zapisanie związku między cosinusem kąta BAC a długościami boków AC i BC trójkąta ABC, np.
– spełnienie kryteriów 1) i 3) zasad oceniania za 1 pkt,
ALBO
– spełnienie kryteriów 2) i 3) zasad oceniania za 1 pkt,
ALBO
– wyeliminowanie z układu równań podanego w kryterium 3) zasad oceniania za 1 pkt, np. ,
ALBO
– zapisanie wyrażenia a2 + ca w zależności od R, oraz , np. ,
ALBO
– spełnienie kryterium 5) zasad oceniania za 1 pkt oraz zastosowanie twierdzenia Pitagorasa w trójkątach AKC i KBC oraz zapisanie związków b2 = ∣AK∣2 + ∣KC∣2 oraz a2 = ∣KB∣2 + ∣KC∣2 (sposób X).
albo
spełnienie jednego z poniższych kryteriów 1)–5):
1) zastosowanie twierdzenia sinusów do trójkąta ABC i zapisanie związku ;
2) zastosowanie wzoru na pole trójkąta i zapisanie związku ;
3) zastosowanie twierdzenia cosinusów do trójkąta ABC oraz wzoru na cosinus podwojonego kąta i zapisanie równań oraz ;
4) zastosowanie twierdzenia sinusów i zapisanie a2 + ca jako ;
5) poprowadzenie wysokości CK w trójkącie ABC oraz zastosowanie definicji tangensa kąta ostrego w trójkątach AKC i KBC oraz wzoru na tangens podwojonego kąta i uzyskanie zależności między długościami odcinków AK, BK i CK, np. (sposób X).
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli w rozwiązaniu zdający wykorzystuje wysokość CK trójkąta ABC oraz przeprowadzi rozumowanie tylko w jednym przypadku (np. gdy K leży między A i B) i nie stwierdzi, że w drugim przypadku (gdy B leży między K i A) rozumowanie przebiega analogicznie, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 3 punkty; jeżeli natomiast takie stwierdzenie zapisze, to może otrzymać 4 punkty.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).