Zadanie 12, matura czerwiec 2019, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
6 punktówWyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie
4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 = 0
ma dwa różne dodatnie rozwiązania x1, x2 spełniające nierówność .
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: .
I sposób rozwiązania
Wyróżnik trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x jest równy
Δ = (2 − 4m)2 − 4 ⋅ 4 ⋅ (m2 − m − 2) = 4 − 16m + 16m2 − 16m2 + 16m + 32 = 36 > 0.
Zatem dla każdej wartości parametru m trójmian ten ma dwa różne pierwiastki
, .
Oba pierwiastki są dodatnie wtedy i tylko wtedy, gdy
i ,
m > 2 i m > −1,
m > 2.
Nierówność możemy więc zapisać w postaci
,
m2 + 2m + 1 + m2 − 4m + 4 ≤ 17,
2m2 − 2m − 12 ≤ 0,
m2 − m − 6 ≤ 0,
(m + 2)(m − 3) ≤ 0,
więc .
Uwzględniając warunek m > 2, otrzymujemy .
Uwaga 1.
Pierwiastki trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x możemy wyznaczyć, rozkładając ten trójmian na czynniki w następujący sposób:
.
To oznacza, że dla każdej wartości parametru m trójmian ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste , .
Uwaga 2.
Aby wyznaczyć zbiór tych wartości parametru m, dla których oba pierwiastki trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x są dodatnie, wystarczy zauważyć, że , więc wystarczy, żeby spełniona była nierówność , czyli m > 2.
Uwaga 3.
Możemy też zauważyć, że oba istniejące pierwiastki trójmianu kwadratowego są dodatnie, gdy f(0) > 0 i xW > 0, gdzie f(x) = 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2. Otrzymujemy wtedy układ nierówności z niewiadomą m:
m2 − m − 2 > 0 i ,
(m − 2)(m + 1) > 0 i ,
m − 2 > 0 i ,
m > 2.
II sposób rozwiązania
Wyróżnik trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x jest równy
Δ = (2 − 4m)2 − 4 ⋅ 4 ⋅ (m2 − m − 2) = 4 − 16m + 16m2 − 16m2 + 16m + 32 = 36 > 0.
Zatem dla każdej wartości parametru m trójmian ten ma dwa różne pierwiastki x1, x2.
Oba pierwiastki są dodatnie wtedy i tylko wtedy, gdy
x1 + x2 > 0 i x1 ⋅ x2 > 0,
i ,
4m > 2 i m2 − m − 2 > 0,
i (m − 2)(m + 1) > 0,
i m − 2 > 0,
m > 2.
Nierówność możemy zapisać w postaci równoważnej
,
.
Ze wzorów Viète’a otrzymujemy
,
4m2 − 4m + 1 − 2(m2 − m − 2) ≤ 17,
2m2 − 2m − 12 ≤ 0,
m2 − m − 6 ≤ 0,
(m + 2)(m − 3) ≤ 0,
więc .
Uwzględniając warunek m > 2, otrzymujemy .
Schemat punktowania
Schemat oceniania I sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap polega na obliczeniu wyróżnika trójmianu kwadratowego i stwierdzeniu, że dla każdej wartości parametru m istnieją dwa różne pierwiastki rzeczywiste: Δ = 36 > 0, więc równanie ma dla każdej wartości parametru m dwa rozwiązania.
Za poprawne rozwiązanie nierówności Δ > 0 zdający otrzymuje 1 punkt.
Uwaga
Jeżeli zdający rozkłada trójmian 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 na czynniki i otrzymuje postać, w której wszystkie składniki mają ten sam czynnik, np.: 2x(2x − m + 2) − m(2x − m + 2) − (2x − m + 2), to takie działanie jest odpowiednikiem realizacji pierwszego etapu rozwiązania i zdający otrzymuje wtedy 1 punkt.
Drugi etap polega na
• wyznaczeniu wszystkich wartości parametru m, dla których oba pierwiastki są dodatnie
oraz
• wyznaczeniu tych wszystkich wartości parametru m, dla których spełniony jest warunek .
Za ten etap rozwiązania zdający otrzymuje 4 punkty.
Podział punktów za drugi etap rozwiązania:
Za wyznaczenie pierwiastków w zależności od m: , zdający otrzymuje 1 punkt.
Za zapisanie układu nierówności i oraz jego rozwiązanie zdający otrzymuje 1 punkt.
Uwaga
Jeżeli zdający ustali, że oba pierwiastki trójmianu kwadratowego są dodatnie, gdy f(0) > 0 i xW > 0, to otrzymuje 1 punkt za realizację II etapu. Jeżeli dodatkowo zdający wyznaczy poprawnie wszystkie wartości m, które spełniają te dwa warunki, to otrzymuje 2 punkty za realizację II etapu.
Za zapisanie nierówności zdający otrzymuje 1 punkt.
Za rozwiązanie nierówności : zdający otrzymuje 1 punkt.
Trzeci etap rozwiązania polega na wyznaczeniu wartości parametru m z uwzględnieniem wszystkich warunków.
Za zapisanie części wspólnej rozwiązań zdający otrzymuje 1 punkt.
Schemat oceniania II sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów, każdy etap polega na zapisaniu i rozwiązaniu nierówności lub układu nierówności z niewiadomą m. W efekcie zdający musi rozwiązać cztery nierówności z niewiadomą m.
Pierwszy etap polega na obliczeniu wyróżnika trójmianu kwadratowego i stwierdzeniu, że dla każdej wartości parametru m istnieją dwa różne pierwiastki rzeczywiste: Δ = 36 > 0, więc równanie ma dla każdej wartości parametru m dwa rozwiązania.
Za poprawne rozwiązanie nierówności Δ > 0 zdający otrzymuje 1 punkt.
Drugi etap
Zapisanie nierówności x1x2 > 0 w postaci . Za poprawne rozwiązanie tej nierówności zdający otrzymuje 1 punkt.
1. x1 + x2 > 0. Za poprawne rozwiązanie tej nierówności zdający otrzymuje 1 punkt.
2. . Za poprawne rozwiązanie tej nierówności zdający otrzymuje 2 punkty. Przy czym za przekształcenie nierówności do postaci otrzymuje 1 punkt.
Trzeci etap
Za zapisanie części wspólnej rozwiązań zdający otrzymuje 1 punkt.
Uwagi
1. Jeżeli zdający realizuje strategię rozwiązania i popełnia jedynie błędy rachunkowe, to może otrzymać 5 punktów, o ile popełnione błędy nie ułatwiają rozważanego zagadnienia na żadnym etapie rozwiązania.
2. Jeżeli zdający stosuje nieistniejącą zależność: „suma kwadratów = kwadrat sumy”, prowadzącą do uproszczenia badanego problemu, lub zdający stosuje inny błędny wzór, prowadzący do uproszczenia badanego problemu, to otrzymuje co najwyżej 4 punkty za całe rozwiązanie.
3. Za trzeci etap rozwiązania (zapisanie części wspólnej zbiorów rozwiązań otrzymanych nierówności) zdający może otrzymać 1 punkt tylko wtedy, gdy spełnione są jednocześnie następujące warunki:
a) dla każdego i = 0, 11, 12, 21, 22, 3;
b) dla każdego i = 11, 12, 21, 22, 3;
c) dla każdego i ≠ j oraz i, j = 11, 12, 21, 22, 3 poza inkluzją , która jest prawdziwa.
W powyższych zapisach:
oznacza zbiór rozwiązań nierówności Δ(m) > 0;
Z1₁ = (2, +∞) oznacza zbiór rozwiązań nierówności x1(m) > 0;
Z1₂ = (−1, +∞) oznacza zbiór rozwiązań nierówności x2(m) > 0;
oznacza zbiór rozwiązań nierówności ;
oznacza zbiór rozwiązań nierówności (x1 + x2)(m) > 0;
oznacza zbiór rozwiązań nierówności (x1 ⋅ x2)(m) > 0.
Komentarz. Zadanie wymaga zwrócenia uwagi na kolejność warunków: najpierw istnienie dwóch pierwiastków dodatnich, potem spełnienie warunku nierównościowego. Typowy błąd to nieprawidłowe wykorzystanie wzorów Viete'a lub błędy w transformacji nierówności.