Zadanie 12, matura czerwiec 2019, matematyka rozszerzona

6 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie

4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 = 0

ma dwa różne dodatnie rozwiązania x1, x2 spełniające nierówność x12+x22≤174x_1^2 + x_2^2 \le \frac{17}{4}.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: m∈(2,3⟩m \in (2, 3\rangle.

I sposób rozwiązania

Wyróżnik trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x jest równy

Δ = (2 − 4m)2 − 4 ⋅ 4 ⋅ (m2 − m − 2) = 4 − 16m + 16m2 − 16m2 + 16m + 32 = 36 > 0.

Zatem dla każdej wartości parametru m trójmian ten ma dwa różne pierwiastki

x1=4m−2−62⋅4=m−22x_1 = \frac{4m - 2 - 6}{2 \cdot 4} = \frac{m - 2}{2}, x2=4m−2+62⋅4=m+12x_2 = \frac{4m - 2 + 6}{2 \cdot 4} = \frac{m + 1}{2}.

Oba pierwiastki są dodatnie wtedy i tylko wtedy, gdy

m−22>0\frac{m - 2}{2} > 0 i m+12>0\frac{m + 1}{2} > 0,

m > 2 i m > −1,

m > 2.

Nierówność x12+x22≤174x_1^2 + x_2^2 \le \frac{17}{4} możemy więc zapisać w postaci

(m+12)2+(m−22)2≤174\left(\frac{m + 1}{2}\right)^2 + \left(\frac{m - 2}{2}\right)^2 \le \frac{17}{4},

m2 + 2m + 1 + m2 − 4m + 4 ≤ 17,

2m2 − 2m − 12 ≤ 0,

m2 − m − 6 ≤ 0,

(m + 2)(m − 3) ≤ 0,

więc m∈⟨−2,3⟩m \in \langle -2, 3\rangle.

Uwzględniając warunek m > 2, otrzymujemy m∈(2,3⟩m \in (2, 3\rangle.

Uwaga 1.

Pierwiastki trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x możemy wyznaczyć, rozkładając ten trójmian na czynniki w następujący sposób:

4x2+(2−4m)x+m2−m−2=4x2+2x−4mx+m2−m−2=4x2−2mx+4x−2mx−2x+m2−2m−2x+m−2=2x(2x−m+2)−m(2x−m+2)−(2x−m+2)=(2x−m−1)(2x−m+2)=4(x−m+12)(x−m−22)4x^2 + (2 - 4m)x + m^2 - m - 2 = 4x^2 + 2x - 4mx + m^2 - m - 2 = 4x^2 - 2mx + 4x - 2mx - 2x + m^2 - 2m - 2x + m - 2 = 2x(2x - m + 2) - m(2x - m + 2) - (2x - m + 2) = (2x - m - 1)(2x - m + 2) = 4\left(x - \frac{m + 1}{2}\right)\left(x - \frac{m - 2}{2}\right).

To oznacza, że dla każdej wartości parametru m trójmian ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste x1=m−22x_1 = \frac{m - 2}{2}, x2=m+12x_2 = \frac{m + 1}{2}.

Uwaga 2.

Aby wyznaczyć zbiór tych wartości parametru m, dla których oba pierwiastki trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x są dodatnie, wystarczy zauważyć, że x1=m−22<m+12=x2x_1 = \frac{m - 2}{2} < \frac{m + 1}{2} = x_2, więc wystarczy, żeby spełniona była nierówność m−22>0\frac{m - 2}{2} > 0, czyli m > 2.

Uwaga 3.

Możemy też zauważyć, że oba istniejące pierwiastki trójmianu kwadratowego są dodatnie, gdy f(0) > 0 i xW > 0, gdzie f(x) = 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2. Otrzymujemy wtedy układ nierówności z niewiadomą m:

m2 − m − 2 > 0 i 4m−22⋅4>0\frac{4m - 2}{2 \cdot 4} > 0,

(m − 2)(m + 1) > 0 i m>12m > \frac{1}{2},

m − 2 > 0 i m>12m > \frac{1}{2},

m > 2.

II sposób rozwiązania

Wyróżnik trójmianu kwadratowego 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 zmiennej x jest równy

Δ = (2 − 4m)2 − 4 ⋅ 4 ⋅ (m2 − m − 2) = 4 − 16m + 16m2 − 16m2 + 16m + 32 = 36 > 0.

Zatem dla każdej wartości parametru m trójmian ten ma dwa różne pierwiastki x1, x2.

Oba pierwiastki są dodatnie wtedy i tylko wtedy, gdy

x1 + x2 > 0 i x1 ⋅ x2 > 0,

4m−24>0\frac{4m - 2}{4} > 0 i m2−m−24>0\frac{m^2 - m - 2}{4} > 0,

4m > 2 i m2 − m − 2 > 0,

m>12m > \frac{1}{2} i (m − 2)(m + 1) > 0,

m>12m > \frac{1}{2} i m − 2 > 0,

m > 2.

Nierówność x12+x22≤174x_1^2 + x_2^2 \le \frac{17}{4} możemy zapisać w postaci równoważnej

x12+2x1x2+x22−2x1x2≤174x_1^2 + 2x_1x_2 + x_2^2 - 2x_1x_2 \le \frac{17}{4},

(x1+x2)2−2x1x2≤174(x_1 + x_2)^2 - 2x_1x_2 \le \frac{17}{4}.

Ze wzorów Viète’a otrzymujemy

(4m−24)2−2⋅m2−m−24≤174\left(\frac{4m - 2}{4}\right)^2 - 2 \cdot \frac{m^2 - m - 2}{4} \le \frac{17}{4},

4m2 − 4m + 1 − 2(m2 − m − 2) ≤ 17,

2m2 − 2m − 12 ≤ 0,

m2 − m − 6 ≤ 0,

(m + 2)(m − 3) ≤ 0,

więc m∈⟨−2,3⟩m \in \langle -2, 3\rangle.

Uwzględniając warunek m > 2, otrzymujemy m∈(2,3⟩m \in (2, 3\rangle.

Schemat punktowania

Schemat oceniania I sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

Pierwszy etap polega na obliczeniu wyróżnika trójmianu kwadratowego i stwierdzeniu, że dla każdej wartości parametru m istnieją dwa różne pierwiastki rzeczywiste: Δ = 36 > 0, więc równanie ma dla każdej wartości parametru m dwa rozwiązania.

Za poprawne rozwiązanie nierówności Δ > 0 zdający otrzymuje 1 punkt.

Uwaga

Jeżeli zdający rozkłada trójmian 4x2 + (2 − 4m)x + m2 − m − 2 na czynniki i otrzymuje postać, w której wszystkie składniki mają ten sam czynnik, np.: 2x(2x − m + 2) − m(2x − m + 2) − (2x − m + 2), to takie działanie jest odpowiednikiem realizacji pierwszego etapu rozwiązania i zdający otrzymuje wtedy 1 punkt.

Drugi etap polega na

• wyznaczeniu wszystkich wartości parametru m, dla których oba pierwiastki są dodatnie

oraz

• wyznaczeniu tych wszystkich wartości parametru m, dla których spełniony jest warunek x12+x22≤174x_1^2 + x_2^2 \le \frac{17}{4}.

Za ten etap rozwiązania zdający otrzymuje 4 punkty.

Podział punktów za drugi etap rozwiązania:

Za wyznaczenie pierwiastków w zależności od m: x1=m−22x_1 = \frac{m - 2}{2}, x2=m+12x_2 = \frac{m + 1}{2} zdający otrzymuje 1 punkt.

Za zapisanie układu nierówności m−22>0\frac{m - 2}{2} > 0 i m+12>0\frac{m + 1}{2} > 0 oraz jego rozwiązanie m∈(2,+∞)m \in (2, +\infty) zdający otrzymuje 1 punkt.

Uwaga

Jeżeli zdający ustali, że oba pierwiastki trójmianu kwadratowego są dodatnie, gdy f(0) > 0 i xW > 0, to otrzymuje 1 punkt za realizację II etapu. Jeżeli dodatkowo zdający wyznaczy poprawnie wszystkie wartości m, które spełniają te dwa warunki, to otrzymuje 2 punkty za realizację II etapu.

Za zapisanie nierówności (m+12)2+(m−22)2≤174\left(\frac{m + 1}{2}\right)^2 + \left(\frac{m - 2}{2}\right)^2 \le \frac{17}{4} zdający otrzymuje 1 punkt.

Za rozwiązanie nierówności (m+12)2+(m−22)2≤174\left(\frac{m + 1}{2}\right)^2 + \left(\frac{m - 2}{2}\right)^2 \le \frac{17}{4}: m∈⟨−2,3⟩m \in \langle -2, 3\rangle zdający otrzymuje 1 punkt.

Trzeci etap rozwiązania polega na wyznaczeniu wartości parametru m z uwzględnieniem wszystkich warunków.

Za zapisanie części wspólnej rozwiązań m∈(2,3⟩m \in (2, 3\rangle zdający otrzymuje 1 punkt.

Schemat oceniania II sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów, każdy etap polega na zapisaniu i rozwiązaniu nierówności lub układu nierówności z niewiadomą m. W efekcie zdający musi rozwiązać cztery nierówności z niewiadomą m.

Pierwszy etap polega na obliczeniu wyróżnika trójmianu kwadratowego i stwierdzeniu, że dla każdej wartości parametru m istnieją dwa różne pierwiastki rzeczywiste: Δ = 36 > 0, więc równanie ma dla każdej wartości parametru m dwa rozwiązania.

Za poprawne rozwiązanie nierówności Δ > 0 zdający otrzymuje 1 punkt.

Drugi etap

Zapisanie nierówności x1x2 > 0 w postaci m2−m−24>0\frac{m^2 - m - 2}{4} > 0. Za poprawne rozwiązanie tej nierówności m∈(−∞,−1)∪(2,∞)m \in (-\infty, -1) \cup (2, \infty) zdający otrzymuje 1 punkt.

1. x1 + x2 > 0. Za poprawne rozwiązanie tej nierówności m∈(12,∞)m \in \left(\frac{1}{2}, \infty\right) zdający otrzymuje 1 punkt.

2. x12+x22≤174x_1^2 + x_2^2 \le \frac{17}{4}. Za poprawne rozwiązanie tej nierówności zdający otrzymuje 2 punkty. Przy czym za przekształcenie nierówności do postaci (4m−24)2−2⋅m2−m−24≤174\left(\frac{4m - 2}{4}\right)^2 - 2 \cdot \frac{m^2 - m - 2}{4} \le \frac{17}{4} otrzymuje 1 punkt.

Trzeci etap

Za zapisanie części wspólnej rozwiązań m∈(2,3⟩m \in (2, 3\rangle zdający otrzymuje 1 punkt.

Uwagi

1. Jeżeli zdający realizuje strategię rozwiązania i popełnia jedynie błędy rachunkowe, to może otrzymać 5 punktów, o ile popełnione błędy nie ułatwiają rozważanego zagadnienia na żadnym etapie rozwiązania.

2. Jeżeli zdający stosuje nieistniejącą zależność: „suma kwadratów = kwadrat sumy”, prowadzącą do uproszczenia badanego problemu, lub zdający stosuje inny błędny wzór, prowadzący do uproszczenia badanego problemu, to otrzymuje co najwyżej 4 punkty za całe rozwiązanie.

3. Za trzeci etap rozwiązania (zapisanie części wspólnej zbiorów rozwiązań otrzymanych nierówności) zdający może otrzymać 1 punkt tylko wtedy, gdy spełnione są jednocześnie następujące warunki:

a) Zi≠∅Z_i \ne \emptyset dla każdego i = 0, 11, 12, 21, 22, 3;

b) Zi≠RZ_i \ne \mathbb{R} dla każdego i = 11, 12, 21, 22, 3;

c) ∼(Zi⊂Zj)\sim (Z_i \subset Z_j) dla każdego i ≠ j oraz i, j = 11, 12, 21, 22, 3 poza inkluzją Z11⊂Z21Z_{1_1} \subset Z_{2_1}, która jest prawdziwa.

W powyższych zapisach:

Z0=RZ_0 = \mathbb{R} oznacza zbiór rozwiązań nierówności Δ(m) > 0;

Z1₁ = (2, +∞) oznacza zbiór rozwiązań nierówności x1(m) > 0;

Z1₂ = (−1, +∞) oznacza zbiór rozwiązań nierówności x2(m) > 0;

Z3=⟨−2,3⟩Z_3 = \langle -2, 3\rangle oznacza zbiór rozwiązań nierówności (x12+x22)(m)≤174(x_1^2 + x_2^2)(m) \le \frac{17}{4};

Z21=(12,+∞)Z_{2_1} = \left(\frac{1}{2}, +\infty\right) oznacza zbiór rozwiązań nierówności (x1 + x2)(m) > 0;

Z22=(−∞,−1)∪(2,+∞)Z_{2_2} = (-\infty, -1) \cup (2, +\infty) oznacza zbiór rozwiązań nierówności (x1 ⋅ x2)(m) > 0.

Komentarz. Zadanie wymaga zwrócenia uwagi na kolejność warunków: najpierw istnienie dwóch pierwiastków dodatnich, potem spełnienie warunku nierównościowego. Typowy błąd to nieprawidłowe wykorzystanie wzorów Viete'a lub błędy w transformacji nierówności.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.