Zadanie 8, matura czerwiec 2026, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
4 punktyTrzywyrazowy ciąg (x, y, z) jest geometryczny. Jeżeli w tym ciągu pomniejszymy trzeci wyraz o 4, a pozostałe wyrazy pozostawimy bez zmian, to otrzymamy ciąg arytmetyczny. Jeżeli drugi i trzeci wyraz tak otrzymanego ciągu arytmetycznego pomniejszymy o 1, to otrzymamy nowy ciąg geometryczny.
Oblicz x, y oraz z. Zapisz obliczenia.
Pan Ignacy
Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.
Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.
Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.
Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.
Jak oceniasz to zadanie?
Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.
Rozwiązanie
Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.
Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
(x, y, z) = (1, 3, 9) oraz
Rozwiązanie (Metoda I – poprzez r):
Niech r oznacza różnicę ciągu arytmetycznego (x, y, z − 4).
Wówczas y = x + r i z = x + 2r + 4.
Z warunku, że (x, y, z) jest geometryczny:
(x + r)2 = x(x + 2r + 4)
x2 + 2xr + r2 = x2 + 2xr + 4x
r2 = 4x
Z warunku, że (x, y − 1, z − 5) jest geometryczny:
(x + r − 1)2 = x(x + 2r − 1)
Po rozwinięciu: r2 − 2r + 1 = x
Z r2 = 4x i r2 − 2r + 1 = x:
4x = 4(r2 − 2r + 1)
4x = 4r2 − 8r + 4
r2 = 4(r2 − 2r + 1)
3r2 − 8r + 4 = 0
r = 2 lub
Gdy r = 2: x = 1, y = 3, z = 9
Gdy : , ,
Sprawdzenie obu trójek: dla (1, 3, 9) ciąg po pierwszej zmianie to (1, 3, 5), a po drugiej (1, 2, 4). Dla otrzymujemy kolejno oraz . Są to odpowiednio ciągi arytmetyczne i geometryczne, zatem obie trójki spełniają wszystkie warunki.
Sposób Ia (poprzez r)
Zapisujemy x = y − r, z = y + r + 4. Z geometryczności pierwszego ciągu: y2 = (y − r)(y + r + 4), czyli r2 + 4r = 4y. Z geometryczności ostatniego: (y − 1)2 = (y − r)(y + r − 1), czyli y = r2 − r + 1. Stąd r2 + 4r = 4(r2 − r + 1), więc 3r2 − 8r + 4 = 0. Dla r = 2 otrzymujemy (x, y, z) = (1, 3, 9), a dla otrzymujemy . Sprawdzenie jest takie jak w sposobie I.
Sposób II
Warunki dają układ y2 = xz, , (y − 1)2 = x(z − 5). Odjęcie równań pierwszego i trzeciego daje y2 − 2y + 1 = y2 − 5x, zatem . Porównując ze środkowym równaniem, otrzymujemy z = 4x + 5.
Podstawiamy do pierwszego równania: , czyli 9x2 − 10x + 1 = 0. Stąd x = 1 lub , a odpowiednie trójki to (1, 3, 9) oraz . Sprawdzenie wszystkich warunków jak w sposobie I.
Sposób III (poprzez q)
Niech q oznacza iloraz ciągu (x, y, z). Wtedy y = xq, z = xq2. Z arytmetyczności (x, y, z − 4) wynika , czyli 4 = x(q − 1)2. Dla q = 1 jest to sprzeczność, więc i q ≠ 1.
Z geometryczności (x, y − 1, z − 5) mamy (xq − 1)2 = x(xq2 − 5), skąd 1 = (2q − 5)x. Dla jest to sprzeczność, więc i .
Porównujemy: , czyli (q − 1)2 = 4(2q − 5) i q2 − 10q + 21 = 0. Zatem q = 3 lub q = 7. Dla q = 3 otrzymujemy (1, 3, 9), a dla q = 7 otrzymujemy . Obie trójki spełniają warunki, co sprawdzono w sposobie I.
Schemat punktowania
zastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: (x, y, z) = (1, 3, 9) oraz .
obliczenie r: r = 2 oraz (dla sposobu I)
– zapisanie równania z jedną niewiadomą x (lub y, lub z), np. , lub (dla sposobu II),
ALBO
– obliczenie q (lub x): q = 3 oraz q = 7 (lub oraz x = 1) (dla sposobu III).
albo
zapisanie równania z jedną niewiadomą r, np. r2 = 4(r2 − 2r + 1) (dla sposobu I),
– zapisanie układu dwóch niezależnych równań z dwiema niewiadomymi x, y (lub y, z, lub z, x), np. y2 = x(2y + 4 − x) oraz (y − 1)2 = x(2y − x − 1); lub y2 = (2y − z + 4)z oraz (y − 1)2 = (2y − z + 4)(z − 5); lub oraz (dla sposobu II),
ALBO
– zapisanie równania z jedną niewiadomą q (lub x), np. (dla sposobu III).
albo
zapisanie układu dwóch niezależnych równań z dwiema niewiadomymi (z których jedną jest r), np. (x + r)2 = x(x + 2r + 4) oraz (x + r − 1)2 = x(x + 2r + 4 − 5) (dla sposobu I),
– wyznaczenie x w zależności od r, np. x = r2 − 2r + 1 (dla sposobu I),
ALBO
– zapisanie układu trzech niezależnych równań z trzema niewiadomymi x, y, z, np. y2 = xz oraz oraz (y − 1)2 = x(z − 5) (dla sposobu II),
ALBO
– zapisanie równania z dwiema niewiadomymi x, y (lub y, z, lub z, x), np. y2 = x(2y + 4 − x) lub (y − 1)2 = (2y − z + 4)(z − 5) (dla sposobu II),
ALBO
– zapisanie układu dwóch niezależnych równań z dwiema niewiadomymi (z których jedną jest q), np. oraz (xq − 1)2 = x(xq2 − 5) (dla sposobu III),
ALBO
– wyznaczenie x w zależności od q (lub q w zależności od x), np. (dla sposobu III).
albo
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Uwagi:
1. Jeżeli zdający przyjmuje, że , to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.
2. Jeżeli zdający otrzyma więcej niż dwa ciągi (x, y, z), wśród których dwa są właściwe: (1, 3, 9) oraz , i nie odrzuci pozostałych ciągów, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.
3. Jeżeli zdający myli ciąg geometryczny z arytmetycznym, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Jeśli przyjmiesz (pierwiastek dodatni) zamiast y2 = xz – co najwyżej 3 punkty. Jeśli otrzymasz więcej niż dwie trójki i nie odrzucisz pozostałych – co najwyżej 3 punkty. Jeśli pomylisz ciąg geometryczny z arytmetycznym – 0 punktów.