Zadanie 8, matura czerwiec 2026, matematyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

Trzywyrazowy ciąg (x, y, z) jest geometryczny. Jeżeli w tym ciągu pomniejszymy trzeci wyraz o 4, a pozostałe wyrazy pozostawimy bez zmian, to otrzymamy ciąg arytmetyczny. Jeżeli drugi i trzeci wyraz tak otrzymanego ciągu arytmetycznego pomniejszymy o 1, to otrzymamy nowy ciąg geometryczny.

Oblicz x, y oraz z. Zapisz obliczenia.

Pan Ignacy

Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

(x, y, z) = (1, 3, 9) oraz (x,y,z)=(19,79,499)(x, y, z) = \left(\frac{1}{9}, \frac{7}{9}, \frac{49}{9}\right)

Rozwiązanie (Metoda I – poprzez r):

Niech r oznacza różnicę ciągu arytmetycznego (x, y, z − 4).

Wówczas y = x + r i z = x + 2r + 4.

Z warunku, że (x, y, z) jest geometryczny:

(x + r)2 = x(x + 2r + 4)

x2 + 2xr + r2 = x2 + 2xr + 4x

r2 = 4x

Z warunku, że (x, y − 1, z − 5) jest geometryczny:

(x + r − 1)2 = x(x + 2r − 1)

Po rozwinięciu: r2 − 2r + 1 = x

Z r2 = 4x i r2 − 2r + 1 = x:

4x = 4(r2 − 2r + 1)

4x = 4r2 − 8r + 4

r2 = 4(r2 − 2r + 1)

3r2 − 8r + 4 = 0

r = 2 lub r=23r = \frac{2}{3}

Gdy r = 2: x = 1, y = 3, z = 9

Gdy r=23r = \frac{2}{3}: x=19x = \frac{1}{9}, y=79y = \frac{7}{9}, z=499z = \frac{49}{9}

Sprawdzenie obu trójek: dla (1, 3, 9) ciąg po pierwszej zmianie to (1, 3, 5), a po drugiej (1, 2, 4). Dla (19,79,499)(\frac19,\frac79,\frac{49}9) otrzymujemy kolejno (19,79,139)(\frac19,\frac79,\frac{13}9) oraz (19,−29,49)(\frac19,-\frac29,\frac49). Są to odpowiednio ciągi arytmetyczne i geometryczne, zatem obie trójki spełniają wszystkie warunki.

Sposób Ia (poprzez r)

Zapisujemy x = y − r, z = y + r + 4. Z geometryczności pierwszego ciągu: y2 = (y − r)(y + r + 4), czyli r2 + 4r = 4y. Z geometryczności ostatniego: (y − 1)2 = (y − r)(y + r − 1), czyli y = r2 − r + 1. Stąd r2 + 4r = 4(r2 − r + 1), więc 3r2 − 8r + 4 = 0. Dla r = 2 otrzymujemy (x, y, z) = (1, 3, 9), a dla r=23r=\frac23 otrzymujemy (19,79,499)(\frac19,\frac79,\frac{49}9). Sprawdzenie jest takie jak w sposobie I.

Sposób II

Warunki dają układ y2 = xz, y=x+z−42y=\frac{x+z-4}{2}, (y − 1)2 = x(z − 5). Odjęcie równań pierwszego i trzeciego daje y2 − 2y + 1 = y2 − 5x, zatem y=5x+12y=\frac{5x+1}{2}. Porównując ze środkowym równaniem, otrzymujemy z = 4x + 5.

Podstawiamy do pierwszego równania: (5x+12)2=x(4x+5)(\frac{5x+1}{2})^2=x(4x+5), czyli 9x2 − 10x + 1 = 0. Stąd x = 1 lub x=19x=\frac19, a odpowiednie trójki to (1, 3, 9) oraz (19,79,499)(\frac19,\frac79,\frac{49}9). Sprawdzenie wszystkich warunków jak w sposobie I.

Sposób III (poprzez q)

Niech q oznacza iloraz ciągu (x, y, z). Wtedy y = xq, z = xq2. Z arytmetyczności (x, y, z − 4) wynika xq=x+xq2−42xq=\frac{x+xq^2-4}{2}, czyli 4 = x(q − 1)2. Dla q = 1 jest to sprzeczność, więc x=4(q−1)2x=\frac4{(q-1)^2} i q ≠ 1.

Z geometryczności (x, y − 1, z − 5) mamy (xq − 1)2 = x(xq2 − 5), skąd 1 = (2q − 5)x. Dla q=52q=\frac52 jest to sprzeczność, więc x=12q−5x=\frac1{2q-5} i q≠52q\ne\frac52.

Porównujemy: 12q−5=4(q−1)2\frac1{2q-5}=\frac4{(q-1)^2}, czyli (q − 1)2 = 4(2q − 5) i q2 − 10q + 21 = 0. Zatem q = 3 lub q = 7. Dla q = 3 otrzymujemy (1, 3, 9), a dla q = 7 otrzymujemy (19,79,499)(\frac19,\frac79,\frac{49}9). Obie trójki spełniają warunki, co sprawdzono w sposobie I.

Schemat punktowania

4 pkt

zastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: (x, y, z) = (1, 3, 9) oraz (x,y,z)=(19,79,499)(x,y,z)=(\frac19,\frac79,\frac{49}9).

3 pkt

obliczenie r: r = 2 oraz r=23r=\frac23 (dla sposobu I)

– zapisanie równania z jedną niewiadomą x (lub y, lub z), np. (5x+12)2=x[2(5x+12)+4−x](\frac{5x+1}{2})^2=x[2(\frac{5x+1}{2})+4-x], y2=(2y−8y+215+4)8y+215y^2=(2y-\frac{8y+21}{5}+4)\frac{8y+21}{5} lub (z−54+z−42)2=z−54z(\frac{\frac{z-5}{4}+z-4}{2})^2=\frac{z-5}{4}z (dla sposobu II),

ALBO

– obliczenie q (lub x): q = 3 oraz q = 7 (lub x=19x=\frac19 oraz x = 1) (dla sposobu III).

albo

2 pkt

zapisanie równania z jedną niewiadomą r, np. r2 = 4(r2 − 2r + 1) (dla sposobu I),

– zapisanie układu dwóch niezależnych równań z dwiema niewiadomymi x, y (lub y, z, lub z, x), np. y2 = x(2y + 4 − x) oraz (y − 1)2 = x(2y − x − 1); lub y2 = (2y − z + 4)z oraz (y − 1)2 = (2y − z + 4)(z − 5); lub (x+z−42)2=xz(\frac{x+z-4}{2})^2=xz oraz (x+z−42−1)2=x(z−5)(\frac{x+z-4}{2}-1)^2=x(z-5) (dla sposobu II),

ALBO

– zapisanie równania z jedną niewiadomą q (lub x), np. 12q−5=4(q−1)2\frac1{2q-5}=\frac4{(q-1)^2} (dla sposobu III).

albo

1 pkt

zapisanie układu dwóch niezależnych równań z dwiema niewiadomymi (z których jedną jest r), np. (x + r)2 = x(x + 2r + 4) oraz (x + r − 1)2 = x(x + 2r + 4 − 5) (dla sposobu I),

– wyznaczenie x w zależności od r, np. x = r2 − 2r + 1 (dla sposobu I),

ALBO

– zapisanie układu trzech niezależnych równań z trzema niewiadomymi x, y, z, np. y2 = xz oraz y=x+z−42y=\frac{x+z-4}{2} oraz (y − 1)2 = x(z − 5) (dla sposobu II),

ALBO

– zapisanie równania z dwiema niewiadomymi x, y (lub y, z, lub z, x), np. y2 = x(2y + 4 − x) lub (y − 1)2 = (2y − z + 4)(z − 5) (dla sposobu II),

ALBO

– zapisanie układu dwóch niezależnych równań z dwiema niewiadomymi (z których jedną jest q), np. xq=x+xq2−42xq=\frac{x+xq^2-4}{2} oraz (xq − 1)2 = x(xq2 − 5) (dla sposobu III),

ALBO

– wyznaczenie x w zależności od q (lub q w zależności od x), np. x=4(q−1)2x=\frac4{(q-1)^2} (dla sposobu III).

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli zdający przyjmuje, że y=xzy=\sqrt{xz}, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.

2. Jeżeli zdający otrzyma więcej niż dwa ciągi (x, y, z), wśród których dwa są właściwe: (1, 3, 9) oraz (19,79,499)(\frac19,\frac79,\frac{49}9), i nie odrzuci pozostałych ciągów, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.

3. Jeżeli zdający myli ciąg geometryczny z arytmetycznym, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Jeśli przyjmiesz y=xzy = \sqrt{xz} (pierwiastek dodatni) zamiast y2 = xz – co najwyżej 3 punkty. Jeśli otrzymasz więcej niż dwie trójki i nie odrzucisz pozostałych – co najwyżej 3 punkty. Jeśli pomylisz ciąg geometryczny z arytmetycznym – 0 punktów.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.