Zadanie 4, matura czerwiec 2026, matematyka rozszerzona

3 pktotwarteśrednie (szac.)Czerwiec 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y prawdziwa jest nierówność

xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1

Pan Ignacy

Nauczyciel matematyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób I: Przekształcamy nierówność równoważnie i otrzymujemy:

xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1

2xy + 2x + 2y ≤ 2x2 + 2y2 + 2

0 ≤ x2 − 2xy + y2 + x2 − 2x + 1 + y2 − 2y + 1

0 ≤ (x − y)2 + (x − 1)2 + (y − 1)2

Wszystkie składniki sumy (x − y)2 + (x − 1)2 + (y − 1)2 są nieujemne jako kwadraty liczb rzeczywistych, więc nierówność 0 ≤ (x − y)2 + (x − 1)2 + (y − 1)2 jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y. Zatem nierówność xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1 jest również prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y.

Sposób II: Przekształcamy nierówność równoważnie i otrzymujemy:

xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1

0 ≤ x2 − (y + 1)x + (y2 − y + 1)

Wyróżnik Δ trójmianu x2 − (y + 1)x + (y2 − y + 1) zmiennej x jest równy

Δ = (y + 1)2 − 4(y2 − y + 1) = −3y2 + 6y − 3 = −3(y − 1)2

Wyróżnik jest niedodatni jako iloczyn liczby ujemnej i liczby nieujemnej (y − 1)2. Ponadto współczynnik przy x2 jest dodatni, więc trójmian x2 − (y + 1)x + (y2 − y + 1) przyjmuje tylko wartości nieujemne. Zatem nierówność 0 ≤ x2 − (y + 1)x + (y2 − y + 1) jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y, więc również nierówność xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1 jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y.

Sposób III: Przekształcamy nierówność równoważnie i otrzymujemy:

xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1

0 ≤ x2 + y2 − 2xy + xy − x − y + 1

0 ≤ (x − y)2 + x(y − 1) − (y − 1)

0 ≤ (x − y)2 + (x − 1)(y − 1)

0 ≤ [(x − 1) − (y − 1)]2 + (x − 1)(y − 1)

0 ≤ (x − 1)2 − 2(x − 1)(y − 1) + (y − 1)2 + (x − 1)(y − 1)

0 ≤ (x − 1)2 − (x − 1)(y − 1) + (y − 1)2

Tę nierówność możemy równoważnie zapisać w postaci

0 ≤ a2 − ab + b2

gdzie a = x − 1 oraz b = y − 1. Zauważmy teraz, że a2−ab+b2=(a−12b)2+34b2a^2 - ab + b^2 = \left(a - \frac{1}{2}b\right)^2 + \frac{3}{4}b^2.

Ponieważ kwadrat każdej liczby rzeczywistej jest liczbą nieujemną, więc (a−12b)2≥0\left(a - \frac{1}{2}b\right)^2 \ge 0 oraz 34b2≥0\frac{3}{4}b^2 \ge 0. Zatem suma (a−12b)2+34b2\left(a - \frac{1}{2}b\right)^2 + \frac{3}{4}b^2 jest nieujemna jako suma liczb nieujemnych. To oznacza, że nierówność 0 ≤ a2 − ab + b2 jest prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej a i każdej liczby rzeczywistej b. Tym samym nierówność xy + x + y ≤ x2 + y2 + 1 jest również prawdziwa dla każdej liczby rzeczywistej x i dla każdej liczby rzeczywistej y.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawne przekształcenia i przeprowadzenie pełnego rozumowania.

2 pkt

przekształcenie nierówności do postaci, z której można bezpośrednio wnioskować o prawdziwości nierówności, np. 0 ≤ (x − y)2 + (x − 1)2 + (y − 1)2 (dla sposobu I) ALBO przekształcenie nierówności do postaci uporządkowanej nierówności kwadratowej ze względu na niewiadomą x (lub niewiadomą y) oraz wyznaczenie i przeprowadzenie analizy znaku wyróżnika odpowiedniego trójmianu kwadratowego, np. poprzez zapisanie wyróżnika w postaci, z której można bezpośrednio wnioskować o jego znaku, lub poprzez naszkicowanie poprawnego wykresu trójmianu −3y2 + 6y − 3 (dla sposobu II) ALBO przekształcenie nierówności do postaci 0 ≤ (x − 1)2 − (x − 1)(y − 1) + (y − 1)2 (dla sposobu III).

1 pkt

pomnożenie obu stron nierówności przez 2 i przekształcenie nierówności do postaci, w której występuje co najmniej jeden z następujących kwadratów: (x − y)2 lub (x − 1)2, lub (y − 1)2, np. (x − y)2 + x2 + y2 − 2x − 2y + 2 ≥ 0 (dla sposobu I) ALBO przekształcenie nierówności do postaci uporządkowanej nierówności kwadratowej ze względu na niewiadomą x (lub niewiadomą y) oraz wyznaczenie wyróżnika odpowiedniego trójmianu kwadratowego, np. 0 ≤ x2 − (y + 1)x + (y2 − y + 1) oraz Δ = −3y2 + 6y − 3 (dla sposobu II) ALBO przekształcenie nierówności do postaci 0 ≤ [(x − 1) − (y − 1)]2 + (x − 1)(y − 1) (dla sposobu III).

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.