Zadanie 15, matura maj 2015, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
6 punktówSuma wszystkich czterech współczynników wielomianu W(x) = x3 + ax2 + bx + c jest równa 0. Trzy pierwiastki tego wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy równej 3. Oblicz współczynniki a, b i c. Rozważ wszystkie możliwe przypadki.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).
Rozwiązanie (I sposób)
Suma współczynników wielomianu W(x) = x3 + ax2 + bx + c jest równa 1 + a + b + c = 0.
Niech p oznacza najmniejszy pierwiastek wielomianu W. Ponieważ pierwiastki wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy 3, więc pozostałe dwa pierwiastki są równe p + 3 oraz p + 6.
a) Wielomian możemy więc zapisać w postaci iloczynowej
W(x) = (x − p)(x − p − 3)(x − p − 6).
Stąd
W(x) = x3 + (−3p − 9)x2 + (3p2 + 18p + 18)x + (−p3 − 9p2 − 18p).
Porównujemy współczynniki wielomianu, otrzymując układ równań:
b) Możemy zapisać układ równań
Stąd po przekształceniach otrzymujemy ten sam układ równań .
c) Korzystając ze wzorów Viète’a x1 + x2 + x3 = −a, x1 ⋅ x2 + x1 ⋅ x3 + x2 ⋅ x3 = b, x1 ⋅ x2 ⋅ x3 = −c, możemy zapisać układ równań
i otrzymać ten sam układ .
Stąd i z równości 1 + a + b + c = 0 otrzymujemy
(−3p − 9) + (3p2 + 18p + 18) + (−p3 − 9p2 − 18p) + 1 = 0,
p3 + 6p2 + 3p − 10 = 0.
Liczba 1 jest pierwiastkiem tego równania, więc z twierdzenia Bézouta wynika, że wielomian p3 + 6p2 + 3p − 10 jest podzielny przez dwumian p − 1. Wykonując dzielenie (np. schematem Hornera), zapisujemy równanie w postaci (p − 1)(p2 + 7p + 10) = 0. Pozostałe rozwiązania równania to pierwiastki trójmianu kwadratowego p2 + 7p + 10, czyli liczby p = −5, p = −2.
Gdy p = 1, to wtedy a = −12, b = 39, c = −28.
Gdy p = −5, to wtedy a = 6, b = 3, c = −10.
Gdy p = −2, to wtedy a = −3, b = −6, c = 8.
Rozwiązanie (II sposób)
Z równości 1 + a + b + c = 0 otrzymujemy c = −1 − a − b. Wielomian W możemy zapisać w postaci
W(x) = x3 + ax2 + bx − 1 − a − b,
W(x) = x3 − 1 + ax2 − a + bx − b,
W(x) = (x − 1)(x2 + x + 1) + a(x2 − 1) + b(x − 1),
W(x) = (x − 1)(x2 + (a + 1)x + a + b + 1).
Stąd wynika, że liczba x = 1 jest pierwiastkiem wielomianu W. Dalszą część rozwiązania możemy przeprowadzić na dwa sposoby.
a) Pierwiastki tego wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy równej 3, więc mamy trzy takie ciągi (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1). Wielomian możemy wówczas zapisać w postaci iloczynowej, odpowiednio:
W(x) = (x − 1)(x − 4)(x − 7), W(x) = (x + 2)(x − 1)(x − 4), W(x) = (x + 5)(x + 2)(x − 1).
Po doprowadzeniu do postaci uporządkowanej mamy
W(x) = x3 − 12x2 + 39x − 28, W(x) = x3 − 3x2 − 6x + 8, W(x) = x3 + 6x2 + 3x − 10.
Wyznaczamy odpowiednio współczynniki wielomianu W: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).
b) Niech x1 i x2 oznaczają pierwiastki trójmianu T(x) = x2 + (a + 1)x + a + b + 1. Możemy założyć, że x1 ≤ x2. Pierwiastki wielomianu W tworzą ciąg arytmetyczny, więc z własności ciągu arytmetycznego otrzymujemy np.: (x1 = 4, x2 = 7) lub (x1 = −2, x2 = 4) lub (x1 = −5, x2 = −2). Korzystając ze wzorów Viète’a, otrzymujemy trzy układy równań
lub lub ,
skąd (a = −12, b = 39) lub (a = −3, b = −6) lub (a = 6, b = 3). Obliczamy odpowiednio c = −1 − a − b: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).
Rozwiązanie (III sposób)
Suma współczynników wielomianu W(x) = x3 + ax2 + bx + c jest równa 1 + a + b + c = 0. Z równości 1 + a + b + c = 0 wynika, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W.
Ponieważ pierwiastki wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy 3, to możemy zapisać trzy ciągi arytmetyczne, których jednym z wyrazów jest liczba 1: (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1).
Stąd wielomian W możemy zapisać w postaci:
W(x) = (x − 1)(x − 4)(x − 7) lub W(x) = (x + 2)(x − 1)(x − 4), lub W(x) = (x + 5)(x + 2)(x − 1).
Po doprowadzeniu do postaci uporządkowanej mamy
W(x) = x3 − 12x2 + 39x − 28 lub W(x) = x3 − 3x2 − 6x + 8, lub W(x) = x3 + 6x2 + 3x − 10.
Wyznaczamy współczynniki wielomianu W: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).
Schemat punktowania
rozwiązanie pełne: zdający wyznaczy współczynniki wielomianu W: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).
rozwiązanie zadania do końca, lecz z usterkami, które jednak nie przekreślają poprawności rozwiązania (np. błędy rachunkowe): zdający
• rozwiąże zadanie do końca, popełniając błędy rachunkowe
• zapisze, że z równości 1 + a + b + c = 0 wynika, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W, zapisze trzy ciągi arytmetyczne o różnicy 3, których jednym z wyrazów jest liczba 1: (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1) oraz zapisze, że W(x) = (x − 1)(x − 4)(x − 7) lub W(x) = (x + 2)(x − 1)(x − 4), lub W(x) = (x + 5)(x + 2)(x − 1)
ALBO
• wyznaczy współczynniki a, b, c wielomianu tylko dla dwóch ciągów.
albo
pokonanie zasadniczych trudności: zdający
• wyznaczy wszystkie rozwiązania równania p3 + 6p2 + 3p − 10 = 0: 1, −2, −5
• zauważy, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W i zapisze trzy ciągi arytmetyczne o różnicy 3, których jednym z wyrazów jest liczba 1: (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1)
ALBO
• zauważy, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W i zapisze jeden ciąg arytmetyczny o różnicy 3, w którym jednym z wyrazów jest liczba 1: np. (1, 4, 7) lub (−2, 1, 4), lub (−5, −2, 1) i dla tego ciągu obliczy współczynniki a, b, c wielomianu.
Uwagi:
• Jeżeli zdający wyznaczy jeden z pierwiastków wielomianu W i wykorzystuje informację, że pierwiastki wielomianu są kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego, to otrzymuje 3 punkty.
• Jeżeli zdający zapisze równanie z jedną niewiadomą, np. p3 + 6p2 + 3p − 10 = 0, to otrzymuje 3 punkty.
albo
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający zapisze
• układ równań:
• wielomian W w postaci iloczynu: W(x) = (x − 1)(x2 + (a + 1)x + a + b + 1)
ALBO
• zapisze, że z równości 1 + a + b + c = 0 wynika, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W
ALBO
• zapisze układ czterech równań z 4 niewiadomymi, np.
albo
rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania: zdający
• zapisze wielomian W w postaci iloczynowej, np.: W(x) = (x − p)(x − p − 3)(x − p − 6), gdzie p jest pierwiastkiem wielomianu
• zapisze układ równań, gdzie p jest pierwiastkiem wielomianu:
ALBO
• zapisze układ równań, korzystając ze wzorów Viète’a:
ALBO
• wyznaczy c = −1 − a − b i zapisze wielomian W w postaci W(x) = x3 − 1 + a(x2 − 1) + b(x − 1).
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Wszystkie trzy pary współczynników są prawidłowe: (a, b, c) = (−12, 39, −28) lub (6, 3, −10) lub (−3, −6, 8). Niektóre rozwiązania mogą nie rozpatrywać wszystkich trzech przypadków — odpowiednio obniżyć punktację.