Zadanie 15, matura maj 2015, matematyka rozszerzona

6 pktobliczeniowetrudne 19%Maj 2015

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

Suma wszystkich czterech współczynników wielomianu W(x) = x3 + ax2 + bx + c jest równa 0. Trzy pierwiastki tego wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy równej 3. Oblicz współczynniki a, b i c. Rozważ wszystkie możliwe przypadki.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).

Rozwiązanie (I sposób)

Suma współczynników wielomianu W(x) = x3 + ax2 + bx + c jest równa 1 + a + b + c = 0.

Niech p oznacza najmniejszy pierwiastek wielomianu W. Ponieważ pierwiastki wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy 3, więc pozostałe dwa pierwiastki są równe p + 3 oraz p + 6.

a) Wielomian możemy więc zapisać w postaci iloczynowej

W(x) = (x − p)(x − p − 3)(x − p − 6).

Stąd

W(x) = x3 + (−3p − 9)x2 + (3p2 + 18p + 18)x + (−p3 − 9p2 − 18p).

Porównujemy współczynniki wielomianu, otrzymując układ równań:

{a=−3p−9b=3p2+18p+18c=−p3−9p2−18p\begin{cases} a = -3p - 9 \\ b = 3p^2 + 18p + 18 \\ c = -p^3 - 9p^2 - 18p \end{cases}

b) Możemy zapisać układ równań

{p3+ap2+bp+c=0(p+3)3+a(p+3)2+b(p+3)+c=0(p+6)3+a(p+6)2+b(p+6)+c=0\begin{cases} p^3 + ap^2 + bp + c = 0 \\ (p + 3)^3 + a(p + 3)^2 + b(p + 3) + c = 0 \\ (p + 6)^3 + a(p + 6)^2 + b(p + 6) + c = 0 \end{cases}

Stąd po przekształceniach otrzymujemy ten sam układ równań {a=−3p−9b=3p2+18p+18c=−p3−9p2−18p\begin{cases} a = -3p - 9 \\ b = 3p^2 + 18p + 18 \\ c = -p^3 - 9p^2 - 18p \end{cases}.

c) Korzystając ze wzorów Viète’a x1 + x2 + x3 = −a, x1 ⋅ x2 + x1 ⋅ x3 + x2 ⋅ x3 = b, x1 ⋅ x2 ⋅ x3 = −c, możemy zapisać układ równań

{p+p+3+p+6=−ap⋅(p+3)+p⋅(p+6)+(p+3)⋅(p+6)=bp⋅(p+3)⋅(p+6)=−c\begin{cases} p + p + 3 + p + 6 = -a \\ p \cdot (p + 3) + p \cdot (p + 6) + (p + 3) \cdot (p + 6) = b \\ p \cdot (p + 3) \cdot (p + 6) = -c \end{cases}

i otrzymać ten sam układ {a=−3p−9b=3p2+18p+18c=−p3−9p2−18p\begin{cases} a = -3p - 9 \\ b = 3p^2 + 18p + 18 \\ c = -p^3 - 9p^2 - 18p \end{cases}.

Stąd i z równości 1 + a + b + c = 0 otrzymujemy

(−3p − 9) + (3p2 + 18p + 18) + (−p3 − 9p2 − 18p) + 1 = 0,

p3 + 6p2 + 3p − 10 = 0.

Liczba 1 jest pierwiastkiem tego równania, więc z twierdzenia Bézouta wynika, że wielomian p3 + 6p2 + 3p − 10 jest podzielny przez dwumian p − 1. Wykonując dzielenie (np. schematem Hornera), zapisujemy równanie w postaci (p − 1)(p2 + 7p + 10) = 0. Pozostałe rozwiązania równania to pierwiastki trójmianu kwadratowego p2 + 7p + 10, czyli liczby p = −5, p = −2.

Gdy p = 1, to wtedy a = −12, b = 39, c = −28.

Gdy p = −5, to wtedy a = 6, b = 3, c = −10.

Gdy p = −2, to wtedy a = −3, b = −6, c = 8.

Rozwiązanie (II sposób)

Z równości 1 + a + b + c = 0 otrzymujemy c = −1 − a − b. Wielomian W możemy zapisać w postaci

W(x) = x3 + ax2 + bx − 1 − a − b,

W(x) = x3 − 1 + ax2 − a + bx − b,

W(x) = (x − 1)(x2 + x + 1) + a(x2 − 1) + b(x − 1),

W(x) = (x − 1)(x2 + (a + 1)x + a + b + 1).

Stąd wynika, że liczba x = 1 jest pierwiastkiem wielomianu W. Dalszą część rozwiązania możemy przeprowadzić na dwa sposoby.

a) Pierwiastki tego wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy równej 3, więc mamy trzy takie ciągi (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1). Wielomian możemy wówczas zapisać w postaci iloczynowej, odpowiednio:

W(x) = (x − 1)(x − 4)(x − 7), W(x) = (x + 2)(x − 1)(x − 4), W(x) = (x + 5)(x + 2)(x − 1).

Po doprowadzeniu do postaci uporządkowanej mamy

W(x) = x3 − 12x2 + 39x − 28, W(x) = x3 − 3x2 − 6x + 8, W(x) = x3 + 6x2 + 3x − 10.

Wyznaczamy odpowiednio współczynniki wielomianu W: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).

b) Niech x1 i x2 oznaczają pierwiastki trójmianu T(x) = x2 + (a + 1)x + a + b + 1. Możemy założyć, że x1 ≤ x2. Pierwiastki wielomianu W tworzą ciąg arytmetyczny, więc z własności ciągu arytmetycznego otrzymujemy np.: (x1 = 4, x2 = 7) lub (x1 = −2, x2 = 4) lub (x1 = −5, x2 = −2). Korzystając ze wzorów Viète’a, otrzymujemy trzy układy równań

{4+7=−(a+1)4⋅7=a+b+1\begin{cases} 4 + 7 = -(a + 1) \\ 4 \cdot 7 = a + b + 1 \end{cases} lub {−2+4=−(a+1)−2⋅4=a+b+1\begin{cases} -2 + 4 = -(a + 1) \\ -2 \cdot 4 = a + b + 1 \end{cases} lub {−5−2=−(a+1)−5⋅(−2)=a+b+1\begin{cases} -5 - 2 = -(a + 1) \\ -5 \cdot (-2) = a + b + 1 \end{cases},

skąd (a = −12, b = 39) lub (a = −3, b = −6) lub (a = 6, b = 3). Obliczamy odpowiednio c = −1 − a − b: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).

Rozwiązanie (III sposób)

Suma współczynników wielomianu W(x) = x3 + ax2 + bx + c jest równa 1 + a + b + c = 0. Z równości 1 + a + b + c = 0 wynika, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W.

Ponieważ pierwiastki wielomianu tworzą ciąg arytmetyczny o różnicy 3, to możemy zapisać trzy ciągi arytmetyczne, których jednym z wyrazów jest liczba 1: (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1).

Stąd wielomian W możemy zapisać w postaci:

W(x) = (x − 1)(x − 4)(x − 7) lub W(x) = (x + 2)(x − 1)(x − 4), lub W(x) = (x + 5)(x + 2)(x − 1).

Po doprowadzeniu do postaci uporządkowanej mamy

W(x) = x3 − 12x2 + 39x − 28 lub W(x) = x3 − 3x2 − 6x + 8, lub W(x) = x3 + 6x2 + 3x − 10.

Wyznaczamy współczynniki wielomianu W: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).

Schemat punktowania

6 pkt

rozwiązanie pełne: zdający wyznaczy współczynniki wielomianu W: (a = −12, b = 39, c = −28) lub (a = −3, b = −6, c = 8), lub (a = 6, b = 3, c = −10).

5 pkt

rozwiązanie zadania do końca, lecz z usterkami, które jednak nie przekreślają poprawności rozwiązania (np. błędy rachunkowe): zdający

• rozwiąże zadanie do końca, popełniając błędy rachunkowe

• zapisze, że z równości 1 + a + b + c = 0 wynika, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W, zapisze trzy ciągi arytmetyczne o różnicy 3, których jednym z wyrazów jest liczba 1: (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1) oraz zapisze, że W(x) = (x − 1)(x − 4)(x − 7) lub W(x) = (x + 2)(x − 1)(x − 4), lub W(x) = (x + 5)(x + 2)(x − 1)

ALBO

• wyznaczy współczynniki a, b, c wielomianu tylko dla dwóch ciągów.

albo

4 pkt

pokonanie zasadniczych trudności: zdający

• wyznaczy wszystkie rozwiązania równania p3 + 6p2 + 3p − 10 = 0: 1, −2, −5

• zauważy, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W i zapisze trzy ciągi arytmetyczne o różnicy 3, których jednym z wyrazów jest liczba 1: (1, 4, 7), (−2, 1, 4), (−5, −2, 1)

ALBO

• zauważy, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W i zapisze jeden ciąg arytmetyczny o różnicy 3, w którym jednym z wyrazów jest liczba 1: np. (1, 4, 7) lub (−2, 1, 4), lub (−5, −2, 1) i dla tego ciągu obliczy współczynniki a, b, c wielomianu.

Uwagi:

• Jeżeli zdający wyznaczy jeden z pierwiastków wielomianu W i wykorzystuje informację, że pierwiastki wielomianu są kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego, to otrzymuje 3 punkty.

• Jeżeli zdający zapisze równanie z jedną niewiadomą, np. p3 + 6p2 + 3p − 10 = 0, to otrzymuje 3 punkty.

albo

2 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający zapisze

• układ równań: {a=−3p−9b=3p2+18p+18c=−p3−9p2−18p\begin{cases} a = -3p - 9 \\ b = 3p^2 + 18p + 18 \\ c = -p^3 - 9p^2 - 18p \end{cases}

• wielomian W w postaci iloczynu: W(x) = (x − 1)(x2 + (a + 1)x + a + b + 1)

ALBO

• zapisze, że z równości 1 + a + b + c = 0 wynika, że liczba 1 jest pierwiastkiem wielomianu W

ALBO

• zapisze układ czterech równań z 4 niewiadomymi, np. {p+p+3+p+6=−ap⋅(p+3)+p⋅(p+6)+(p+3)⋅(p+6)=bp⋅(p+3)⋅(p+6)=−c1+a+b+c=0\begin{cases} p + p + 3 + p + 6 = -a \\ p \cdot (p + 3) + p \cdot (p + 6) + (p + 3) \cdot (p + 6) = b \\ p \cdot (p + 3) \cdot (p + 6) = -c \\ 1 + a + b + c = 0 \end{cases}

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania: zdający

• zapisze wielomian W w postaci iloczynowej, np.: W(x) = (x − p)(x − p − 3)(x − p − 6), gdzie p jest pierwiastkiem wielomianu

• zapisze układ równań, gdzie p jest pierwiastkiem wielomianu: {p3+ap2+bp+c=0(p+3)3+a(p+3)2+b(p+3)+c=0(p+6)3+a(p+6)2+b(p+6)+c=0\begin{cases} p^3 + ap^2 + bp + c = 0 \\ (p + 3)^3 + a(p + 3)^2 + b(p + 3) + c = 0 \\ (p + 6)^3 + a(p + 6)^2 + b(p + 6) + c = 0 \end{cases}

ALBO

• zapisze układ równań, korzystając ze wzorów Viète’a: {p+p+3+p+6=−ap⋅(p+3)+p⋅(p+6)+(p+3)⋅(p+6)=bp⋅(p+3)⋅(p+6)=−c\begin{cases} p + p + 3 + p + 6 = -a \\ p \cdot (p + 3) + p \cdot (p + 6) + (p + 3) \cdot (p + 6) = b \\ p \cdot (p + 3) \cdot (p + 6) = -c \end{cases}

ALBO

• wyznaczy c = −1 − a − b i zapisze wielomian W w postaci W(x) = x3 − 1 + a(x2 − 1) + b(x − 1).

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Wszystkie trzy pary współczynników są prawidłowe: (a, b, c) = (−12, 39, −28) lub (6, 3, −10) lub (−3, −6, 8). Niektóre rozwiązania mogą nie rozpatrywać wszystkich trzech przypadków — odpowiednio obniżyć punktację.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.