Zadanie 16, matura maj 2015, matematyka rozszerzona

7 pktobliczeniowetrudne 35%Maj 2015

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Rozpatrujemy wszystkie stożki, których przekrojem osiowym jest trójkąt o obwodzie 20. Oblicz wysokość i promień podstawy tego stożka, którego objętość jest największa. Oblicz objętość tego stożka.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: największą objętość równą 32π53\frac{32\pi\sqrt{5}}{3} ma stożek o promieniu podstawy 4 i wysokości 252\sqrt{5}.

Rozwiązanie (I sposób)

Przyjmijmy oznaczenia: r – promień podstawy, h – wysokość, l – tworząca stożka.

Objętość stożka wyraża się wzorem V=13⋅πr2hV = \frac{1}{3} \cdot \pi r^2h.

Przekrój osiowy stożka jest trójkątem równoramiennym, którego obwód jest równy 20, więc

2r + 2l = 20,

r + l = 10,

l = 10 − r.

Stąd i z twierdzenia Pitagorasa otrzymujemy

r2 + h2 = l2,

r2 = l2 − h2,

r2 = (10 − r)2 − h2,

h2 = 100 − 20r.

Zatem h=100−20rh = \sqrt{100 - 20r}.

Z geometrycznych warunków zadania otrzymujemy 0 < r < 5.

Zapisujemy objętość stożka w zależności od zmiennej r:

V(r)=13⋅πr2⋅100−20rV(r) = \frac{1}{3} \cdot \pi r^2 \cdot \sqrt{100 - 20r}.

Wzór tej funkcji zapiszemy w postaci V(r)=13⋅π100r4−20r5V(r) = \frac{1}{3} \cdot \pi\sqrt{100r^4 - 20r^5} dla 0 < r < 5.

Rozważmy funkcję pomocniczą określoną wzorem f(r) = 100r4 − 20r5 dla 0 < r < 5.

Z faktu, że funkcja g(t)=tg(t) = \sqrt{t} jest rosnąca w ⟨0,+∞)\langle 0, +\infty), wynika, że funkcje V oraz f są rosnące (malejące) w tych samych przedziałach oraz mają ekstrema lokalne (tego samego rodzaju) dla tych samych argumentów.

Wyznaczamy wartość największą funkcji f w przedziale (0, 5). Obliczamy pochodną funkcji f:

f′(r) = 400r3 − 100r4.

W przedziale (0, 5) pochodna ma jedno miejsce zerowe r = 4. Ponadto

f′(r) > 0 dla r∈(0,4)r \in (0, 4),

f′(r) < 0 dla r∈(4,5)r \in (4, 5).

Wynika stąd, że dla r = 4 funkcja f ma maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą wartością funkcji V, bo w przedziale (0,4⟩(0, 4\rangle funkcja f jest rosnąca, a w przedziale ⟨4,5)\langle 4, 5) funkcja f jest malejąca.

Gdy r = 4, to h=100−20⋅4=20=25h = \sqrt{100 - 20 \cdot 4} = \sqrt{20} = 2\sqrt{5}, natomiast objętość stożka jest wówczas równa:

V(4)=13⋅π⋅42⋅100−20⋅4=32π53V(4) = \frac{1}{3} \cdot \pi \cdot 4^2 \cdot \sqrt{100 - 20 \cdot 4} = \frac{32\pi\sqrt{5}}{3}.

Rozwiązanie (II sposób)

Przyjmijmy oznaczenia: r – promień podstawy, h – wysokość, l – tworząca stożka.

Objętość stożka wyraża się wzorem V=13⋅πr2hV = \frac{1}{3} \cdot \pi r^2h.

Przekrój osiowy stożka jest trójkątem równoramiennym, którego obwód jest równy 20, więc

2r + 2l = 20,

r + l = 10,

l = 10 − r.

Stąd i z twierdzenia Pitagorasa otrzymujemy

r2 + h2 = l2,

r2 = l2 − h2,

r2 = (10 − r)2 − h2,

h2 = 100 − 20r.

Zatem r=100−h220=5−120h2r = \frac{100 - h^2}{20} = 5 - \frac{1}{20}h^2.

Z geometrycznych warunków zadania otrzymujemy 0 < h < 10. Zapisujemy objętość stożka w zależności od zmiennej h:

V(h)=13⋅π(5−120h2)2hV(h) = \frac{1}{3} \cdot \pi\left(5 - \frac{1}{20}h^2\right)^2h,

V(h)=13⋅π(25−12h2+1400h4)⋅h=π3⋅(25h−12h3+1400h5)V(h) = \frac{1}{3} \cdot \pi\left(25 - \frac{1}{2}h^2 + \frac{1}{400}h^4\right) \cdot h = \frac{\pi}{3} \cdot \left(25h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{400}h^5\right) dla 0 < h < 10.

Zauważamy, że wystarczy zbadać funkcję f(h)=25h−12h3+1400h5f(h) = 25h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{400}h^5 określoną w przedziale (0, 10). Funkcje V oraz f są rosnące (malejące) w tych samych przedziałach oraz mają ekstrema lokalne (tego samego rodzaju) dla tych samych argumentów.

Wyznaczamy pochodną funkcji f:

f′(h)=25−32h2+180h4f'(h) = 25 - \frac{3}{2}h^2 + \frac{1}{80}h^4.

Następnie obliczamy miejsca zerowe pochodnej: 25−32h2+180h4=025 - \frac{3}{2}h^2 + \frac{1}{80}h^4 = 0 i t = h2,

180t2−32t+25=0\frac{1}{80}t^2 - \frac{3}{2}t + 25 = 0,

Δ=(−32)2−4⋅180⋅25=94−54=1\Delta = \left(-\frac{3}{2}\right)^2 - 4 \cdot \frac{1}{80} \cdot 25 = \frac{9}{4} - \frac{5}{4} = 1,

t1=32−12⋅180=20t_1 = \frac{\frac{3}{2} - 1}{2 \cdot \frac{1}{80}} = 20, t2=32+12⋅180=100t_2 = \frac{\frac{3}{2} + 1}{2 \cdot \frac{1}{80}} = 100,

h2 = 20 lub h2 = 100,

h=−25h = -2\sqrt{5}, h=25h = 2\sqrt{5}, h = −10, h = 10.

Jedynym miejscem zerowym pochodnej funkcji f, które należy do przedziału (0, 10), jest h=25h = 2\sqrt{5}. Ponadto:

f′(h) > 0 gdy h∈(0,25)h \in (0, 2\sqrt{5}),

f′(h) < 0 gdy h∈(25,10)h \in (2\sqrt{5}, 10).

Stąd wynika, że dla h=25h = 2\sqrt{5} funkcja f osiąga maksimum lokalne i jest to jednocześnie wartość największa, bo w przedziale (0,25⟩(0, 2\sqrt{5}\rangle funkcja f jest rosnąca, a w przedziale ⟨25,10)\langle 2\sqrt{5}, 10) funkcja f jest malejąca.

Gdy h=25h = 2\sqrt{5}, to r=5−120(25)2=4r = 5 - \frac{1}{20}(2\sqrt{5})^2 = 4 i objętość stożka jest wówczas równa:

V(25)=13⋅π⋅42⋅25=32π53V(2\sqrt{5}) = \frac{1}{3} \cdot \pi \cdot 4^2 \cdot 2\sqrt{5} = \frac{32\pi\sqrt{5}}{3}.

Schemat punktowania

Schemat oceniania I sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

Pierwszy etap składa się z trzech części:

• oznaczenia promienia podstawy stożka, np. r, i wyznaczenia wysokości stożka w zależności od zmiennej r: h=100−20rh = \sqrt{100 - 20r},

• zapisania objętości V stożka jako funkcji jednej zmiennej V(r)=13⋅πr2⋅100−20rV(r) = \frac{1}{3} \cdot \pi r^2 \cdot \sqrt{100 - 20r},

• zapisania dziedziny funkcji V(r)=13⋅πr2⋅100−20rV(r) = \frac{1}{3} \cdot \pi r^2 \cdot \sqrt{100 - 20r}: 0 < r < 5.

Za drugą część tego etapu zdający może otrzymać punkt, o ile pierwszą część wykona bezbłędnie. Punkt za część trzecią otrzymuje niezależnie od realizacji dwóch pierwszych części tego etapu.

Drugi etap składa się z trzech części:

• wyznaczenia wzoru pochodnej funkcji f(r) = 100r4 − 20r5: f′(r) = 400r3 − 100r4,

• obliczenia miejsc zerowych pochodnej: r1 = 0, r2 = 4,

• zbadania znaku pochodnej funkcji f: f′(r) > 0 dla r∈(0,4)r \in (0, 4), f′(r) < 0 dla r∈(4,5)r \in (4, 5) i zapisania, że dla r = 4 funkcja V osiąga największą wartość.

Uwagi:

1. Znak pochodnej zdający może zaznaczyć w inny sposób, np. na rysunku szkicując krzywą zbliżoną do wykresu pochodnej.

2. Jeśli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V lub określi funkcję f na zbiorze szerszym od dziedziny funkcji V, to punkt za tę część może otrzymać jedynie wtedy, gdy wskazuje jako największą wartość funkcji tylko to maksimum, które funkcja f osiąga dla argumentu z dziedziny funkcji V.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Trzeci etap

Zapisanie, że promień stożka o największej objętości jest równy r = 4, wysokość h=20=25h = \sqrt{20} = 2\sqrt{5} i obliczenie największej objętości stożka V(4)=32π53V(4) = \frac{32\pi\sqrt{5}}{3}. Za realizację tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

7 pkt

rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat oceniania II sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

Pierwszy etap składa się z trzech części:

• oznaczenia wysokości stożka, np. h, i wyznaczenia promienia podstawy stożka w zależności od zmiennej h: r=100−h220=5−120h2r = \frac{100 - h^2}{20} = 5 - \frac{1}{20}h^2,

• zapisania objętości V stożka jako funkcji jednej zmiennej V(h)=13⋅π(25−12h2+1400h4)⋅h=π3⋅(25h−12h3+1400h5)V(h) = \frac{1}{3} \cdot \pi\left(25 - \frac{1}{2}h^2 + \frac{1}{400}h^4\right) \cdot h = \frac{\pi}{3} \cdot \left(25h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{400}h^5\right),

• zapisania dziedziny funkcji V(h)=π3⋅(25h−12h3+1400h5)V(h) = \frac{\pi}{3} \cdot \left(25h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{400}h^5\right): 0 < h < 10.

Za drugą część tego etapu zdający może otrzymać punkt, o ile pierwszą część wykona bezbłędnie. Punkt za część trzecią otrzymuje niezależnie od realizacji dwóch pierwszych części tego etapu.

Drugi etap składa się z trzech części:

• wyznaczenia wzoru pochodnej funkcji f(h)=25h−12h3+1400h5f(h) = 25h - \frac{1}{2}h^3 + \frac{1}{400}h^5: f′(h)=25−32h2+180h4f'(h) = 25 - \frac{3}{2}h^2 + \frac{1}{80}h^4,

• obliczenia miejsc zerowych pochodnej: h=−25h = -2\sqrt{5}, h=25h = 2\sqrt{5}, h = −10, h = 10,

• zbadania znaku pochodnej funkcji f: f′(h) > 0 dla h∈(0,25)h \in (0, 2\sqrt{5}), f′(h) < 0 dla h∈(25,10)h \in (2\sqrt{5}, 10) i zapisania, że dla h=25h = 2\sqrt{5} funkcja V osiąga największą wartość.

Uwagi:

1. Znak pochodnej zdający może zaznaczyć w inny sposób, np. na rysunku szkicując krzywą zbliżoną do wykresu pochodnej.

2. Jeśli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V lub określi funkcję f na zbiorze szerszym od dziedziny funkcji V, to punkt za tę część może otrzymać jedynie wtedy, gdy wskazuje jako największą wartość funkcji tylko to maksimum, które funkcja f osiąga dla argumentu z dziedziny funkcji V, przy czym konieczne jest uzasadnienie, że jest to największa wartość funkcji V lub że funkcja V nie przyjmuje wartości dla liczb większych od 10.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Trzeci etap

Zapisanie, że promień stożka o największej objętości jest równy r = 4, wysokość h=20=25h = \sqrt{20} = 2\sqrt{5} i obliczenie największej objętości stożka V(4)=32π53V(4) = \frac{32\pi\sqrt{5}}{3}. Za realizację tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

7 pkt

rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Rozwiązanie wymaga zastosowania rachunku różniczkowego lub nierówności AM-GM do optymalizacji. Możliwe są różne podejścia algebraiczne.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.