Zadanie 16, matura maj 2015, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówRozpatrujemy wszystkie stożki, których przekrojem osiowym jest trójkąt o obwodzie 20. Oblicz wysokość i promień podstawy tego stożka, którego objętość jest największa. Oblicz objętość tego stożka.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: największą objętość równą ma stożek o promieniu podstawy 4 i wysokości .
Rozwiązanie (I sposób)
Przyjmijmy oznaczenia: r – promień podstawy, h – wysokość, l – tworząca stożka.
Objętość stożka wyraża się wzorem .
Przekrój osiowy stożka jest trójkątem równoramiennym, którego obwód jest równy 20, więc
2r + 2l = 20,
r + l = 10,
l = 10 − r.
Stąd i z twierdzenia Pitagorasa otrzymujemy
r2 + h2 = l2,
r2 = l2 − h2,
r2 = (10 − r)2 − h2,
h2 = 100 − 20r.
Zatem .
Z geometrycznych warunków zadania otrzymujemy 0 < r < 5.
Zapisujemy objętość stożka w zależności od zmiennej r:
.
Wzór tej funkcji zapiszemy w postaci dla 0 < r < 5.
Rozważmy funkcję pomocniczą określoną wzorem f(r) = 100r4 − 20r5 dla 0 < r < 5.
Z faktu, że funkcja jest rosnąca w , wynika, że funkcje V oraz f są rosnące (malejące) w tych samych przedziałach oraz mają ekstrema lokalne (tego samego rodzaju) dla tych samych argumentów.
Wyznaczamy wartość największą funkcji f w przedziale (0, 5). Obliczamy pochodną funkcji f:
f′(r) = 400r3 − 100r4.
W przedziale (0, 5) pochodna ma jedno miejsce zerowe r = 4. Ponadto
f′(r) > 0 dla ,
f′(r) < 0 dla .
Wynika stąd, że dla r = 4 funkcja f ma maksimum lokalne, które jest jednocześnie największą wartością funkcji V, bo w przedziale funkcja f jest rosnąca, a w przedziale funkcja f jest malejąca.
Gdy r = 4, to , natomiast objętość stożka jest wówczas równa:
.
Rozwiązanie (II sposób)
Przyjmijmy oznaczenia: r – promień podstawy, h – wysokość, l – tworząca stożka.
Objętość stożka wyraża się wzorem .
Przekrój osiowy stożka jest trójkątem równoramiennym, którego obwód jest równy 20, więc
2r + 2l = 20,
r + l = 10,
l = 10 − r.
Stąd i z twierdzenia Pitagorasa otrzymujemy
r2 + h2 = l2,
r2 = l2 − h2,
r2 = (10 − r)2 − h2,
h2 = 100 − 20r.
Zatem .
Z geometrycznych warunków zadania otrzymujemy 0 < h < 10. Zapisujemy objętość stożka w zależności od zmiennej h:
,
dla 0 < h < 10.
Zauważamy, że wystarczy zbadać funkcję określoną w przedziale (0, 10). Funkcje V oraz f są rosnące (malejące) w tych samych przedziałach oraz mają ekstrema lokalne (tego samego rodzaju) dla tych samych argumentów.
Wyznaczamy pochodną funkcji f:
.
Następnie obliczamy miejsca zerowe pochodnej: i t = h2,
,
,
, ,
h2 = 20 lub h2 = 100,
, , h = −10, h = 10.
Jedynym miejscem zerowym pochodnej funkcji f, które należy do przedziału (0, 10), jest . Ponadto:
f′(h) > 0 gdy ,
f′(h) < 0 gdy .
Stąd wynika, że dla funkcja f osiąga maksimum lokalne i jest to jednocześnie wartość największa, bo w przedziale funkcja f jest rosnąca, a w przedziale funkcja f jest malejąca.
Gdy , to i objętość stożka jest wówczas równa:
.
Schemat punktowania
Schemat oceniania I sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
• oznaczenia promienia podstawy stożka, np. r, i wyznaczenia wysokości stożka w zależności od zmiennej r: ,
• zapisania objętości V stożka jako funkcji jednej zmiennej ,
• zapisania dziedziny funkcji : 0 < r < 5.
Za drugą część tego etapu zdający może otrzymać punkt, o ile pierwszą część wykona bezbłędnie. Punkt za część trzecią otrzymuje niezależnie od realizacji dwóch pierwszych części tego etapu.
Drugi etap składa się z trzech części:
• wyznaczenia wzoru pochodnej funkcji f(r) = 100r4 − 20r5: f′(r) = 400r3 − 100r4,
• obliczenia miejsc zerowych pochodnej: r1 = 0, r2 = 4,
• zbadania znaku pochodnej funkcji f: f′(r) > 0 dla , f′(r) < 0 dla i zapisania, że dla r = 4 funkcja V osiąga największą wartość.
Uwagi:
1. Znak pochodnej zdający może zaznaczyć w inny sposób, np. na rysunku szkicując krzywą zbliżoną do wykresu pochodnej.
2. Jeśli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V lub określi funkcję f na zbiorze szerszym od dziedziny funkcji V, to punkt za tę część może otrzymać jedynie wtedy, gdy wskazuje jako największą wartość funkcji tylko to maksimum, które funkcja f osiąga dla argumentu z dziedziny funkcji V.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Trzeci etap
Zapisanie, że promień stożka o największej objętości jest równy r = 4, wysokość i obliczenie największej objętości stożka . Za realizację tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat oceniania II sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
• oznaczenia wysokości stożka, np. h, i wyznaczenia promienia podstawy stożka w zależności od zmiennej h: ,
• zapisania objętości V stożka jako funkcji jednej zmiennej ,
• zapisania dziedziny funkcji : 0 < h < 10.
Za drugą część tego etapu zdający może otrzymać punkt, o ile pierwszą część wykona bezbłędnie. Punkt za część trzecią otrzymuje niezależnie od realizacji dwóch pierwszych części tego etapu.
Drugi etap składa się z trzech części:
• wyznaczenia wzoru pochodnej funkcji : ,
• obliczenia miejsc zerowych pochodnej: , , h = −10, h = 10,
• zbadania znaku pochodnej funkcji f: f′(h) > 0 dla , f′(h) < 0 dla i zapisania, że dla funkcja V osiąga największą wartość.
Uwagi:
1. Znak pochodnej zdający może zaznaczyć w inny sposób, np. na rysunku szkicując krzywą zbliżoną do wykresu pochodnej.
2. Jeśli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji V lub określi funkcję f na zbiorze szerszym od dziedziny funkcji V, to punkt za tę część może otrzymać jedynie wtedy, gdy wskazuje jako największą wartość funkcji tylko to maksimum, które funkcja f osiąga dla argumentu z dziedziny funkcji V, przy czym konieczne jest uzasadnienie, że jest to największa wartość funkcji V lub że funkcja V nie przyjmuje wartości dla liczb większych od 10.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Trzeci etap
Zapisanie, że promień stożka o największej objętości jest równy r = 4, wysokość i obliczenie największej objętości stożka . Za realizację tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
rozwiązanie pełne (suma punktów za trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Rozwiązanie wymaga zastosowania rachunku różniczkowego lub nierówności AM-GM do optymalizacji. Możliwe są różne podejścia algebraiczne.