Zadanie 15, matura czerwiec 2017, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówRozpatrujemy wszystkie prostopadłościany o objętości 8, których stosunek długości dwóch krawędzi wychodzących z tego samego wierzchołka jest równy 1:2 oraz suma długości wszystkich dwunastu krawędzi jest mniejsza od 28. Wyznacz pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu jako funkcję długości jednej z jego krawędzi. Wyznacz dziedzinę tej funkcji. Oblicz wymiary tego spośród rozpatrywanych prostopadłościanów, którego pole powierzchni całkowitej jest najmniejsze.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: dla . Najmniejsze pole powierzchni całkowitej, spośród rozpatrywanych, ma prostopadłościan o wymiarach , , .
I sposób rozwiązania
Niech x oznacza długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2, wtedy druga z tych krawędzi ma długość 2x, natomiast długość trzeciej krawędzi tego prostopadłościanu jest równa . Pole powierzchni całkowitej jest równe .
Z założenia wynika, że x > 0 oraz . Stąd , 3x3 − 7x2 + 4 < 0.
Zauważmy, że jednym z pierwiastków wielomianu jest 1, gdyż 3 ⋅ 13 − 7 ⋅ 12 + 4 = 0. Stąd wynika, że wielomian ten jest podzielny przez dwumian x − 1. Dzieląc, np. za pomocą schematu Hornera (współczynniki 3, −7, 0, 4; dla 1: 3, −4, −4, reszta 0), nierówność możemy zapisać w postaci (x − 1)(3x2 − 4x − 4) < 0.
Pierwiastkami trójmianu 3x2 − 4x − 4 są liczby 2 i . Ze szkicu wykresu wielomianu (pierwiastki , 1, 2, przy warunku x > 0) otrzymujemy: .
Pochodna funkcji Pc jest równa dla .
Ponieważ dla każdej liczby , więc
Pc′(x) = 0 wtedy i tylko wtedy, gdy i , czyli gdy ,
Pc′(x) > 0 wtedy i tylko wtedy, gdy i , czyli gdy ,
Pc′(x) < 0 wtedy i tylko wtedy, gdy i , czyli gdy .
Zatem w przedziale funkcja Pc jest malejąca, w przedziale jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest zarazem najmniejszą wartością tej funkcji.
Gdy , to oraz .
II sposób rozwiązania
Niech x oznacza długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2, wtedy druga z tych krawędzi ma długość 2x. Przyjmijmy, że h oznacza wysokość tego prostopadłościanu. Objętość prostopadłościanu jest równa 8, więc x ⋅ 2x ⋅ h = 8. Stąd .
Pole powierzchni całkowitej jest równe Pc = 2 ⋅ x ⋅ 2x + 2 ⋅ x ⋅ h + 2 ⋅ 2x ⋅ h, Pc = 4x2 + 6xh, , .
Z założenia wynika, że h > 0 oraz 4x + 4 ⋅ 2x + 4h < 28, stąd , , .
Aby rozwiązać nierówność, podstawmy i t > 0. Zapisujemy nierówność w postaci t4 − 7t2 + 6t < 0. Przekształcamy do postaci równoważnej t(t3 − 7t + 6) < 0 i t > 0. Zatem t3 − 7t + 6 < 0.
Jednym z pierwiastków wielomianu jest 1, gdyż 13 − 7 ⋅ 1 + 6 = 0. Dzieląc przez dwumian t − 1, nierówność możemy zapisać w postaci (t − 1)(t2 + t − 6) < 0, czyli (t − 1)(t − 2)(t + 3) < 0.
Zatem (przy t > 0) , stąd oraz .
Pochodna funkcji Pc jest równa dla .
Ponieważ h2 > 0 dla każdej liczby , więc Pc′(h) = 0 wtedy i tylko wtedy, gdy i , czyli , gdy ,
Pc′(h) > 0 wtedy i tylko wtedy, gdy i , czyli gdy ,
Pc′(h) < 0 wtedy i tylko wtedy, gdy i , czyli gdy .
Zatem w przedziale funkcja Pc jest malejąca, w przedziale jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest zarazem najmniejszą wartością tej funkcji.
Gdy , to oraz .
Odpowiedź (II sposób): dla . Najmniejsze pole powierzchni całkowitej, spośród rozpatrywanych, ma prostopadłościan o wymiarach , , .
Schemat punktowania
Schemat punktowania I sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
a) zapisanie długości krawędzi prostopadłościanu w zależności od zmiennej x (długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2), druga z tych krawędzi ma długość 2x, natomiast długość trzeciej krawędzi tego prostopadłościanu jest równa ,
b) zapisanie pola powierzchni całkowitej prostopadłościanu jako funkcji zmiennej x: ,
c) określenie dziedziny funkcji P: (1, 2).
Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie. Jeśli zdający od razu zapisze pole powierzchni całkowitej w zależności od zmiennej x, to otrzymuje 1 punkt za część a) i 1 punkt za część b).
Drugi etap składa się z trzech części:
a) wyznaczenie pochodnej funkcji wymiernej : ,
b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej: ,
c) uzasadnienie, że dla funkcja Pc osiąga najmniejszą wartość, np. zapisanie, że w przedziale funkcja Pc jest malejąca, w przedziale jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest więc najmniejszą wartością tej funkcji.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Uwaga: jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji P, np. , to za trzecią część drugiego etapu może otrzymać 1 punkt tylko wtedy, gdy obliczy długości wszystkich trzech krawędzi szukanego prostopadłościanu i sprawdzi, że suma długości wszystkich dwunastu krawędzi jest mniejsza od 28.
Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi prostopadłościanu o najmniejszym polu powierzchni całkowitej: , , . Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
rozwiązanie pełne (trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Schemat punktowania II sposobu rozwiązania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.
Pierwszy etap składa się z trzech części:
a) zapisanie długości krawędzi prostopadłościanu w zależności od zmiennej x (długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2), druga z tych krawędzi ma długość 2x, natomiast długość trzeciej krawędzi tego prostopadłościanu jest równa h, oraz zapisanie zależności ,
b) zapisanie pola powierzchni całkowitej prostopadłościanu jako funkcji zmiennej h: ,
c) określenie dziedziny funkcji P: (1, 4).
Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie. Jeśli zdający od razu zapisze pole powierzchni całkowitej w zależności od zmiennej h, to otrzymuje 1 punkt za część a) i 1 punkt za część b).
Drugi etap składa się z trzech części:
a) wyznaczenie pochodnej funkcji wymiernej: ,
b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej: ,
c) uzasadnienie, że dla funkcja Pc osiąga najmniejszą wartość, np. zapisanie, że w przedziale funkcja Pc jest malejąca, w przedziale jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest więc najmniejszą wartością tej funkcji.
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.
Uwaga: jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji P, np. , to za trzecią część drugiego etapu może otrzymać 1 punkt tylko wtedy, gdy obliczy długości wszystkich trzech krawędzi szukanego prostopadłościanu i sprawdzi, że suma długości wszystkich dwunastu krawędzi jest mniejsza od 28.
Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi prostopadłościanu o najmniejszym polu powierzchni całkowitej: , , . Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.
rozwiązanie pełne (trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Zadanie można rozwiązać, wybierając jako zmienną niezależną jedną z trzech krawędzi. Oba podejścia (x lub h) prowadzą do poprawnego wyniku. Kluczowe jest poprawne wyznaczenie dziedziny funkcji i upewnienie się, że obliczony punkt krytyczny leży w dziedzinie.