Zadanie 15, matura czerwiec 2017, matematyka rozszerzona

7 pktobliczeniowetrudne (szac.)Czerwiec 2017

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Rozpatrujemy wszystkie prostopadłościany o objętości 8, których stosunek długości dwóch krawędzi wychodzących z tego samego wierzchołka jest równy 1:2 oraz suma długości wszystkich dwunastu krawędzi jest mniejsza od 28. Wyznacz pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu jako funkcję długości jednej z jego krawędzi. Wyznacz dziedzinę tej funkcji. Oblicz wymiary tego spośród rozpatrywanych prostopadłościanów, którego pole powierzchni całkowitej jest najmniejsze.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: Pc(x)=4x2+24xP_c(x) = 4x^2 + \frac{24}{x} dla x∈(1,2)x \in (1, 2). Najmniejsze pole powierzchni całkowitej, spośród rozpatrywanych, ma prostopadłościan o wymiarach 33\sqrt[3]{3}, 2332\sqrt[3]{3}, 4333\frac{4}{3}\sqrt[3]{3}.

I sposób rozwiązania

Niech x oznacza długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2, wtedy druga z tych krawędzi ma długość 2x, natomiast długość trzeciej krawędzi tego prostopadłościanu jest równa 8x⋅2x=4x2\frac{8}{x \cdot 2x} = \frac{4}{x^2}. Pole powierzchni całkowitej jest równe Pc(x)=2⋅x⋅2x+2⋅x⋅4x2+2⋅2x⋅4x2=4x2+24xP_c(x) = 2 \cdot x \cdot 2x + 2 \cdot x \cdot \frac{4}{x^2} + 2 \cdot 2x \cdot \frac{4}{x^2} = 4x^2 + \frac{24}{x}.

Z założenia wynika, że x > 0 oraz 4x+4⋅2x+4⋅4x2<284x + 4 \cdot 2x + 4 \cdot \frac{4}{x^2} < 28. Stąd 3x+4x2<73x + \frac{4}{x^2} < 7, 3x3 − 7x2 + 4 < 0.

Zauważmy, że jednym z pierwiastków wielomianu jest 1, gdyż 3 ⋅ 13 − 7 ⋅ 12 + 4 = 0. Stąd wynika, że wielomian ten jest podzielny przez dwumian x − 1. Dzieląc, np. za pomocą schematu Hornera (współczynniki 3, −7, 0, 4; dla 1: 3, −4, −4, reszta 0), nierówność możemy zapisać w postaci (x − 1)(3x2 − 4x − 4) < 0.

Pierwiastkami trójmianu 3x2 − 4x − 4 są liczby 2 i −23-\frac{2}{3}. Ze szkicu wykresu wielomianu (pierwiastki −23-\frac{2}{3}, 1, 2, przy warunku x > 0) otrzymujemy: x∈(1,2)x \in (1, 2).

Pochodna funkcji Pc jest równa Pc′(x)=8x−24x2=8x2⋅(x3−3)=8x2⋅(x−33)(x2+33x+93)P_c'(x) = 8x - \frac{24}{x^2} = \frac{8}{x^2} \cdot (x^3 - 3) = \frac{8}{x^2} \cdot \left(x - \sqrt[3]{3}\right)\left(x^2 + \sqrt[3]{3}x + \sqrt[3]{9}\right) dla x∈(1,2)x \in (1, 2).

Ponieważ 8x2(x2+33x+93)>0\frac{8}{x^2}\left(x^2 + \sqrt[3]{3}x + \sqrt[3]{9}\right) > 0 dla każdej liczby x∈(1,2)x \in (1, 2), więc

Pc′(x) = 0 wtedy i tylko wtedy, gdy x−33=0x - \sqrt[3]{3} = 0 i x∈(1,2)x \in (1, 2), czyli gdy x=33x = \sqrt[3]{3},

Pc′(x) > 0 wtedy i tylko wtedy, gdy x−33>0x - \sqrt[3]{3} > 0 i x∈(1,2)x \in (1, 2), czyli gdy x∈(33,2)x \in \left(\sqrt[3]{3}, 2\right),

Pc′(x) < 0 wtedy i tylko wtedy, gdy x−33<0x - \sqrt[3]{3} < 0 i x∈(1,2)x \in (1, 2), czyli gdy x∈(1,33)x \in \left(1, \sqrt[3]{3}\right).

Zatem w przedziale (1,33⟩\left(1, \sqrt[3]{3}\right\rangle funkcja Pc jest malejąca, w przedziale ⟨33,2)\left\langle \sqrt[3]{3}, 2\right) jest rosnąca, a w punkcie x=33x = \sqrt[3]{3} osiąga minimum lokalne, które jest zarazem najmniejszą wartością tej funkcji.

Gdy x=33x = \sqrt[3]{3}, to 2x=2332x = 2\sqrt[3]{3} oraz 4x2=4(33)2=4333\frac{4}{x^2} = \frac{4}{\left(\sqrt[3]{3}\right)^2} = \frac{4\sqrt[3]{3}}{3}.

II sposób rozwiązania

Niech x oznacza długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2, wtedy druga z tych krawędzi ma długość 2x. Przyjmijmy, że h oznacza wysokość tego prostopadłościanu. Objętość prostopadłościanu jest równa 8, więc x ⋅ 2x ⋅ h = 8. Stąd x=2h=2hhx = \frac{2}{\sqrt{h}} = \frac{2\sqrt{h}}{h}.

Pole powierzchni całkowitej jest równe Pc = 2 ⋅ x ⋅ 2x + 2 ⋅ x ⋅ h + 2 ⋅ 2x ⋅ h, Pc = 4x2 + 6xh, Pc=4(2hh)2+6⋅2hh⋅hP_c = 4\left(\frac{2\sqrt{h}}{h}\right)^2 + 6 \cdot \frac{2\sqrt{h}}{h} \cdot h, Pc(h)=16h+12hP_c(h) = \frac{16}{h} + 12\sqrt{h}.

Z założenia wynika, że h > 0 oraz 4x + 4 ⋅ 2x + 4h < 28, stąd 12⋅2h+4h<2812 \cdot \frac{2}{\sqrt{h}} + 4h < 28, 6hh+h<7\frac{6\sqrt{h}}{h} + h < 7, h2−7h+6h<0h^2 - 7h + 6\sqrt{h} < 0.

Aby rozwiązać nierówność, podstawmy h=t\sqrt{h} = t i t > 0. Zapisujemy nierówność w postaci t4 − 7t2 + 6t < 0. Przekształcamy do postaci równoważnej t(t3 − 7t + 6) < 0 i t > 0. Zatem t3 − 7t + 6 < 0.

Jednym z pierwiastków wielomianu jest 1, gdyż 13 − 7 ⋅ 1 + 6 = 0. Dzieląc przez dwumian t − 1, nierówność możemy zapisać w postaci (t − 1)(t2 + t − 6) < 0, czyli (t − 1)(t − 2)(t + 3) < 0.

Zatem (przy t > 0) t∈(1,2)t \in (1, 2), stąd h∈(1,2)\sqrt{h} \in (1, 2) oraz h∈(1,4)h \in (1, 4).

Pochodna funkcji Pc jest równa Pc′(h)=−16h2+122h=−16h2+6hh=6hh−16h2P_c'(h) = -\frac{16}{h^2} + \frac{12}{2\sqrt{h}} = -\frac{16}{h^2} + \frac{6\sqrt{h}}{h} = \frac{6h\sqrt{h} - 16}{h^2} dla h∈(1,4)h \in (1, 4).

Ponieważ h2 > 0 dla każdej liczby h∈(1,4)h \in (1, 4), więc Pc′(h) = 0 wtedy i tylko wtedy, gdy 6hh−16=06h\sqrt{h} - 16 = 0 i h∈(1,4)h \in (1, 4), czyli hh=83h\sqrt{h} = \frac{8}{3}, gdy h=6493=493h = \sqrt[3]{\frac{64}{9}} = \frac{4}{\sqrt[3]{9}},

Pc′(h) > 0 wtedy i tylko wtedy, gdy 6hh−16>06h\sqrt{h} - 16 > 0 i h∈(1,4)h \in (1, 4), czyli gdy h∈(493,4)h \in \left(\frac{4}{\sqrt[3]{9}}, 4\right),

Pc′(h) < 0 wtedy i tylko wtedy, gdy 6hh−16<06h\sqrt{h} - 16 < 0 i h∈(1,4)h \in (1, 4), czyli gdy h∈(1,493)h \in \left(1, \frac{4}{\sqrt[3]{9}}\right).

Zatem w przedziale (1,493⟩\left(1, \frac{4}{\sqrt[3]{9}}\right\rangle funkcja Pc jest malejąca, w przedziale ⟨493,4)\left\langle \frac{4}{\sqrt[3]{9}}, 4\right) jest rosnąca, a w punkcie h=493h = \frac{4}{\sqrt[3]{9}} osiąga minimum lokalne, które jest zarazem najmniejszą wartością tej funkcji.

Gdy h=493h = \frac{4}{\sqrt[3]{9}}, to x=2493=2296=326=33x = \frac{2}{\sqrt{\frac{4}{\sqrt[3]{9}}}} = \frac{2}{\frac{2}{\sqrt[6]{9}}} = \sqrt[6]{3^2} = \sqrt[3]{3} oraz 2x=2332x = 2\sqrt[3]{3}.

Odpowiedź (II sposób): Pc(h)=16h+12hP_c(h) = \frac{16}{h} + 12\sqrt{h} dla h∈(1,4)h \in (1, 4). Najmniejsze pole powierzchni całkowitej, spośród rozpatrywanych, ma prostopadłościan o wymiarach 33\sqrt[3]{3}, 2332\sqrt[3]{3}, 493\frac{4}{\sqrt[3]{9}}.

Schemat punktowania

Schemat punktowania I sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

Pierwszy etap składa się z trzech części:

a) zapisanie długości krawędzi prostopadłościanu w zależności od zmiennej x (długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2), druga z tych krawędzi ma długość 2x, natomiast długość trzeciej krawędzi tego prostopadłościanu jest równa 4x2\frac{4}{x^2},

b) zapisanie pola powierzchni całkowitej prostopadłościanu jako funkcji zmiennej x: Pc(x)=2⋅x⋅2x+2⋅x⋅4x2+2⋅2x⋅4x2=4x2+24xP_c(x) = 2 \cdot x \cdot 2x + 2 \cdot x \cdot \frac{4}{x^2} + 2 \cdot 2x \cdot \frac{4}{x^2} = 4x^2 + \frac{24}{x},

c) określenie dziedziny funkcji P: (1, 2).

Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie. Jeśli zdający od razu zapisze pole powierzchni całkowitej w zależności od zmiennej x, to otrzymuje 1 punkt za część a) i 1 punkt za część b).

Drugi etap składa się z trzech części:

a) wyznaczenie pochodnej funkcji wymiernej f(x)=4x2+24xf(x) = 4x^2 + \frac{24}{x}: f′(x)=8x−24x2f'(x) = 8x - \frac{24}{x^2},

b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej: x=33x = \sqrt[3]{3},

c) uzasadnienie, że dla x=33x = \sqrt[3]{3} funkcja Pc osiąga najmniejszą wartość, np. zapisanie, że w przedziale (1,33⟩\left(1, \sqrt[3]{3}\right\rangle funkcja Pc jest malejąca, w przedziale ⟨33,2)\left\langle \sqrt[3]{3}, 2\right) jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest więc najmniejszą wartością tej funkcji.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Uwaga: jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji P, np. x∈(1,2)x \in (1, 2), to za trzecią część drugiego etapu może otrzymać 1 punkt tylko wtedy, gdy obliczy długości wszystkich trzech krawędzi szukanego prostopadłościanu i sprawdzi, że suma długości wszystkich dwunastu krawędzi jest mniejsza od 28.

Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi prostopadłościanu o najmniejszym polu powierzchni całkowitej: 33\sqrt[3]{3}, 2332\sqrt[3]{3}, 4333\frac{4}{3}\sqrt[3]{3}. Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

7 pkt

rozwiązanie pełne (trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Schemat punktowania II sposobu rozwiązania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów.

Pierwszy etap składa się z trzech części:

a) zapisanie długości krawędzi prostopadłościanu w zależności od zmiennej x (długość krótszej z tych dwóch krawędzi prostopadłościanu wychodzących z tego samego wierzchołka, których stosunek długości jest równy 1 : 2), druga z tych krawędzi ma długość 2x, natomiast długość trzeciej krawędzi tego prostopadłościanu jest równa h, oraz zapisanie zależności x=2h=2hhx = \frac{2}{\sqrt{h}} = \frac{2\sqrt{h}}{h},

b) zapisanie pola powierzchni całkowitej prostopadłościanu jako funkcji zmiennej h: Pc=4(2hh)2+6⋅2hh⋅h=16h+12hP_c = 4\left(\frac{2\sqrt{h}}{h}\right)^2 + 6 \cdot \frac{2\sqrt{h}}{h} \cdot h = \frac{16}{h} + 12\sqrt{h},

c) określenie dziedziny funkcji P: (1, 4).

Za każdą z części tego etapu zdający otrzymuje po 1 punkcie. Jeśli zdający od razu zapisze pole powierzchni całkowitej w zależności od zmiennej h, to otrzymuje 1 punkt za część a) i 1 punkt za część b).

Drugi etap składa się z trzech części:

a) wyznaczenie pochodnej funkcji wymiernej: Pc′(h)=−16h2+122h=−16h2+6hh=6hh−16h2P_c'(h) = -\frac{16}{h^2} + \frac{12}{2\sqrt{h}} = -\frac{16}{h^2} + \frac{6\sqrt{h}}{h} = \frac{6h\sqrt{h} - 16}{h^2},

b) obliczenie miejsca zerowego pochodnej: h=6493=493h = \sqrt[3]{\frac{64}{9}} = \frac{4}{\sqrt[3]{9}},

c) uzasadnienie, że dla h=493h = \frac{4}{\sqrt[3]{9}} funkcja Pc osiąga najmniejszą wartość, np. zapisanie, że w przedziale (1,493⟩\left(1, \frac{4}{\sqrt[3]{9}}\right\rangle funkcja Pc jest malejąca, w przedziale ⟨493,4)\left\langle \frac{4}{\sqrt[3]{9}}, 4\right) jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest więc najmniejszą wartością tej funkcji.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt, o ile poprzednia część etapu została zrealizowana bezbłędnie.

Uwaga: jeżeli zdający nie wyznaczy dziedziny funkcji P, np. h∈(1,4)h \in (1, 4), to za trzecią część drugiego etapu może otrzymać 1 punkt tylko wtedy, gdy obliczy długości wszystkich trzech krawędzi szukanego prostopadłościanu i sprawdzi, że suma długości wszystkich dwunastu krawędzi jest mniejsza od 28.

Trzeci etap: obliczenie długości krawędzi prostopadłościanu o najmniejszym polu powierzchni całkowitej: 33\sqrt[3]{3}, 2332\sqrt[3]{3}, 493\frac{4}{\sqrt[3]{9}}. Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 1 punkt.

7 pkt

rozwiązanie pełne (trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Zadanie można rozwiązać, wybierając jako zmienną niezależną jedną z trzech krawędzi. Oba podejścia (x lub h) prowadzą do poprawnego wyniku. Kluczowe jest poprawne wyznaczenie dziedziny funkcji i upewnienie się, że obliczony punkt krytyczny leży w dziedzinie.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.