Zadanie 14, matura maj 2022, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
6 punktówPunkt A = (−3, 2) jest wierzchołkiem trójkąta równoramiennego ABC, w którym ∣AC∣ = ∣BC∣. Pole tego trójkąta jest równe 15. Bok BC zawarty jest w prostej o równaniu y = x − 1.
Oblicz współrzędne wierzchołków B i C tego trójkąta.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Warunki zadania spełniają cztery pary punktów:
C = (4, 3) i B = (−1, −2) oraz
C = (4, 3) i B = (9, 8), oraz
C = (−4, −5) i B = (1, 0), oraz
C = (−4, −5) i B = (−9, −10).
Sposób 1.
Obliczamy odległość d punktu A od prostej x − y − 1 = 0: .
Obliczona odległość d jest równa wysokości trójkąta ABC poprowadzonej z wierzchołka A na bok BC.
Obliczamy długość boku ∣BC∣:
Niech xC oznacza pierwszą współrzędną punktu C. Punkt C leży na prostej o równaniu y = x − 1, zatem C = (xC, xC − 1).
Korzystając z warunku ∣AC∣ = ∣BC∣ oraz ze wzoru na długość odcinka, otrzymujemy kolejno
xC2 + 6xC + 9 + xC2 − 6xC + 9 = 50
2xC2 − 32 = 0
2(xC − 4)(xC + 4) = 0
xC = 4 lub xC = −4
Zatem C = (4, 3) lub C = (−4, −5).
Niech xB oznacza pierwszą współrzędną punktu B. Punkt B leży na prostej o równaniu y = x − 1, zatem B = (xB, xB − 1).
Ponieważ , więc dla C = (4, 3) otrzymujemy
2 ⋅ (4 − xB)2 = 50
∣4 − xB∣ = 5
xB = −1 lub xB = 9
Zatem B = (−1, −2) lub B = (9, 8).
Obliczamy współrzędne punktu B dla C = (−4, −5):
2 ⋅ (−4 − xB)2 = 50
∣4 + xB∣ = 5
xB = 1 lub xB = −9
Zatem B = (1, 0) lub B = (−9, −10).
Warunki zadania spełniają cztery pary punktów:
C = (4, 3) i B = (−1, −2) oraz
C = (4, 3) i B = (9, 8), oraz
C = (−4, −5) i B = (1, 0), oraz
C = (−4, −5) i B = (−9, −10).
Uwaga: Współrzędne punktu C możemy otrzymać, rozwiązując układ równań
Sposób 2.
Punkty B i C leżą na prostej o równaniu y = x − 1, zatem B = (xB, xB − 1) oraz C = (xC, xC − 1).
Korzystamy ze wzoru na pole trójkąta
i uwzględniamy warunek PΔABC = 15:
5 = ∣xC − xB∣
Stąd i z tego, że ∣AC∣ = ∣BC∣, otrzymujemy układ równań
Zatem
(1) lub (2)
Rozwiązujemy układ równań (1):
Z pierwszego równania otrzymujemy równanie kwadratowe 2xC2 + 18 = 50. Stąd xC = 4 lub xC = −4.
Obliczamy współrzędne punktów B i C.
Dla xC = 4 otrzymujemy C = (4, 3) i B = (−1, −2).
Dla xC = −4 otrzymujemy C = (−4, −5) i B = (−9, −10).
Rozwiązujemy układ równań (2):
Z pierwszego równania otrzymujemy równanie kwadratowe 2xC2 + 18 = 50. Stąd xC = 4 lub xC = −4.
Obliczamy współrzędne punktów B i C.
Dla xC = 4 otrzymujemy C = (4, 3) i B = (9, 8).
Dla xC = −4 otrzymujemy C = (−4, −5) i B = (1, 0).
Warunki zadania spełniają cztery pary punktów:
C = (4, 3) i B = (−1, −2) oraz
C = (4, 3) i B = (9, 8), oraz
C = (−4, −5) i B = (1, 0), oraz
C = (−4, −5) i B = (−9, −10).
Sposób 3.
Niech xB oznacza pierwszą współrzędną punktu B. Punkt B leży na prostej o równaniu y = x − 1, zatem B = (xB, xB − 1). Środek S podstawy AB ma współrzędne
Jeśli xB = xA = −3, to wtedy , prosta AB ma równanie x = −3, więc prosta zawierająca wysokość trójkąta ABC opuszczoną z wierzchołka C ma równanie y = −1. Wobec tego C = (xC, −1). Punkt C leży na prostej o równaniu y = x − 1, więc −1 = xC − 1, czyli xC = 0. Zatem C = (0, −1). Podstawa AB trójkąta ABC ma wtedy długość ∣AB∣ = 6, a wysokość SC jest równa ∣SC∣ = 3. Pole trójkąta jest wtedy równe
Zatem xB ≠ −3, co oznacza, że prostą AB można opisać równaniem kierunkowym. Współczynnik kierunkowy tej prostej jest równy
Jeśli xB = 3, to wtedy , yB = 2 i prosta AB ma równanie y = 2, więc prosta zawierająca wysokość trójkąta ABC opuszczoną z wierzchołka C ma równanie x = 0. Wobec tego C = (0, −1). Podstawa AB trójkąta ABC ma wtedy długość ∣AB∣ = 6, a wysokość SC jest równa ∣SC∣ = 3. Pole trójkąta jest wtedy równe
Zatem xB ≠ 3.
Prosta SC jest prostopadła do prostej AB, więc współczynnik kierunkowy prostej SC jest równy
Zatem równanie prostej SC ma postać
y − yS = aSC(x − xS)
Wyznaczamy współrzędne punktu C, rozwiązując układ równań
Stąd
Gdy xB = 0, to równanie jest sprzeczne, więc xB ≠ 0. Możemy zatem podzielić obie strony równania przez , otrzymując
Zatem , czyli .
Pole trójkąta ABC jest równe 15, więc i stąd otrzymujemy kolejno
∣AB∣2 ⋅ ∣SC∣2 = 900
(xB2 + 9)2 = 100xB2
(xB2 + 9)2 − (10xB)2 = 0
(xB2 + 9 − 10xB)(xB2 + 9 + 10xB) = 0
(xB2 − 10xB + 9)(xB2 + 10xB + 9) = 0
(xB − 1)(xB − 9)(xB + 1)(xB + 9) = 0
xB = 1 lub xB = 9 lub xB = −1 lub xB = −9
Gdy xB = 1, to B = (1, 0) i .
Gdy xB = 9, to B = (9, 8) i .
Gdy xB = −1, to B = (−1, −2) i .
Gdy xB = −9, to B = (−9, −10) i .
Sposób 4.
Obliczamy odległość d punktu A = (−3, 2) od prostej x − y − 1 = 0:
Obliczona odległość jest wysokością trójkąta ABC opuszczoną na prostą BC. Ponieważ pole trójkąta ABC jest równe 15, więc i stąd .
Niech D oznacza spodek wysokości trójkąta ABC opuszczonej na prostą BC. Obliczamy współrzędne punktu D.
Prosta prostopadła do prostej o równaniu y = x − 1, przechodząca przez punkt A, jest określona równaniem y − 2 = −(x + 3), czyli y = −x − 1.
Punkt D jest punktem wspólnym prostych BC i AD, zatem
x − 1 = −x − 1
więc x = 0 i y = 0 − 1 = −1, czyli D = (0, −1).
Stosujemy twierdzenie Pitagorasa do trójkąta prostokątnego ADC i wobec oraz otrzymujemy .
Niech C = (xC, xC − 1). Ponieważ , więc
a stąd
2(xC)2 = 32
Zatem xC2 = 16, czyli xC = 4 lub xC = −4.
Otrzymujemy punkty o współrzędnych: C = (4, 3) lub C = (−4, −5).
Należy rozważyć dwa przypadki.
Przypadek 1. (gdy punkt D leży na boku BC).
Punkt B leży na prostej o równaniu y = x − 1, więc B = (xB, xB − 1).
Ponieważ D leży na boku BC, więc . Zatem
i stąd 2(xB)2 = 2, czyli xB = 1 lub xB = −1.
Otrzymujemy punkty o współrzędnych: B = (1, 0) lub B = (−1, −2).
Gdy B = (1, 0), to wtedy C = (−4, −5), a gdy B = (−1, −2), to C = (4, 3), gdyż punkt D leży między punktami B i C.
Przypadek 2. (gdy punkt D nie leży na boku BC).
Punkt B leży na prostej o równaniu y = x − 1, więc B = (xB, xB − 1).
Ponieważ D nie leży na boku BC, więc . Zatem
i stąd 2(xB)2 = 81 ⋅ 2, czyli xB = 9 lub xB = −9.
Otrzymujemy punkty o współrzędnych: B = (9, 8) lub B = (−9, −10).
Gdy B = (9, 8), to wtedy C = (4, 3), a gdy B = (−9, −10), to C = (−4, −5), gdyż punkt C leży między punktami D i B.
Ostatecznie otrzymujemy cztery trójkąty spełniające warunki zadania o wierzchołkach A = (−3, 2) oraz
B = (1, 0) i C = (−4, −5) lub
B = (−1, −2) i C = (4, 3), lub
B = (9, 8) i C = (4, 3), lub
B = (−9, −10) i C = (−4, −5).
Schemat punktowania
obliczenie współrzędnych punktów B i C oraz zapisanie tych punktów w odpowiednich parach:
C = (4, 3) i B = (−1, −2) oraz
C = (4, 3) i B = (9, 8), oraz
C = (−4, −5) i B = (1, 0), oraz
C = (−4, −5) i B = (−9, −10).
nieutożsamienie żadnego wierzchołka B z żadnym z wierzchołków C (ani C z B) oraz spełnienie jednego z poniższych warunków:
1) obliczenie odciętych punktów C1 i C2,
2) obliczenie odciętych punktów B1, B2, B3, B4,
3) obliczenie odciętej jednego z punktów C i odciętych odpowiadających temu punktowi dwóch punktów B,
4) obliczenie odciętych dwóch punktów B i odciętych punktów C, odpowiadających tym punktom B.
zapisanie równania z jedną niewiadomą, pozwalającego wyznaczyć współrzędne punktu C lub punktu B, np. LUB , LUB
– zapisanie równania z niewiadomą xB: (sposób 3.)
ALBO
– zapisanie dwóch równań z niewiadomą xB: i (sposób 4.).
albo
zapisanie równania, w którym niewiadomymi są współrzędne xC oraz yC punktu C, np.
– wyznaczenie odległości AC w zależności od pierwszej współrzędnej punktu C: oraz obliczenie odległości d punktu A od prostej y = x − 1:
ALBO
– zapisanie układu dwóch równań z dwiema niewiadomymi xB i xC, np. i
ALBO
– wyznaczenie współrzędnych punktu C w zależności od xB: (sposób 3.)
ALBO
– zapisanie jednego z równań z dwiema niewiadomymi xB i yB: lub (sposób 4.)
ALBO
– zapisanie równania z dwiema niewiadomymi xC i yC: (sposób 4.).
albo
obliczenie odległości d punktu A od prostej y = x − 1 oraz obliczenie długości odcinków AC i BC: ,
– zapisanie równania z niewiadomymi xB i xC, np. LUB
ALBO
– wyznaczenie równania prostej CS, w którym współczynniki są zależne od xB: (sposób 3.)
ALBO
– zapisanie układu dwóch równań z czterema niewiadomymi xB, yB, xC, yC, np. i .
albo
obliczenie odległości punktu A od prostej y = x − 1:
– zapisanie współrzędnych punktu B lub C w zależności od jednej zmiennej, np. B = (xB, xB − 1), C = (xC, xC − 1)
ALBO
– zapisanie równania z niewiadomymi xB, yB, xC, yC wynikającego z warunków zadania, np. LUB .
albo
rozwiązanie, w którym nie ma postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi:
1. Jeśli zdający obliczy długości odcinków AD, AC i CD (punkt D jest rzutem prostokątnym punktu A na prostą o równaniu y = x − 1) i odczyta współrzędne punktu C z rysunku, gubiąc jedno rozwiązanie, to otrzymuje 4 punkty.
2. Jeśli zdający rozważa trójkąt równoramienny ABC, w którym ∣AB∣ = ∣AC∣, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 1 punkt (za obliczenie odległości punktu A od prostej BC lub zapisanie współrzędnych punktu B (lub C) za pomocą jednej zmiennej, lub zapisanie równania ), o ile nie nabył praw do innej punktacji.
3. Jeśli zdający popełni w rozwiązaniu błąd merytoryczny (np. zamiana miejscami współrzędnych punktu, błędne zastosowanie wzoru na odległość punktu od prostej, błędne zastosowanie wzorów skróconego mnożenia, stosowanie nieistniejącego wzoru , błędnie zapisana równość wynikająca z twierdzenia Pitagorasa) i konsekwentnie do popełnionego błędu rozwiąże zadanie do końca, to za całe rozwiązanie może otrzymać co najwyżej 4 punkty.
4. Jeśli zdający popełni w rozwiązaniu błąd rachunkowy, w konsekwencji którego otrzymuje dwie pary punktów, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów.
5. Jeśli zdający narysuje w układzie współrzędnych prostą o równaniu y = x − 1, zaznaczy punkt A oraz jedną parę punktów B i C i na tej podstawie zapisze współrzędne wierzchołków B i C jednego z trójkątów spełniających warunki zadania oraz sprawdzi rachunkiem, że pole tego trójkąta jest równe 15, to otrzymuje 1 punkt.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Zadanie ma dwa rozwiązania będące odbiciem jedne drugiego względem prostej BC. Oba rozwiązania są dopuszczalne.