Zadanie 15, matura maj 2022, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówRozpatrujemy wszystkie trójkąty równoramienne o obwodzie równym 18.
a) Wykaż, że pole P każdego z tych trójkątów, jako funkcja długości b ramienia, wyraża się wzorem .
b) Wyznacz dziedzinę funkcji P.
c) Oblicz długości boków tego z rozpatrywanych trójkątów, który ma największe pole.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
a) ; b) ; c) trójkąt równoboczny o boku 6: a = 6, b = 6.
Sposób 1.
a)
Przyjmujemy następujące oznaczenia:
a – długość podstawy trójkąta,
b – długość ramienia trójkąta,
h – wysokość trójkąta.
Obwód trójkąta jest równy 18, więc a + 2b = 18 i stąd a = 18 − 2b.
Z geometrycznych warunków zadania wynika, że oraz , więc 18 − 2b > 0, zatem .
Korzystając z twierdzenia Pitagorasa i związku a = 18 − 2b, otrzymujemy
h2 = b2 − (9 − b)2
h2 = 18b − 81
Musi zachodzić 18b − 81 > 0, więc . Zatem .
Pole trójkąta o podstawie a i wysokości h jest równe .
Zapisujemy pole trójkąta jako funkcję P zmiennej b:
dla
b)
Z geometrycznych warunków zadania wynika, że oraz , więc 18 − 2b > 0, zatem .
Z warunku trójkąta 2b > a, czyli 2b > 18 − 2b, więc . Zatem .
Dziedziną tej funkcji jest przedział .
c)
Przekształcamy wzór funkcji P:
Tworzymy funkcję pomocniczą f określoną wzorem
f(b) = (18 − 2b)2(18b − 81) dla .
Wyznaczamy pochodną funkcji f:
f′(b) = (−72 + 8b)(18b − 81) + (324 − 72b + 4b2) ⋅ 18 = 216b2 − 3240b + 11664
Obliczamy miejsce zerowe pochodnej funkcji f:
f′(b) = 0
216b2 − 3240b + 11664 = 0 i
b2 − 15b + 54 = 0 i
b = 6
Ponieważ f′(b) > 0 dla oraz f′(b) < 0 dla , więc funkcja f jest rosnąca w przedziale oraz malejąca w przedziale . Zatem funkcja f osiąga wartość największą dla b = 6.
Ponieważ funkcja , określona dla każdej liczby x ≥ 0, jest funkcją rosnącą, więc funkcja pola P osiąga wartość największą dla tego argumentu, dla którego funkcja f osiąga wartość największą, tj. dla b = 6. Wtedy a = 18 − 2 ⋅ 6 = 6.
Spośród rozważanych trójkątów największe pole ma trójkąt równoboczny o boku 6.
Sposób 2.
a)
Przyjmujemy następujące oznaczenia:
a – długość podstawy trójkąta,
b – długość ramienia trójkąta,
h – wysokość trójkąta.
Obwód trójkąta jest równy 18, więc a + 2b = 18 i stąd a = 18 − 2b.
Wyznaczamy pole trójkąta, korzystając ze wzoru Herona.
Trójkąt jest równoramienny, więc połowa p obwodu trójkąta jest równa oraz i .
Zatem
Ponieważ a = 18 − 2b > 0, więc
b)
Wyznaczamy dziedzinę funkcji P.
Z geometrycznych warunków zadania wynika, że oraz , więc 18 − 2b > 0, zatem .
Ponadto z warunku dla trójkąta 2b > a, więc 2b > 18 − 2b i stąd .
Dziedziną funkcji P jest przedział .
c)
Z nierówności między średnimi arytmetyczną i geometryczną dla liczb dodatnich 2b − 9, 9 − b, 9 − b otrzymujemy
27 ≥ (2b − 9) ⋅ (9 − b)2
Zatem
przy czym równość zachodzi tylko wtedy, gdy 2b − 9 = 9 − b, tj. dla b = 6.
Ponieważ
więc , przy czym równość zachodzi tylko wtedy, gdy b = 6.
Zatem funkcja P osiąga wartość największą dla b = 6. Wtedy a = 18 − 2 ⋅ 6 = 6.
Spośród rozważanych trójkątów największe pole ma trójkąt równoboczny o boku 6.
Schemat punktowania
Zasady oceniania dla sposobu 1.
Część a)
zapisanie pola trójkąta jako funkcji jednej zmiennej b: .
wyznaczenie i zapisanie długości a podstawy oraz wysokości h trójkąta w zależności od długości b ramienia trójkąta: a = 18 − 2b, .
rozwiązanie, w którym nie ma postępu, albo brak rozwiązania.
Część b)
poprawne wyznaczenie dziedziny funkcji P: .
odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Część c)
zapisanie, że długość podstawy i ramienia trójkąta o największym polu są równe odpowiednio a = 6 i b = 6.
zbadanie znaku pochodnej funkcji f: f′(b) > 0 dla oraz f′(b) < 0 dla oraz wyznaczenie (z uzasadnieniem) wartości zmiennej b, dla której funkcja f osiąga wartość największą, np. funkcja f zmiennej b (określona na przedziale ) jest rosnąca w przedziale oraz malejąca w przedziale [6, 9), więc w punkcie b = 6 osiąga największą wartość.
obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f: b = 6.
wyznaczenie wzoru pochodnej funkcji f, np. f′(b) = (−72 + 8b)(18b − 81) + (324 − 72b + 4b2) ⋅ 18 lub f′(b) = 216b2 − 3240b + 11664, lub f′(b) = 216(b2 − 15b + 54).
rozwiązanie, w którym nie ma postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi do części c):
1. Badanie znaku pochodnej zdający może opisać w inny sposób, np. szkicując wykres funkcji, która w ten sam sposób jak pochodna zmienia znak i zaznaczając na rysunku, np. znakami „+” i „−”, znak pochodnej.
2. Za poprawne uzasadnienie, że rozważana funkcja posiada wartość największą dla wyznaczonej wartości b, przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuację, gdy zdający:
– opisuje (słownie lub graficznie – np. przy użyciu strzałek) monotoniczność funkcji f
lub
– zapisuje, że dla wyznaczonej wartości b funkcja f ma maksimum lokalne i jest to jednocześnie jej największa wartość.
Jeżeli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to za część c) może otrzymać co najwyżej 3 punkty.
3. Jeśli zdający błędnie wyznaczy dziedzinę funkcji P zmiennej b, to może otrzymać punkt za dwa ostatnie kroki w części c) tylko wtedy, gdy wyznaczone przez zdającego miejsce zerowe pochodnej należy do części wspólnej wyznaczonej przez zdającego dziedziny i przedziału .
4. Jeśli zdający uzasadnia istnienie największej wartości funkcji pola trójkąta w zbiorze , to nie otrzymuje punktu za krok trzeci w części c).
5. Jeśli w części c) zdający bada błędną funkcję, np. , to za część c) otrzymuje 0 punktów.
Zasady oceniania dla sposobu 2.
Część a)
zapisanie pola trójkąta jako funkcji jednej zmiennej b: .
zapisanie długości a podstawy w zależności od długości b ramienia trójkąta oraz długości potrzebnych do zastosowania wzoru Herona: a = 18 − 2b, , , .
rozwiązanie, w którym nie ma postępu, albo brak rozwiązania.
Część b)
poprawne wyznaczenie dziedziny funkcji P: .
odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Część c)
zapisanie, że długość podstawy i ramienia trójkąta o największym polu są równe odpowiednio a = 6, b = 6.
uzasadnienie, że dla b = 6 funkcja P osiąga wartość największą.
obliczenie b, dla którego zachodzi równość średniej arytmetycznej i geometrycznej: b = 6.
zapisanie zależności między średnią arytmetyczną i średnią geometryczną: .
rozwiązanie, w którym nie ma postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi ogólne:
1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.
2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).
Komentarz. Alternatywnie część c) można rozwiązać za pomocą nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną. Jeśli błędnie wyznaczy się dziedzinę, można otrzymać punkty za dalsze kroki tylko gdy wyznaczone miejsce zerowe należy do poprawnej dziedziny. Badanie znaku pochodnej można opisać graficznie, szkicując wykres lub zaznaczając znaki "+" i "-".