Zadanie 5, matura maj 2023, matematyka rozszerzona

3 pktotwartełatwe 75%Maj 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Dany jest trójkąt prostokątny ABC, w którym ∣∠ABC∣=90∘|\angle ABC| = 90^\circ oraz ∣∠CAB∣=60∘|\angle CAB| = 60^\circ. Punkty K i L leżą na bokach – odpowiednio – AB i BC tak, że ∣BK∣ = ∣BL∣ = 1 (zobacz rysunek). Odcinek KL przecina wysokość BD tego trójkąta w punkcie N, a ponadto ∣AD∣ = 2.

Materiał graficzny do zadaniaPowiększ
Materiał graficzny do zadania

Wykaż, że ∣ND∣=3+1|ND| = \sqrt{3}+ 1.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób I (pola trójkątów)

W trójkącie DAB o kątach 90°, 60°, 30° mamy: ∣AD∣ = 2, ∣AB∣ = 4 i ∣BD∣=23|BD| = 2\sqrt{3}.

W trójkącie BLN kąt NBL wynosi 60°. W trójkącie KBN kąt KBN wynosi 30°.

Pole trójkąta KBL (równe 12\frac{1}{2}) jest sumą pól trójkątów BLN i KBN:

12∣BL∣⋅∣BN∣⋅sin⁡60∘+12∣BN∣⋅∣BK∣⋅sin⁡30∘=12\frac{1}{2}|BL| \cdot |BN| \cdot \sin 60^\circ + \frac{1}{2}|BN| \cdot |BK| \cdot \sin 30^\circ = \frac{1}{2}

Uwzględniając ∣BK∣ = ∣BL∣ = 1:

∣BN∣⋅32+∣BN∣⋅12=1|BN| \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} + |BN| \cdot \frac{1}{2} = 1

∣BN∣⋅(3+1)=2|BN| \cdot (\sqrt{3} + 1) = 2

∣BN∣=3−1|BN| = \sqrt{3} - 1

Zatem ∣ND∣=∣BD∣−∣BN∣=23−(3−1)=3+1|ND| = |BD| - |BN| = 2\sqrt{3} - (\sqrt{3} - 1) = \sqrt{3} + 1. □\square

Sposób II (twierdzenie sinusów)

W trójkącie DAB o kątach 90°, 60°, 30° mamy ∣AD∣ = 2, ∣AB∣ = 4, ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3. Kąty trójkąta BNK mają miary 30°, 45°, 105°. Z twierdzenia sinusów:

∣BK∣sin⁡105∘=∣BN∣sin⁡45∘\frac{|BK|}{\sin105^\circ}=\frac{|BN|}{\sin45^\circ}.

∣BN∣=sin⁡45∘sin⁡(60∘+45∘)=2232⋅22+12⋅22=23+1=3−1|BN|=\frac{\sin45^\circ}{\sin(60^\circ+45^\circ)}=\frac{\frac{\sqrt2}{2}}{\frac{\sqrt3}{2}\cdot\frac{\sqrt2}{2}+\frac12\cdot\frac{\sqrt2}{2}}=\frac2{\sqrt3+1}=\sqrt3-1.

Zatem ∣ND∣=23−(3−1)=3+1|ND|=2\sqrt3-(\sqrt3-1)=\sqrt3+1.

Sposób III (wysokość trójkąta BLN)

Prowadzimy wysokość NE trójkąta BLN, gdzie E∈BLE\in BL, i oznaczamy x = ∣BE∣. Z trójkąta DAB mamy ∣AB∣ = 4 i ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3. Trójkąt BLK jest prostokątny równoramienny, więc jego kąty ostre mają po 45°, a ∣KL∣=2|KL|=\sqrt2. W trójkącie NBE kąty ostre mają miary 60° i 30°, zatem ∣NE∣=x3|NE|=x\sqrt3 i ∣BN∣ = 2x. Trójkąt ELN jest prostokątny równoramienny, więc ∣NE∣ = ∣EL∣ = 1 − x. Stąd

1−x=x31-x=x\sqrt3, czyli (3+1)x=1(\sqrt3+1)x=1.

Po pomnożeniu przez 3−1\sqrt3-1 otrzymujemy 2x=3−12x=\sqrt3-1, a więc ∣BN∣=3−1|BN|=\sqrt3-1. Zatem ∣ND∣=23−(3−1)=3+1|ND|=2\sqrt3-(\sqrt3-1)=\sqrt3+1.

Sposób IV (twierdzenie cosinusów)

Z trójkąta DAB mamy ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3 i ∣AB∣ = 4. W prostokątnym równoramiennym trójkącie KBL mamy ∣BK∣ = ∣BL∣ = 1, ∣KL∣=2|KL|=\sqrt2 i kąty przy K, L równe 45°. Z twierdzenia cosinusów:

∣BN∣2=1+∣KN∣2−2∣KN∣cos⁡45∘|BN|^2=1+|KN|^2-2|KN|\cos45^\circ,

∣BN∣2=1+∣LN∣2−2∣LN∣cos⁡45∘|BN|^2=1+|LN|^2-2|LN|\cos45^\circ.

Dodajemy równania i korzystamy z ∣KN∣+∣LN∣=2|KN|+|LN|=\sqrt2, otrzymując 2∣BN∣2 = ∣KN∣2 + ∣LN∣2.

Ponadto ∠KBN=30∘\angle KBN=30^\circ, a ∠NBL=60∘\angle NBL=60^\circ. Ponowne zastosowanie twierdzenia cosinusów daje

∣KN∣2=1+∣BN∣2−2∣BN∣cos⁡30∘|KN|^2=1+|BN|^2-2|BN|\cos30^\circ,

∣LN∣2=1+∣BN∣2−2∣BN∣cos⁡60∘|LN|^2=1+|BN|^2-2|BN|\cos60^\circ.

Po dodaniu: ∣KN∣2+∣LN∣2=2+2∣BN∣2−∣BN∣3−∣BN∣|KN|^2+|LN|^2=2+2|BN|^2-|BN|\sqrt3-|BN|.

Porównując oba wyrażenia, dostajemy ∣BN∣(3+1)=2|BN|(\sqrt3+1)=2, czyli ∣BN∣=3−1|BN|=\sqrt3-1. Zatem ∣ND∣=23−(3−1)=3+1|ND|=2\sqrt3-(\sqrt3-1)=\sqrt3+1.

Sposób V (układ współrzędnych)

Przyjmujemy B = (0, 0), punkt A na dodatniej półosi Oy, punkt C na dodatniej półosi Ox. Wtedy K = (0, 1), L = (1, 0), a prosta KL ma równanie y = −x + 1. Prosta BD jest nachylona do osi Ox pod kątem 60°, więc ma równanie y=3xy=\sqrt3x. Ich przecięcie spełnia 3x=−x+1\sqrt3x=-x+1, zatem

N=(13+1,33+1)N=(\frac1{\sqrt3+1}, \frac{\sqrt3}{\sqrt3+1}).

Ponieważ ∣AB∣=∣AD∣cos⁡60∘=4|AB|=\frac{|AD|}{\cos60^\circ}=4, mamy A = (0, 4). Współczynnik kierunkowy prostej AC wynosi tan⁡150∘=−33\tan150^\circ=-\frac{\sqrt3}{3}, zatem AC ma równanie y=−33x+4y=-\frac{\sqrt3}{3}x+4. Odcinek ND jest prostopadły do tej prostej, więc jego długość to odległość punktu N od AC:

∣ND∣=∣−33⋅13+1−33+1+4∣(−33)2+(−1)2|ND|=\frac{|-\frac{\sqrt3}{3}\cdot\frac1{\sqrt3+1}-\frac{\sqrt3}{\sqrt3+1}+4|}{\sqrt{(-\frac{\sqrt3}{3})^2+(-1)^2}}

=83+123(3+1)⋅32=4+233+1=2(2+3)(3−1)2=3+1=\frac{8\sqrt3+12}{3(\sqrt3+1)}\cdot\frac{\sqrt3}{2}=\frac{4+2\sqrt3}{\sqrt3+1}=\frac{2(2+\sqrt3)(\sqrt3-1)}2=\sqrt3+1.

Sposób VI (prosta równoległa do KL przez D)

Prowadzimy wysokość DE trójkąta BCD, gdzie E∈BCE\in BC, oraz przez D prostą równoległą do KL, przecinającą prostą BC w punkcie F. Z trójkąta DAB mamy ∣AB∣ = 4, ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3. Trójkąt BED ma kąty ostre 60° i 30°, więc ∣BE∣=∣BD∣2=3|BE|=\frac{|BD|}{2}=\sqrt3, a ∣DE∣=32∣BD∣=3|DE|=\frac{\sqrt3}{2}|BD|=3. Trójkąt DEF jest prostokątny równoramienny, stąd ∣EF∣ = ∣DE∣ = 3. Zatem

∣LF∣=∣LE∣+∣EF∣=(∣BE∣−∣BL∣)+∣EF∣=3−1+3=2+3|LF|=|LE|+|EF|=(|BE|-|BL|)+|EF|=\sqrt3-1+3=2+\sqrt3.

Z twierdzenia Talesa ∣ND∣∣LF∣=∣BN∣∣BL∣\frac{|ND|}{|LF|}=\frac{|BN|}{|BL|}, a więc

∣ND∣2+3=23−∣ND∣\frac{|ND|}{2+\sqrt3}=2\sqrt3-|ND|.

Stąd ∣ND∣(3+3)=43+6|ND|(3+\sqrt3)=4\sqrt3+6 i

∣ND∣=43+63+3=2(23+3)(3−3)9−3=3+1|ND|=\frac{4\sqrt3+6}{3+\sqrt3}=\frac{2(2\sqrt3+3)(3-\sqrt3)}{9-3}=\sqrt3+1.

Sposób VII (prosta równoległa do BC przez D)

Przez D prowadzimy prostą równoległą do BC, przecinającą prostą KL w punkcie E, a prostą AB w punkcie F. Z trójkąta DAB mamy ∣AB∣ = 4 i ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3. Trójkąt AFD ma kąty ostre 60° i 30°, więc ∣AF∣ = 1, ∣DF∣=3|DF|=\sqrt3. Zatem ∣FK∣ = 4 − 1 − 1 = 2. Trójkąt KFE jest prostokątny równoramienny, więc ∣EF∣ = ∣FK∣ = 2, skąd ∣ED∣=2+3|ED|=2+\sqrt3.

Trójkąty DEN i BLN są podobne (kkk), zatem ∣ND∣∣ED∣=∣BN∣∣BL∣\frac{|ND|}{|ED|}=\frac{|BN|}{|BL|}, czyli

∣ND∣2+3=23−∣ND∣\frac{|ND|}{2+\sqrt3}=2\sqrt3-|ND|.

Stąd ∣ND∣+(2+3)∣ND∣=43+6|ND|+(2+\sqrt3)|ND|=4\sqrt3+6, więc

∣ND∣=43+63+3=2(23+3)(3−3)9−3=3+1|ND|=\frac{4\sqrt3+6}{3+\sqrt3}=\frac{2(2\sqrt3+3)(3-\sqrt3)}{9-3}=\sqrt3+1.

Schemat punktowania

3 pkt

zastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: ∣ND∣=3+1|ND|=\sqrt3+1.

2 pkt

obliczenie długości odcinka BN: 3−1\sqrt3-1

ALBO obliczenie długości ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3 i zapisanie równania z jedną niewiadomą x = ∣BN∣,

ALBO zapisanie równania x23−x=2+31\frac{x}{2\sqrt3-x}=\frac{2+\sqrt3}{1} z niewiadomą x = ∣DN∣ (z podobieństwa trójkątów BLN i DEN, sposób VII),

ALBO obliczenie współrzędnych punktu N=(13+1,33+1)N=(\frac1{\sqrt3+1}, \frac{\sqrt3}{\sqrt3+1}) i długości ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3 (sposób V),

ALBO obliczenie współrzędnych punktów N=(13+1,33+1)N=(\frac1{\sqrt3+1}, \frac{\sqrt3}{\sqrt3+1}) i D=(3,3)D=(\sqrt3, 3) (sposób V),

ALBO obliczenie współrzędnych punktu N=(13+1,33+1)N=(\frac1{\sqrt3+1}, \frac{\sqrt3}{\sqrt3+1}) i zapisanie długości ∣DN∣ w postaci ∣−33⋅13+1−1⋅33+1+4∣(−33)2+(−1)2\frac{|-\frac{\sqrt3}{3}\cdot\frac1{\sqrt3+1}-1\cdot\frac{\sqrt3}{\sqrt3+1}+4|}{\sqrt{(-\frac{\sqrt3}{3})^2+(-1)^2}} (sposób V).

1 pkt

zapisanie równania z jedną niewiadomą x = ∣BN∣, np. 12⋅1⋅xsin⁡60∘+12⋅x⋅1sin⁡30∘=12\frac12\cdot1\cdot x\sin60^\circ+\frac12\cdot x\cdot1\sin30^\circ=\frac12 (z sumy pól trójkątów BLN i KBN), 1sin⁡105∘=xsin⁡45∘\frac1{\sin105^\circ}=\frac{x}{\sin45^\circ} (twierdzenie sinusów w trójkącie BNK), 1sin⁡75∘=xsin⁡45∘\frac1{\sin75^\circ}=\frac{x}{\sin45^\circ} (twierdzenie sinusów w trójkącie BNL), 1−12x=x321-\frac12x=\frac{x\sqrt3}{2} (związki miarowe w trójkątach BEN i ELN)

ALBO obliczenie długości BD i zapisanie ∣BD∣=23|BD|=2\sqrt3,

ALBO zapisanie równania z jedną niewiadomą x (pierwszą lub drugą współrzędną punktu N), np. −x+1=3x-x+1=\sqrt3x (sposób V),

ALBO wyznaczenie równań prostych AC i BD oraz obliczenie współrzędnych punktu D=(3,3)D=(\sqrt3, 3) (sposób V).

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano nieprawidłową metodę, albo brak rozwiązania.

Uwaga: W rozwiązaniach nie są akceptowane przybliżenia dziesiętne liczb rzeczywistych.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Przybliżenia dziesiętne liczb rzeczywistych nie są akceptowane.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.