Zadanie 15, matura czerwiec 2022, matematyka rozszerzona

7 pktotwartetrudne (szac.)Czerwiec 2022

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Rozpatrujemy wszystkie trójkąty równoramienne ostrokątne ABC (∣AC∣ = ∣BC∣), na których opisano okrąg o promieniu R = 1. Niech x oznacza odległość środka okręgu od podstawy AB trójkąta.

a) Wykaż, że pole P każdego z tych trójkątów, jako funkcja długości x, wyraża się wzorem P(x)=(x+1)⋅1−x2P(x) = (x + 1) \cdot \sqrt{1 - x^2}.

b) Wyznacz dziedzinę funkcji P.

c) Oblicz długość odcinka x tego z rozpatrywanych trójkątów, który ma największe pole. Oblicz to największe pole.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a) Przyjmijmy oznaczenia: a – długość podstawy trójkąta, b – długość ramienia trójkąta, h – wysokość trójkąta, x – odległość środka okręgu opisanego na trójkącie od podstawy AB, S – środek okręgu opisanego na trójkącie, D – spodek wysokości CD poprowadzonej z wierzchołka C na podstawę AB.

Promień okręgu jest równy 1, więc h = x + 1. Z geometrycznych warunków zadania wynika, że a∈(0,2)a\in(0, 2) oraz x∈(0,1)x\in(0, 1).

Stosujemy twierdzenie Pitagorasa do trójkąta SDB: ∣SD∣2 + ∣DB∣2 = ∣BS∣2, czyli x2+(12a)2=1x^2+\left(\frac{1}{2}a\right)^2=1, skąd a=21−x2a=2\sqrt{1-x^2}, gdzie x > 0 i 1 − x2 > 0, tj. x∈(0,1)x\in(0, 1).

Zatem P=12⋅a⋅hP=\frac{1}{2}\cdot a\cdot h, P(x)=12⋅21−x2⋅(x+1)=(x+1)⋅1−x2P(x)=\frac{1}{2}\cdot 2\sqrt{1-x^2}\cdot(x+1)=(x+1)\cdot\sqrt{1-x^2} dla x∈(0,1)x\in(0, 1).

Uwaga: pole można też obliczyć ze wzoru Herona: P=4b2−a24⋅a24P=\sqrt{\frac{4b^2-a^2}{4}\cdot\frac{a^2}{4}}, a z twierdzenia Pitagorasa dla trójkątów BCD i SDB: 4b2 − a2 = 4(x + 1)2 i 14a2=1−x2\frac{1}{4}a^2=1-x^2, więc P=(x+1)⋅1−x2P=(x+1)\cdot\sqrt{1-x^2}.

b) Dziedziną funkcji P zmiennej x jest przedział (0, 1).

c) x=12x=\frac{1}{2}, największe pole 334\frac{3\sqrt{3}}{4}.

Sposób 1.

P(x)=(x+1)⋅1−x2=(x2+2x+1)(1−x2)=−x4−2x3+2x+1P(x)=(x+1)\cdot\sqrt{1-x^2}=\sqrt{(x^2+2x+1)(1-x^2)}=\sqrt{-x^4-2x^3+2x+1}.

Tworzymy funkcję pomocniczą f(x) = −x4 − 2x3 + 2x + 1 dla x∈(0,1)x\in(0, 1). Pochodna: f′(x) = −4x3 − 6x2 + 2. Liczba (−1) jest pierwiastkiem wielomianu −4x3 − 6x2 + 2; po podzieleniu przez x + 1 otrzymujemy −4x2 − 2x + 2, którego pierwiastkami są x = −1 i x=12x=\frac{1}{2}. Ponieważ (−1)∉(0,1)(-1)\notin(0, 1), więc f′(x) = 0 tylko dla x=12x=\frac{1}{2}.

f′(x) > 0 dla x∈(0,12)x\in\left(0, \frac{1}{2}\right) oraz f′(x) < 0 dla x∈(12,1)x\in\left(\frac{1}{2}, 1\right), więc f jest rosnąca w (0,12]\left(0, \frac{1}{2}\right] i malejąca w [12,1)\left[\frac{1}{2}, 1\right), zatem osiąga wartość największą dla x=12x=\frac{1}{2}. Ponieważ funkcja y(t)=ty(t)=\sqrt{t} jest rosnąca, funkcja P osiąga wartość największą dla tego samego argumentu.

Pole tego trójkąta: P(12)=(12+1)⋅1−(12)2=32⋅34=334P\left(\frac{1}{2}\right)=\left(\frac{1}{2}+1\right)\cdot\sqrt{1-\left(\frac{1}{2}\right)^2}=\frac{3}{2}\cdot\sqrt{\frac{3}{4}}=\frac{3\sqrt{3}}{4}.

Sposób 2.

Pokazujemy, że spośród wszystkich trójkątów wpisanych w dany okrąg największe pole ma trójkąt równoboczny: jeśli trójkąt EFG nie jest równoboczny, to przesuwając wierzchołek po łuku (punkt P łuku EE′, gdzie E′ jest symetryczny do E względem symetralnej boku FG) tak, by łuk PG miał długość L3\frac{L}{3}, zwiększamy pole; powtarzając krok, otrzymujemy trójkąt równoboczny o większym polu.

Trójkąt równoboczny wpisany w okrąg o promieniu R = 1 ma bok a=3a=\sqrt{3} i wysokość h=a32=32h=\frac{a\sqrt{3}}{2}=\frac{3}{2}. Jego pole jest równe a234=334\frac{a^2\sqrt{3}}{4}=\frac{3\sqrt{3}}{4}, natomiast x=h−R=32−1=12x=h-R=\frac{3}{2}-1=\frac{1}{2}.

Uwaga: zdający może wykorzystać nierówność między średnimi arytmetyczną i geometryczną dla liczb x+13\frac{x+1}{3}, x+13\frac{x+1}{3}, x+13\frac{x+1}{3}, 1 − x, otrzymując P(x)≤334P(x)\leq\frac{3\sqrt{3}}{4}, przy czym równość zachodzi jedynie wtedy, gdy x+13=1−x\frac{x+1}{3}=1-x, czyli gdy x=12x=\frac{1}{2}.

Schemat punktowania

Łącznie za zadanie zdający może otrzymać 7 punktów: 2 punkty za rozwiązanie podpunktu a), 1 punkt za rozwiązanie podpunktu b) oraz 4 punkty za rozwiązanie podpunktu c).

Podpunkt a)

2 pkt

wykazanie, że pole P trójkąta jako funkcja zmiennej x wyraża się wzorem P(x)=(x+1)⋅1−x2P(x)=(x+1)\cdot\sqrt{1-x^2}.

1 pkt

zapisanie długości a podstawy AB trójkąta oraz wysokości h trójkąta opuszczonej na podstawę AB w zależności od odległości x środka okręgu opisanego na trójkącie od podstawy AB: a=21−x2a=2\sqrt{1-x^2} i h = x + 1.

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia warunków za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Podpunkt b)

1 pkt

zapisanie, że dziedziną funkcji P jest przedział (0, 1).

0 pkt

inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Podpunkt c)

4 pkt

wyznaczenie wśród rozważanych trójkątów takiego trójkąta, którego pole jest największe, i obliczenie tego największego pola: 334\frac{3\sqrt{3}}{4} (dla sposobu 1.)

– wykazanie, że spośród wszystkich rozpatrywanych trójkątów największe pole ma trójkąt równoboczny, oraz obliczenie pola tego trójkąta równobocznego oraz x: PΔ=334P_\Delta=\frac{3\sqrt{3}}{4} oraz x=12x=\frac{1}{2} (dla sposobu 2.).

albo

3 pkt

zbadanie znaku pochodnej funkcji f oraz wyznaczenie (z uzasadnieniem) wartości zmiennej x, dla której funkcja f przyjmuje wartość największą, np.: f′(x) > 0 dla x∈(0,12)x\in\left(0, \frac{1}{2}\right) oraz f′(x) < 0 dla x∈(12,1)x\in\left(\frac{1}{2}, 1\right); funkcja f jest rosnąca w przedziale (0,12]\left(0, \frac{1}{2}\right] i malejąca w przedziale [12,1)\left[\frac{1}{2}, 1\right), więc osiąga wartość największą dla argumentu x=12x=\frac{1}{2} (dla sposobu 1.)

– wykazanie, że spośród wszystkich rozpatrywanych trójkątów największe pole ma trójkąt równoboczny, i obliczenie pola tego trójkąta równobocznego lub x: PΔ=334P_\Delta=\frac{3\sqrt{3}}{4} lub x=12x=\frac{1}{2} (dla sposobu 2.).

albo

2 pkt

obliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji f: x=12x=\frac{1}{2} (dla sposobu 1.)

– wykazanie, że spośród wszystkich rozpatrywanych trójkątów największe pole ma trójkąt równoboczny (dla sposobu 2.).

albo

1 pkt

wyznaczenie pochodnej funkcji f: f′(x) = −4x3 − 6x2 + 2 dla x∈(0,1)x\in(0, 1) (dla sposobu 1.)

– wykazanie, że dla każdego trójkąta EFG wpisanego w okrąg o promieniu R można wskazać trójkąt T\mathcal{T} wpisany w ten okrąg taki, że PΔEFG≤PΔTP_{\Delta EFG}\leq P_{\Delta\mathcal{T}} i jeden z boków trójkąta T\mathcal{T} jest oparty na łuku długości 23πR\frac{2}{3}\pi R (dla sposobu 2.).

albo

0 pkt

rozwiązanie, które nie spełnia warunków za 1 pkt, albo brak rozwiązania.

Uwagi do podpunktu c):

1. Badanie znaku pochodnej zdający może opisać w inny sposób, np. szkicując wykres funkcji, która w ten sam sposób jak pochodna zmienia znak, i zaznaczając na rysunku, np. znakami „+” i „−”, znak pochodnej.

2. Za poprawne uzasadnienie, że rozważana funkcja posiada wartość największą dla wyznaczonej wartości x, przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuacje, gdy zdający: opisuje słownie lub graficznie (np. przy użyciu strzałek) monotoniczność funkcji f lub zapisuje, że dla wyznaczonej wartości x funkcja f ma maksimum lokalne i jest to jednocześnie jej największa wartość. Jeśli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty (za wyznaczenie pochodnej funkcji f oraz obliczenie miejsc zerowych pochodnej funkcji f).

3. Jeżeli zdający błędnie wyznaczy dziedzinę funkcji P, ale ta dziedzina jest podzbiorem przedziału (0, 1), to może otrzymać punkt za zbadanie znaku pochodnej i wyznaczenie argumentu, dla którego funkcja f przyjmuje wartość największą, o ile miejsce zerowe pochodnej należy do wyznaczonej dziedziny.

Uwagi ogólne:

1. Akceptowane są wszystkie rozwiązania merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania.

2. Jeżeli zdający popełni błędy rachunkowe, które na żadnym etapie rozwiązania nie upraszczają i nie zmieniają danego zagadnienia, lecz stosuje poprawną metodę i konsekwentnie do popełnionych błędów rachunkowych rozwiązuje zadanie, to może otrzymać co najwyżej (n − 1) punktów (gdzie n jest maksymalną możliwą do uzyskania liczbą punktów za dane zadanie).

Komentarz. Za uzasadnienie maksimum można opisać monotoniczność słownie, graficznie lub przy użyciu strzałek. Jeśli zdający błędnie wyznaczy dziedzinę (ale będzie podzbiorem (0, 1)), może otrzymać punkt za badanie znaku pochodnej, o ile miejsce zerowe należy do wyznaczonej dziedziny. Można również rozwiązać zadanie nierównością między średnimi arytmetyczną i geometryczną.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.